ЗША і Кітаю ўдалося пазбегнуць пасткі Фукідыда

Агульнае ўражанне ад сустрэчы Трампа і Сі — пазітыўнае.

Саміт Дональда Трампа і Сі Цзіньпіна нельга назваць правальным, хоць прарывам у двухбаковых адносінах ён таксама не стаў. Бакі не дасягнулі гістарычных дамоўленасцяў і не ліквідавалі ключавых супярэчнасцяў. Але агульнае ўражанне ад сустрэчы хутчэй пазітыўнае: Вашынгтон і Пекін прадэманстравалі гатоўнасць падтрымліваць дыялог і пазбягаць эскалацыі канфліктаў у адносінах.

Адносіны з Кітаем сталі для ЗША ключавым знешнепалітычным прыярытэтам: апроч двухбаковых супярэчнасцяў, якіх за апошнія гады прыкметна пабольшала, Вашынгтон усё больш успрымае Пекін як другую вядучую сусветную дзяржаву. Таму любая сур'ёзная эскалацыя паміж ЗША і КНР здольная выйсці далёка за межы рэгіянальнага парадку дня і пацягнуць глабальныя эканамічныя і палітычныя наступствы.

Пайсці на ўступкі Пекіну

У амерыканскай прэсе сярод ацэнак саміту найчасцей гучалі фармулёўкі «стабілізацыя» і «дэскалацыя». Выбухованая міжнародна-палітычная абстаноўка зрабіла чаканні перад сустрэчай даволі напружанымі. Пэўная частка экспертаў дапускала, што Дональд Трамп можа абвясціць пра новыя тарыфныя абмежаванні супраць Кітая, а Пекін — пайсці на рэзкае абвастрэнне сітуацыі вакол Тайваня.

Але саміт прайшоў хутчэй на пазітыўнай ноце. У склад амерыканскай дэлегацыі ўвайшлі некалькі дзесяткаў найбуйнейшых прадпрымальнікаў. Нават калі галоўнай мэтай візіту не было заключэнне шматмільярдных кантрактаў і ўмацаванне гандлёва-эканамічнай складовай двухбаковага парадку дня, прысутнасць такой прадстаўнічай бізнес-дэлеґацыі само па сабе стала важным палітычным сігналам: Вашынгтон дэманстраваў гатоўнасць да практычнага дыялогу і імкненне захаваць канструктыўны характар адносін з Пекінам.

Вынікі саміту аказаліся даволі стрыманымі. Дональд Трамп відавочна разлічваў прыбыць у Пекін у статусе пераможцы пасля вайсковай аперацыі супраць Ірана. Першапачаткова візіт быў запланаваны на красавік, аднак яго перанеслі на сярэдзіну мая якраз з-за развіцця крызісу на Блізкім Усходзе. Да моманту правядзення саміту адміністрацыі Трампа не ўдалося дабіцца вырашальных поспехаў у Іране, што стварала для Пекіна дадатковыя дыпламатычныя магчымасці.

Падчас перамоў бакі фактычна абмяняліся ўзаемнымі прэтэнзіямі. Кітай зноў выказаў незадаволенасць амерыканскімі пастаўкамі ўзбраення Тайваню, а Вашынгтон выказаў заклапочанасць супрацоўніцтвам Пекіна з Тэгеранам. Паводле слоў Трампа, кітайскі бок пагадзіўся не пастаўляць зброю Ірану, але захаваў намер працягваць набываць іранскую нафту.

Сі Цзіньпін зноў акцэнтаваў увагу на тайваньскім пытанні і папярэдзіў, што вайсковая эскалацыя (выступ ЗША на баку Тайваня) прывядзе да катастрафічных наступстваў. Ёсць меркаванні, што Дональд Трамп пайшоў на пэўныя ўступкі Пекіну, хоць, паводле слоў дзяржсакратара Марка Рубіо, пазіцыя ЗША па Тайвані не змянілася. Аналагічныя заявы пазней прагучалі і з боку Міністэрства замежных спраў Тайваня. Сам Трамп стараўся публічна амаль не закранаць тайваньскую тэму, пазбягаючы рэзкіх заяў і дэманструючы імкненне не абвастраць адзін з найболей адчувальных пытанняў амерыканска-кітайскіх адносін.

