«Рашэнні Лукашэнкі выглядаюць ідыётскімі»

За ўсе правалы дыктатару варта вінаваціць самога сябе.

Чаму не спрацавала ніводная ініцыятыва беларускіх уладаў па развіцці рэгіёнаў? Пра гэта на канале БРЦ разважае аналітык Сяргей Чалы:

— У 2019 годзе з’явіўся праект пад назвай «11 апорных пунктаў», калі вызначылі 11 гарадоў з насельніцтвам ад 80 тысяч чалавек, якія вырашылі развіваць, — нагадаў Чалы. — Баранавічы і Пінск з Брэсцкай вобласці, Полацк, Наваполацк і Орша з Віцебскай, Мазыр з Гомельскай, Ліда з Гродзенскай, Барысаў, Салігорск, Маладзечна з Мінскай, і Бабруйск з Магілёўскай — вось гэтыя гарады.

Лагіка заключалася ў тым, што калі мы не можам ўсюды стварыць роўныя ўмовы для жыцця, то гэтыя гарады стануць цэнтрамі прыцягнення для больш дробных раёнаў, напрыклад, Лёзненскага, Ганцавіцкага і іншых.

То бок хацелі, каб чалавек з малога горада ехаў не ў Мінск і абласныя цэнтры, а, скажам, у Баранавічы або іншы горад з гэтых адзінаццаці.

Але што атрымалася ў выніку: абнавілі сацыяльную інфраструктуру — ФОКі, школы, бальніцы — таму што ёю значна прасцей заняцца, тым больш за бюджэтныя сродкі.

Іншая справа — запусціць вытворчасць. У гэтым трэба разбірацца, гэта так проста не пабудуеш. Выйшла, што сацыяльную сферу нібыта пацягнулі, але прыцягнуць інвестыцыі, каб павялічыць экспарт, не змаглі.

Да 2023 года стала зразумела, што арыентацыя толькі на 11 буйных гарадоў яшчэ мацней пагаршае праблему, і малыя раёны, у тым ліку больш за сто тых, што адстаюць, апынуліся наогул забытымі.

У выніку канцэпцыя «11 гарадоў» перарасла ў ініцыятыву «Адзін раён — адзін праект». І тут трэба разумець, што першапачаткова гэта не была праграма развіцця, гэта была праграма ратавання.

Яна была як рэанімацыйнае мерапрыемства, я нават дзесьці бачыў такую фразу ў дакументах — «сацыяльны дэфібрылятар». Пры гэтым некаторыя казалі пра гэты праект, маўляў, гэта наш адказ кітайскаму цуду «на мінімалках».

Аналітык патлумачыў, чаму не спрацавала ніводная з ініцыятыў беларускіх чыноўнікаў, і паказаў на галоўную памылку.

— Яшчэ ў 2022 годзе адносна гэтых праектаў у тагачаснага прэм’ер-міністра Галоўчэнкі прагучала такая фраза: «Мы робім карту індустрыялізацыі. Гэтыя праекты будзем насаджваць рэгіёнам. Іншага шляху я не бачу».

У сувязі з гэтым і Лукашэнка папярэдзіў губернатараў, што рашэнне палітычнае і павінна неўхільна выконвацца. У выніку яны атрымалі тое, што хацелі.

Мяркую, што саму назву «Адзін раён — адзін праект» яны падгледзелі ў Японіі, дзе таксама быў праект-рух «Адна вёска — адзін прадукт» або, калі дакладней перакласці, «адзін брэнд».

Там была ідэя ўзяць нейкія рэгіянальныя тавары або паслугі, штосьці зусім простае, напрыклад, грыбы шыітаке, кераміку, мінеральную ваду, і зрабіць з гэтага сусветны брэнд. То бок адразу глабальны маркетынг. Іх прынцып так і называўся — «лакальнае, але глабальнае».

