Галадоўка працягваецца

30 кастрычніка — Міжнародны дзень палітвязняў.

Сёння гэты дзень ведаюць ва ўсім свеце. Да яго рыхтуюцца. Неабыякавыя людзі загадзя пішуць горы лістоў падтрымкі палітвязням розных краін. Праваабарончыя арганізацыі ўсяго свету выпускаюць сумесную заяву з заклікам вызваліць палітвязняў, якіх, паводле іх падлікаў, у свеце больш за мільён. Яны, гэтыя арганізацыі, нават аб’ядналіся ў Кааліцыю 30 кастрычніка.

А пачыналася ўсё шмат гадоў таму з звычайнай лагернай галадоўкі. У 1974 годзе астраном і дысідэнт Кронід Любарскі, вязень Дубраўлага, вырашыў правесці дзень супраціву палітвязняў. А галоўны з нешматлікіх даступных зэкам метадаў супраціву — гэта галадоўка. І з красавіка па кастрычнік рознымі спосабамі зняволеныя мардоўскай зоны перадавалі інфармацыю пра падрыхтоўваную галадоўку на волю і ў пермскія палітычныя лагеры.

Савецкія дысідэнты заўсёды былі гатовыя сесці ў турму і часта загадзя дамаўляліся са сваімі блізкімі пра шыфр, каб перадаць важную інфармацыю і не прыцягнуць увагі цэнзара. Напрыклад, дысідэнт Валерый Ронкін, арыштаваны ў 1965 годзе, загадзя дамовіўся са сваёй жонкай, што ў выпадку, калі будзе абвяшчаць галадоўку, у лісце выкарыстае слова «Шэпетаўка». І праз тры гады, у 1968 годзе, палітвязні мардоўскай зоны вырашылі абвясціць сваю лакальную галадоўку, настойваючы на праве насіць нацельныя крыжыкі і карыстацца рэлігійнай літаратурай. Тады Ронкін адправіў жонцы паштоўку з вясёлымі звяркамі на лыжах і з нявінным вершыкам: «Без асаблівай падрыхтоўкі, але ўпарт і руплівы, ад Масквы да Шэпетаўкі мчыць спартыўны калектыў. Пра фізкульт-успехі гэтыя хай даведаюцца ўсе на свеце!» Для жонкі, якая атрымала паштоўку, тут было ўсё: і паведамленне пра будучую галадоўку, і інфармацыя, што галадоўка не персанальная, а ўсёй зоны — «спартыўны калектыў», — і просьба гэтую інфармацыю распаўсюдзіць. Жонка Ронкіна выканала просьбу мужа, пра галадоўку вяшчалі ўсе «варожыя галасы», з яе ўдзельнікамі ўрэшце пачалі перамовы, а гэбістаў найболей цікавіла, як на волі пра гэта даведаліся. Баптысцкі святар Барыс Здаравец на допыце развёў рукамі: «На ўсё воля Божая…»

У 1970-я палітвязняў станавілася ўсё больш, і досвед перадачы інфармацыі не толькі на волю, але і ў іншыя зоны, назапашваўся. Таму да 30 кастрычніка 1974 года — да пачатку той самай галадоўкі вязняў пермскіх і мардоўскіх палітычных лагераў — інфармацыя і курсіравала паміж зонамі, і сыходзіла на волю. У той дзень Андрэй Сахараў арганізаваў у сябе дома прэс-канферэнцыю, і да раніцы заходняя прэса выбухнула паведамленнямі пра галадуючых палітвязняў і іх патрабаванні. Патрабаванні, дарэчы, былі простыя — адмена абмежаванняў у перапісцы і спатканнях з роднымі і доступ да медыцынскай дапамогі. Нічога такога, чаго не гарантавалі б савецкія законы.

На той прэс-канферэнцыі акадэмік Сахараў і праваабаронца Сяргей Кавалёў абвясцілі, што адгэтуль 30 кастрычніка будзе Днём палітвязня, а ў знак салідарнасці ўсе неабыякавыя людзі будуць абвяшчаць аднадзённую сімвалічную галадоўку. Мінулі гады, палітвязні выйшлі на волю або памерлі ў турмах, потым ад СССР увогуле засталіся толькі рогі ды ножкі, але 30 кастрычніка ў выніку стаў Міжнародным днём палітвязня.

І хай даўно няма ніякага СССР, але на яго абломках працягваюць саджаць людзей. Праваабаронцы кажуць пра мільён палітвязняў. Якую частку складаюць беларусы — падлічыць дакладна немагчыма. Таму што рэжым працягвае запалохваць родных, змушаючы маўчаць пра арыштаваных і асуджаных «за палітыку».

Але іх, найверагодней, не сотні, а тысячы — адважных беларускіх палітвязняў, якія прайшлі і праходзяць сёння праз турмы і калоніі, праз ГУЛАГ нашага стагоддзя. Прозвішчы многіх становяцца вядомыя толькі пасля іх выхаду з турмы. Як і катаванні, якім яны падвяргаліся.

Былыя палітвязні распавядаюць, што ў калоніі ім адразу прапаноўвалі падпісаць прашэнне аб памілаванні. Тым, хто адмаўляўся, казалі: «Ты тут будзеш плакаць кожны дзень. Мы пасадзім тваіх дзяцей і тваіх бацькоў». Але яны не плачуць. Яны змагаюцца, каб выжыць і выйсці. Адчайнае жаданне дажыць да канца тыраніі — гэта галоўнае, што дапамагае ім.

У свеце вельмі папулярныя падлікі кшталту «кожную секунду на планеце нараджаецца столькі-то дзяцей, заключаецца столькі-то шлюбаў». Дык вось, памятайце: кожную секунду ў беларускіх турмах катуюць палітвязняў. Без прыпынкаў, без перапынкаў на абед, без перадышкі. І проста цяпер нехта ідзе ў карцэр, кагосьці запалохваюць накіраваннем дзяцей у прытулак, а нехта ў камеры ШІЗА абмотваецца туалетнай паперай, каб сагрэцца.

Давайце памятаць пра гэта.

Ірына Халіп, спецыяльна для Charter97.org

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com