«Мы патрацілі каля 100 рублёў на ўсе гэтыя прычындалы»

Беларусы расказалі пра сваё стаўленне да ўрокаў працы ў мінулым і цяпер.

Хлопчыкі — сталяры-плотнікі, дзяўчынкі — «гаспадынькі»? «Салідарнасць» пагаварыла з беларусамі пра іх стаўленне да ўрокаў працы ў мінулым і цяпер. І пра тое, як яны ставяцца да ідэі хатняй працы без гендарнага падзелу. Імёны ўсіх суразмоўцаў зменены.

Нядаўна беларусы звярнулі ўвагу, што ўрокі працы ў скандынаўскіх школах робяць усё больш універсальнымі. Дзяцей вучаць не «жаночым» ці «мужчынскім» справам, а навыкам, карысным для жыцця любога чалавека.

Цікава, што ў сацсетках, дзе бацькі горача абмяркоўваюць такі падыход, многія беларусы шкадуюць, што «ў нас дагэтуль працы дзеляцца паводле полу». І гэта насамрэч так, прычым падручнік па прадмеце для дзяўчынак называецца «Абслуговая праца», а для хлопчыкаў — «Тэхнічная праца».

У 2019 годзе Лукашэнка нават абурыўся, што маладыя сем’і распадаюцца… з-за ўрокаў працы. Дакладней, маўляў, з-за таго, што сярэднестатыстычны беларускі юнак «лямпачку не можа ў люстру ўкруціць, элементарна адрамантаваць чайнік або кававарку» і не ведае, «што такое рубанак, фуганак, стамеска, далата, малаток, сякера і як імі працаваць». А дзяўчына, адпаведна, «не ведае, як падсмажыць яечню, не можа прышыць гузік».

Пасля гэтых заўваг ад знаўцы традыцыйных сямейных каштоўнасцяў у школах далі больш гадзін на працоўную практыку. А ў 2020 годзе ўвялі «ўзаемны абмен», дзе хлопчыкаў вучылі базавай кулінарыі і догляду за адзеннем, а дзяўчынак — дробным рамонтным працам у побыце — праўда, на рокіроўку адвялі ўсяго 4–8 гадзін на год.

«Умець усё патроху — наогул моцна спрашчае жыццё»

— Сам я пачаў вучыцца гатаваць толькі ў 16 гадоў, калі паступіў у каледж і засяліўся ў інтэрнат, — успамінае Юрый, жыхар райцэнтра на Берасцейшчыне. — І, шчыра кажучы, не раз пашкадаваў, што раней не цікавіўся «жаночымі справамі», і многія рэчы давялося асвойваць метадам спробаў і памылак. Як успомню любімыя светлыя красоўкі, тупа папраныя разам з чырвонай байкай, — дык і сёння абзываю сябе дзятлам.

Чамусьці больш складанае, чым бутэрброды і яечня, мяне навучыла рабіць будучая жонка. І, па сутнасці, яна ж, дзякуй ёй вялікі чалавечы, паступова давяла мяне да думкі, што сям’я — гэта партнёрства, а не калі з аднаго — тупа грошы, а з другой — пялёнкі, хатні ачаг і пяльмені. Умець усё патроху — наогул моцна спрашчае жыццё.

Сына мы з жонкай таксама вучылі патроху ўжо гадоў з васьмі — і як сабе штосьці простае прыгатаваць і пагрэць, і як загрузіць і выняць мыццё, акуратна складаць рэчы, чыстзіць абутак, прыбіраць.

На школу я асабліва не разлічваў і, у выніку, не памыліўся. Хлопцаў, як і мяне ў дзяцінстве, там вучылі рабіць качалку і табурэт, а на «працы» ў старэйшых класах ён выбраў аўтамеханіку. Я чуў, што могуць мяняцца ўрокамі, кшталту «знаёмства з кулінарыяй», але ў іх наогул нічога такога не было.

І ведаеце, што ў выніку? Пасля школы і войска сын амаль выпадкова пайшоў услед за сябрам у піцэрыю, на кухню дапамагаць. І высветлілася, што ён таленавіты кухар! Ужо нават паспеў у Мінску, у модных месцах на Зыбіцкай, папрацаваць. І які б ні быў крызіс, ён дакладна не памрэ з голаду.

