А ну-ка, дагоні!

Дастаць не могуць — гадзяць, як умеюць.

Усе паскудствы, якімі рэжым спрабуе дастаць беларусаў за мяжой і сапсаваць ім жыццё («не дагоню — дык хоць сагрэюся»), прыдуманыя не цяпер. Дакладней, цяпер яны набылі масавы характар і накіраваныя на тых, хто паспеў з’ехаць і да каго гарэзлівыя ручкі КДБ і ГУБАЗіКа ўжо не дацягнуцца. Але псаваць жыццё разнастайнымі падласцямі — гэта зусім не інавацыя, гэта крэда. Раней у эміграцыі беларусаў было няшмат, таму галоўнай мішэнню станавіліся тыя, хто ўнутры краіны.

Яшчэ ў 2012 годзе адвакатка Марына Кавалеўская, якая абараняла палітвязняў і не баялася сустракацца з заходнімі дыпламатамі і чыноўнікамі, не змагла выехаць з Беларусі. Сабраўшыся на выходныя ў Вільнюс з сям’ёй, на мяжы Марына даведалася, што ёй забаронены выезд з Беларусі, бо яна нібыта ўхіляецца ад прызыву на тэрміновую службу ў войску. Давялося вяртацца ў Мінск і ісці ў ваенкамат, дзе спадарства афіцэры доўга рагаталі, пачуўшы яе аповед. Потым забарону так жа раптоўна знялі. Але сямейныя выходныя з маленькім сынам, які так чакаў падарожжа, былі канчаткова сапсаваныя. А Марына неўзабаве з’ехала назаўсёды. Ёй пашанцавала: яна паспела да таго, як адвакатаў, што абаранялі палітвязняў, пачалі масава саджаць.

Старшыню Беларускай асацыяцыі журналістаў Жанну Літвіну тады таксама не выпусцілі пад выглядам таго, што яна нібыта знаходзіцца ў спісе даўжнікоў. Адказу на пытанне, каму і што яна павінна, Жанна так і не дамаглася ні ў адным з чыноўніцкіх кабінетаў. А Віктару Івашкевічу і ўвогуле сказалі, што не выпусцяць з Беларусі, пакуль ён не пакаецца на сайце Хартыі за тое, што заклікаў да байкоту беларускіх нафтапрадуктаў. Дык рэжым і тады дзейнічаў тупа, але часам вынаходліва. І сілавікі, напэўна, думалі, што паступаюць дасціпна і творча. Сарваць важную паездку або проста сямейныя выходныя, прымусіць пабегаць па кабінетах, дзе ніхто не можа зразумець, хто ты такі і навошта прыйшоў, вымусіць змяняць планы, якія былі складзеныя даўно, — нібыта і не смяротна, і не турэмны тэрмін, але такая падласць, што да скрыпу сціскае сківіцы. Гэта іх лад жыцця і лад дзеяння — гадзяць, як умеюць.

Тады палітычных эмігрантаў можна было пералічыць па пальцах, таму ўся гэтая паскуднасць была накіраваная на журналістаў, палітыкаў, праваабаронцаў унутры краіны. Пасля пачатку вялікага тэрору велізарная колькасць актыўных беларусаў апынулася ў эміграцыі. Усе яны не толькі ўдзельнічалі ў пратэстах, але і гаварылі, і пісалі адкрыта, таму станавіліся асабістымі ворагамі рэжыму ў цэлым і яго асобных прадстаўнікоў. Але дацягнуцца да іх — ужо рукі кароткія. Тады пачалі гадзіць эмігрантам, дэманструючы цуды вынаходлівасці. Спачатку Лукашэнка адмяніў усе кансульскія паслугі: а ў вас хутка скончыцца тэрмін дзеяння пашпарта, і што вы тады рабіць будзеце? Што, праглынулі? Давайце назад, тут вам будзе і пашпарт, і казённае харчаванне на многія гады наперад.

Так, паскудства было знатнае. Але чэргі раскаяных чамусьці не з’явіліся на мяжы Беларусі: пачалася міграцыя па-за межамі краіны. Тыя, хто жыў у краінах, якія не выдаюць замежнікам падарожныя дакументы, пачалі перамяшчацца ў краіны, дзе іх выдаюць. Тыя, хто спадзяваўся перасядзець па працоўнай візе або часовым відзе на жыхарства, усё ж такі падалі заявы на прадастаўленне абароны і сталі бежанцамі.

Потым рэжым пачаў ануляваць пашпарты былых палітзэкаў, якіх сам жа і выпхнуў з краіны. Тут якраз логіка зразумелая: пад ціскам ЗША давялося вывезці частку палітзэкаў з турмаў. І што, ім цяпер будзе жыць лёгка і прыемна? Дудкі, вашыя пашпарты цяпер несапраўдныя! Так, таксама рэдкае паскудства. Але пераадольнае. Беларусы — народ пільны. І калі тыя, хто ў краіне, перад тым як выехаць куды заўгодна, абавязкова лезуць на сайт МУС, каб праверыць, ці не ўнеслі іх у спіс нявыязных, дык беларусы ў выгнанні ўжо тройчы пераправерылі ўласныя пашпарты. А тыя, каго пазбавілі пашпарта, заняліся афармленнем усё тых жа дакументаў замежніка. Так, еўрапейская бюракратыя здольная давесці да белага жару. Але там уся справа ў бюракратыі як такой, а не ў тым, што канкрэтнаму чалавеку дзяржава хоча нагадзіць як мацней.

І вось у сераду «Медыязона» напісала пра маштабнае папаўненне беларусамі базы федэральнага вышуку Расіі. Цяпер там каля шасці тысяч грамадзян нашай краіны. І вельмі многія знайшлі ў гэтай базе сябе. У тым ліку і я. Вось тут якраз можна паслабіцца. Па-першае, у Расію ўжо дакладна ніхто з беларусаў у выгнанні не паедзе. Па-другое, Наталля Радзіна у тым вышуку знаходзіцца, падаецца, з тых часоў, калі яшчэ ніякай «Медыязоны» не было. І на яе жыццё гэтая картка вышуку ніяк не паўплывала. Значыць, і мы можам напляваць на федэральны вышук з высокай вежы і пайсці піць каву. А яны хай шукаюць. Можа, што-небудзь карыснае знойдуць.

Ірына Халіп, спецыяльна для Charter97.org

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com