Гэтая праграма аказалася настолькі ўдалай, што яе некалькі разоў капіявалі. У тым ліку сапраўды творча яе скапіраваў і развіў Кітай.

Вось якая ідэя рэгіянальнага развіцця была ў іх: мы будуем адразу глабальную вялізную вытворчасць на ўвесь свет, бо працоўных рук у нас процьма. Што, уласна, у выніку і стала сусветным кітайскім эканамічным цудам.

Адсюль і з’явілася ў нашых чыноўнікаў тая самая фраза пра «наш адказ кітайскаму цуду на мінімалках». У Кітаі гэтая праграма актыўна развівалася з 2007 года на працягу 15 гадоў.

Калі японская ідэя першапачаткова больш прадугледжвала маркетынг, то там было велізарнае індустрыяльнае капіталаўкладанне. Думаю, што ў нас менавіта гэта і вырашылі пазычыць, толькі ў нашым маштабе — труба ніжэй, дым радзей.

То бок там будавалася вялізная глабальная вытворчасць, а ў нас у якім-небудзь датацыйным раёне, напрыклад, цэх па вытворчасці драўляных паддонаў або лінія па разліве бярозавага соку на 15 чалавек.

І ў Кітаі, і ў нас гэта было штучным, то-бок развіццё не было натуральным, толькі, у адрозненне ад Кітая, у нас няма ні кадраў, ні свабоднага капіталу.

Падобны праект па развіцці малых гарадоў ёсць і ў Польшчы. І там таксама атрымалася, у адрозненне ад нас.

Ключавая розніца, на маю думку, не ў тым, што Польшча атрымала 200 млрд еўра ад Еўразвязу. На самай справе і мы ад Расіі атрымалі дастаткова. Проста замест таго, каб падтрымліваць стратныя калгасы, можна было рабіць гэтыя малыя гарады прывабнымі для інвестара.

Падкрэслю, што ў Польшчы яшчэ ў 1999 годзе прайшла рэформа па дэцэнтралізацыі дзяржаўнага кіравання, што значна павялічыла самастойнасць рэгіёнаў.

Там абіраецца кіраўніцтва гмін, ваяводстваў, ёсць муніцыпалітэты і вялізная аўтаномія, у тым ліку падатковая, таму што без гэтага такія праекты не жывуць.

То бок падатак на даходы фізічных асоб і падатак на прыбытак застаюцца на месцах, і людзі там самі вырашаюць, на што іх накіроўваць.

У выніку ў Польшчы ў кіраўніка, якога абірае гэты раён, узнікае прамая зацікаўленасць у развіцці там бізнесу. У нас жа на такіх пасадах знаходзіцца часовік, якога сёння прызначылі туды, а заўтра перавядуць яшчэ куды-небудзь, і адказнасць у яго толькі перад адным чалавекам.

І яшчэ важны момант — транспартная сувязь, калі ты можаш жыць у 40 хвілінах язды ад твайго месца працы, знаходзячыся фактычна ў іншым горадзе. Напрыклад, з Лодзі можна даехаць у Варшаву за 40 хвілін па хуткаснай аўтастрадзе або чыгунцы.

І вось галоўная выснова, да якой ніяк не могуць прыйсці ў Беларусі: нельга называць ініцыятывай тое, што вы навязваеце зверху. Прытым вы навязваеце гэта таму, каму ў прынцыпе начхаць на тое, што адбываецца з гэтым раёнам, бо ён не нясе адказнасці перад людзьмі.

Але ў канчатковым рахунку ўсё гэта — вынік намаганняў Лукашэнкі. Яму няма каго вінаваціць у тым, што нічога не працуе.

Гэта цалкам яго ідэя — прапускаць ягоныя ж кіроўныя рашэнні, якія становяцца ўсё больш ідыётскімі, зверху ўніз. І ўся сістэма выбудавана так, што застаўся толькі адзін каркас, які працуе на ўспрыманне і адказы яму ўверх. А ўсё астатняе жывое паступова адмірае.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com