«Больш за ўсіх бурчалі, што гэта не мужчынская справа, нашы бабулі»

— У юнацтве я быў вельмі нават «за» тое, каб у доме была мужчынская і жаночая праца, і хай кожны адказвае за сваё, — прызнаецца мінчанін Павал, — бо менавіта гэта бачыў у бацькоўскай сям’і. Ну і школа, і грамадства таксама ўнеслі сваю лепту. Але потым лёс склаўся так…

Пасля войска пайшоў на курсы плітачнікаў, і найлепшым майстрам на практыцы аказалася жанчына. Яна толкава тлумачыла і паказвала нашы хібы, у той час як яе калегі-мужчыны проста казалі «дай я» і перараблялі самі. Гэта, трэба сказаць, моцна ўдарыла па маіх традыцыйных установках.

А праз час у мяне з’явіліся дзеці: двое хлопцаў і дзяўчынка. І яны таксама выбралі не адпавядаць базавай прашыўцы (смяецца). Старэйшай, Юлі, не цікава ні адно «дзяўчачае» хобі, для яе ўрокі са шыццём і гатаваннем былі пакутай. Але яна лепш за ўсіх у класе чарціла і лічыла складаныя формулы — і, хутчэй за ўсё, абярэ для сябе інжынерную спецыяльнасць.

Дома яна адзіная, хто чытае, разумее і тлумачыць астатнім любыя інструкцыі да тэхнікі, мая найлепшая памочніца, калі трэба сабраць камод або шведскую сценку. Але калі яна ідзе на кухню, малодшыя спалохана віскочуць: «Мам, тата, Юля зноў будзе гатаваць!».

Хоць з нашай дапамогай яна ўжо асвоіла ўзровень «сырнікі», да ўзроўню «плаў» ці «боршч» яшчэ далёка. Але нават калі яна ніколі не стане гаспадынькай, навыкі для жыцця ў дачкі ёсць.

А малодшы сын — наадварот, любіць гатаваць, а яшчэ разам з мамай на дачы вырошчваць розныя расліны. Больш за ўсіх бурчалі, што гэта не мужчынская справа, нашы бабулі, але мы сумеснымі намаганнямі пераканалі. Можа, з яго вырасце геніяльны агратэхнік або вучоны-біёлаг. А не будзе ён умець рамантаваць чайнік — усім толькі лепш, калі не палезе туды, у што не разбіраецца.

Дык што ўвогуле я за змешаныя ўрокі працы, без падзелу. Але галоўная адказнасць, лічу, павінна быць на бацьках.

Па-першае, пасля 2020 года даверу да школ і настаўнікаў амаль не засталося.

А па-другое, асабісты прыклад і ўдзел з улікам асаблівасцей і інтарэсаў кожнага дзіцяці — найлепшы спосаб навучыць дзяцей.

«Па раскладзе павінна быць металаапрацоўка, але матэрыялаў няма»

— Пра ніякі «абмен» працамі, шчыра кажучы, не чула, — кажа маці старшакласніка Ганна, — школе б хоць аднаго пастаяннага настаўніка па прадмеце знайсці, а не прасіць падмяніць то таго, то гэтага. Ніхто ні з кім не мяняецца: хлопчыкі — сталяры-плотнікі, дзяўчынкі — «гаспадынькі».

Спытала ў сына, што цяпер праходзяць. Расказаў: далі ў рукі лобзік, фанерку і сказалі нешта зрабіць — таму што «ў нас па раскладзе павінна быць металаапрацоўка, але матэрыялаў няма і вы нічога не зробіце».

Калі паказаў, што не проста сядзіш, а сапраўды нешта выпілоўваеш — атрымаў 10.

У дзяўчынак па плане шыццё фартухоў і гатаванне. Прычым, як абмяркоўваюць у класе майго дзіцяці, настаўніца, як бы гэта мякчэй выказацца, вельмі прадузята ацэньвае і прычапляецца.

Калі машынны шво крывы на шыцці — 8 замест 10, калі не адбарабаніш рэцэптуру дакладна паводле запісаў — можа і 7 ўляпіць. Пры тым, што ў іх наогул адзін урок працы на тыдзень, і для многіх тая ж швейная машынка — невядомая навуцы жывёла.

Дык што, ведаеце, у мяне змешаныя пачуцці наконт урокаў працы. З аднаго боку, было б выдатна і безумоўна карысна, каб і дзяўчынак навучылі хай нават не сталярнаму майстэрству, а дробнаму рамонту (які клей для якіх матэрыялаў, і чаму адвёртка павінна падыходзіць да вінта або шруба, а не «і так сыдзе»); а хлопчыкаў каб вучылі трохі шыць і гатаваць, каб не раслі спажыўцы, упэўненыя, што дома ўсё само сабой робіцца або «перыць пральная машына, гатуе мультыварка».

