Адчапіцеся ад людзей

Эпітафія, якую трэба заслужыць.

Вы калі-небудзь бывалі ў Далбізне? Я таксама не была. Паводле апошняга перапісу насельніцтва, там усяго 272 жыхары. Але пра гэты аграгарадок у Камянецкім раёне Брэсцкай вобласці я пачула два гады таму, калі яго футбольны клуб «Ніва» стаў сенсацыяй беларускага футбола і ледзь не выйшаў у вышэйшую лігу. Падобна, ён яшчэ выйдзе — і вельмі хутка.

Гісторыя клуба простая: дваццаць гадоў таму да дырэктара горадаўтваральнага далбізненскага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Агроніва» Віталю Бобру прыйшлі мясцовыя хлопцы і сказалі: мы хочам гуляць у футбол, вось бы пабудаваць поле. Не праблема, — адказаў дырэктар, — давайце разам. Выйшлі на суботнік — не дзяржаўны красавіцкі, а добраахвотны, — і за два падыходы змаглі падрыхтаваць цалкам прыстойнае поле.

Спачатку проста ганялі мяч, потым вырашылі пагуляць на першынстве Камянецкага раёна. А далей — чэмпіянат Брэсцкай вобласці, другая ліга, першая ліга. Адкрылі футбольную школу, плануюць, выйшаўшы ў вышэйшую лігу, пабудаваць новы стадыён, бо хочуць трэніравацца не ў Брэсце, а ў сябе дома. А яшчэ за «Ніву» гуляе адзін з найлепшых беларускіх футбалістаў свайго пакалення Міхаіл Гардзейчук. Гэта ўсё адно як калі б у Польшчы ў вясковы клуб пад Бялай-Падляскай прыехаў даігрываць Роберт Левандоўскі.

А сакрэт вельмі просты: да Віталя Бобра ніхто не дакучаў. Не прыязджалі раённыя і абласныя чыноўнікі з указаннямі, не абрывалі тэлефоны з міністэрства і федэрацыі, не катавалі дырэктывамі і ідэалогіяй. Бо дзе міністэрства, а дзе Далбізна? Выселкі, некалькі кіламетраў да мяжы, нават не райцэнтр, дзе начальства ўсё ж такі абітае. Вось так, пры адсутнасці ўсевідаючага вока і заграбучых дзяржаўных рук, футбалісты з Далбізны, спонсар якіх — тое самае аграпрадпрыемства, — здолелі здзейсніць скачок, якому, бадай, не было роўных у беларускім футболе.

І гэта датычыць не толькі футбола — па сутнасці, любой сферы. Узгадаем беларускую ІТ-сферу. Калі яе станаўленне толькі пачыналася, у краіне не знайшлося чыноўнікаў, якія хоць што-небудзь у гэтай сферы разумелі б. Дык што айцішнікам далі загончык у выглядзе ПВТ і сказалі: ну, разгуляйцеся пакуль, а мы паглядзім. І беларускія праграмісты, якіх ніхто не чапаў, хутка сталі сусветным брэндам.

А цяпер яны сваімі падаткамі напаўняюць казну Украіны, Казахстана, Індыі, Польшчы, Венгрыі і іншых краін. Wargaming, у сваю чаргу, стаў адным з найбуйнейшых падаткаплатнікаў Літвы, Кіпра, Сербіі (у Сербіі гэтая кампанія яшчэ і працадаўца-гігант). Дзясяткі і сотні мільёнаў еўра развіваюць эканоміку многіх краін, але не Беларусі. А калі б не прыйшлі ідэолагі з сілавікамі, якія ў 2020 годзе вышыбалі дзверы ледзь не ў кожным беларускім доме і офісе, дык усе гэтыя мільёны маглі б заставацца ў Беларусі — разам з праграмістамі і іншымі прафесіяналамі.

І так было заўсёды. Яшчэ ў дзевяностыя, калі Беларусь толькі з’явілася на сучаснай карце свету і выжывала як магла, краіну ад голаду ратавалі чоўнакі. Усе гэтыя інжынеры і настаўнікі, выкладчыкі ўніверсітэтаў і медсястры кінуліся з клятчастымі сумкамі праз раптам адчыненую мяжу. Яны стваралі малы бізнес, нічога ў ім не разумеючы і нават не ведаючы гэтага тэрміна. Ім ніхто не дапамагаў, але і ніхто не перашкаджаў (мытнікі, што бралі хабары, не ў лік — гэта з’ява прыроды). Дзяржава выжывала асобна, людзі — асобна. Магчыма, дзякуючы гэтаму падзелу і выжылі.

Ужо потым, калі ў прыродзе з’явіліся не толькі мытнікі-хабарнікі, але і Лукашэнка, яго пачалі жудасна раздражняць людзі, якія выжываюць самі і нічога не просяць. Ён абвясціў вайну прадпрымальнікам, называючы іх «вошывымі блыхамі» і ствараючы столькі перашкод, што пераадолець іх, здавалася, было немагчыма. А яны пераадольвалі. Аж да 2020 года, пасля якога яны з’ехалі адкрываць свае кавярні, кветкавыя крамы і школы дзе заўгодна, толькі не дома. І не зніклі, хоць і не ведалі мовы новай краіны і асаблівасцяў яе бюракратыі, — у іх быў такі досвед выжывання, што з ім можна хоць на Марс.

Ідэолагі, якія праглядзелі змест фільма «Купала» і своечасова не перашкодзілі рэжысёру, выпадкова спрычыніліся да стварэння кіно сусветнага ўзроўню. Праўда, яны ўмяшаліся заднім чыслом і пазбавілі фільм пракату і фестываляў. Але кіно ўжо знята. Кінаплёнку назад не адмотаць. І гэты фільм — лішняе доказ таго, што беларусы ствараюць прадукт найвышэйшага класа ва ўсіх сферах, калі толькі ім не перашкаджаць.

Адчапіцеся ад людзей, дайце ім магчымасць тварыць, гуляць, шыць, здымаць без вашага ўдзелу. Яны самі вырастуць хлеб, здымуць кіно, пабудуюць футбольнае поле, створуць тэхналогіі, якімі будзе карыстацца ўвесь свет. «Ён не перашкаджаў людзям працаваць» — эпітафія, якую трэба заслужыць.

Ірына Халіп, спецыяльна для Charter97.org

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com