Але з другога боку — трапіцца асабліва прыдзірлівы настаўнік па працы і будзе тупа зніжаць адзнакі, патрабуючы ідэальнага выніку. Ці пачне папракаць, што дзяўчынка дрэнная гаспадыня, замуж ніхто не возьме, а хлопец бязрукі — згадайце, нямала і такіх людзей у школе. Тады ў падлетка і матывацыя што-небудзь рабіць пачне імкліва набліжацца да нуля, і школьны атэстат сапсаваны.

«Самыя дарагія ў маім жыцці плечыкі для адзення»

— Нам перад пачаткам навучальнага года скідалі спіс, што трэба купіць для «працаў» дзевяцікласнікам — фанера, клей, самарэзы, дрот, наждачка, лобзікі некалькі штук, акуляры, чарцёжныя прыналежнасці, — пералічвае мінчанка Вольга. — Бо ў школе з матэрыяльнага забеспячэння — толькі парты, стары-престарыя працоўныя халаты (хацеш новы — купляеш сам) і некалькі сталоў для столярнай справы.

Мы патрацілі ў «Матэрыку» каля 100 рублёў на ўсе гэтыя прычындалы, і гэта толькі на першую чвэрць. Ведаеце, што дзеці рабілі? Вешалку. Плечыкі для адзення, Карл. Самыя дарагія ў маім жыцці плечыкі для адзення. Мой сын задаў цалкам лагічнае, як лічу, пытанне: навошта траціць 100 рублёў і некалькі гадзін на вешалку, калі можна купіць набор гатовых у разы танней.

Дзяўчынкі купляюць прадукты, тканіны і тасьму, але ў іх у майстэрні ёсць хаця б швейныя машынкі і кухонная начынь. Хаця тут таксама пытанне: ім прапануецца прыгатаваць і пачаставаць хлопчыкаў. Разумееце, якое стаўленне ў тых і іншых да ўрокаў працы, так?

Я ўпэўнена, што калі б яны гатавалі разам, або рабілі разам дошкі для хлеба, або сіфон пад ракавінай разбіралі — нешта ў такім духу, — ставіліся б і да «працаў», і да «жаночых і мужчынскіх» спраў зусім інакш. Але я не думаю, што ў бліжэйшай будучыні праграму гэтых урокаў адаптуюць да сучаснасці.

Хаця асабіста я, як та самая дзяўчынка, якую ў 10 класе не ўзялі на УПК на аўтамеханіка, таму што «ў нас тут адны хлопцы і вельмі высокая канкурэнцыя», абедзвюма рукамі за тое, каб дзеці і бацькі маглі выбіраць: патрэбныя ім ці не патрэбныя вязанне і дамаводства, або, можа, сёння больш актуальнае 3D-канструяванне.

«Сын у школьнай майстэрні асабліва нічому не навучыўся»

Вольга — маці трэцякласніцы і дзевяцікласніка.

Урокі працы ў дачкі, кажа яна, — гэта ў асноўным выразанне і розныя падзелкі, прычым бацькі куплялі ўжо гатовыя наборы.

Сын, акрамя канспектаў па працоўным навучанні, знаёміўся з інструментамі па столярнай справе і асновамі інжынерыі. Хоць перыядычна старшакласнікаў «па дамоўленасці» з настаўнікам па працы адсылалі зграбаць лісце, насіць парты або кнігі ў школьнай бібліятэцы. А цяпер ГКП (грамадска-карысная праца) увялі як абавязковую.

— У яго «дзясяткі» па «працах» суцэль, але сам прызнае, што ў школьнай майстэрні асабліва нічому не навучыўся. Больш пра практычны рамонт даведаўся з бацькам у гаражы, а столярныя і будаўнічыя працы з дзедам і бабуляй на дачы асвоіў, так бы мовіць, без канспекта, у палявых умовах. Пры гэтым, калі я спытала, ці было б яму цікава зайсці на ўрок шыцця або кулінарыі, сказаў: «Канечне».

Базавыя стравы пры гэтым ён гатаваць умее, і па доме з прыбіраннем заўжды дапамагае. Але не скажу, каб мы яго мэтанакіравана вучылі. А пачуўшы пра праграму ў скандынаўскіх школах, дзе ўсе разам займаюцца і гатаваннем, і выжыганнем, аж уздыхнуў з зайздрасцю, што вось бы ў нас так, а не пастаяннае бубненне пра тое, што хлопчыкі — будучыя абаронцы.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com