Кансультавацца з Пекінам

Не ўдалося дабіцца і сур'ёзнага прарыву па тарыфнай палітыцы, а таксама ў пытанні паслаблення кітайскага кантролю над пастаўкамі рэдказямельных элементаў і крытычных мінералаў. Пекін пагадзіўся толькі на частковае змякчэнне асобных абмежаванняў да восені, аднак падобныя меры відавочна не адпавядалі чаканням Трампа. Але сам факт гатоўнасці Кітая абмяркоўваць гэтую тэму можна разглядаць як важны сігнал. Верагодна, гаворка ідзе толькі пра першы крок, які прывядзе да перамоў і пошуку кампрамісаў у сферы стратэгічна значных рэсурсаў.

ЗША і КНР таксама дамовіліся аб стварэнні спецыяльнага механізму двухбаковага дыялогу — Сумеснага гандлёвага савета. Новая структура прызначаная для каардынацыі гандлёвых, эканамічных і інвестыцыйных пытанняў паміж дзвюма найбуйнейшымі эканомікамі свету. Мяркуецца, што савет зоймецца аператыўным урэгуляваннем гандлёвых спрэчак, кантролем за выкананнем двухбаковых дамоўленасцяў і пытаннямі зніжэння тарыфных і іншых абмежаванняў. Фактычна гаворка ідзе пра спробу інстытуцыяналізаваць кіраванне амерыканска-кітайскімі эканамічнымі адносінамі ва ўмовах, калі стратэгічнае суперніцтва захоўваецца.

Асобная ўвага падчас саміту была нададзена тэме штучнага інтэлекту. Вашынгтон і Пекін фактычна прызналі ШІ самастойнай стратэгічнай сферай, якая патрабуе двухбаковага крызіснага кіравання. Калі раней амерыканска-кітайскае суперніцтва ў гэтай галіне разглядалася галоўным чынам праз прызму экспартных абмежаванняў, кантролю над пастаўкамі паўправаднікоў і чыпаў і змагання за тэхналагічнае лідарства, то цяпер бакі пачалі абмяркоўваць і больш шырокія сістэмныя рызыкі, звязаныя з бяспекай штучнага інтэлекту. Міністр фінансаў ЗША Скот Бэсент даў зразумець, што Вашынгтон па-ранейшаму зыходзіць з уласнай тэхналагічнай перавагі. Паводле яго слоў, ЗША гатовыя да абмежаванага супрацоўніцтва, паколькі Кітай, нібыта, усё яшчэ «істотна адстае» ад ЗША ў сферы перадавых мадэляў ШІ.

Стаць партнёрам Пекіна

Такім чынам, ЗША фактычна пацвердзілі намер адначасова спалучаць суперніцтва і супрацоўніцтва з Кітаем у сферы штучнага інтэлекту. Нягледзячы на абмеркаванне пытанняў бяспекі і магчымых пратаколаў узаемадзеяння, фундаментальныя супярэчнасці паміж бакамі захоўваюцца. Амерыканскія экспартныя абмежаванні на пастаўкі чыпаў засталіся ў сіле, Пекін працягнуў курс на тэхналагічную аўтаномію, а пытанне аб продажы Кітаю перадавых чыпаў H200 кампаніі Nvidia так і не было вырашана. Кітай працягне палітыку, накіраваную на зніжэнне залежнасці ад амерыканскай інфраструктуры і тэхналогій у сферы ШІ.

Трамп і Сі Цзіньпін пацвердзілі, што іх пазіцыі па пытаннях Расіі і Украіны ў многім застаюцца блізкімі, і бакі разлічваюць на завяршэнне канфлікту. Гэта тэма абмяркоўвалася падчас перамоў, аднак канкрэтных рашэнняў таксама прынята не было. Пекін працягне падтрымліваць сувязі з Масквой, бакі не выступілі з ініцыятывамі аб спыненні агню або запуску новага перамоўнага працэсу. Ужо праз тыдзень пасля візіту Трампа Кітай павінен наведаць Пуцін, і абмеркаванне ўкраінскай праблематыкі працягнецца ўжо ў рамках расійска-кітайскіх перамоў.

Звярнула на сябе ўвагу паступовае змяненне рыторыкі Трампа адносна Кітая. КНР па-ранейшаму разглядаецца Вашынгтонам як галоўны стратэгічны супернік і эканамічны канкурэнт. Паміж бакамі захоўваецца высокі ўзровень недаверу, а колькасць патэнцыйных кропак эскалацыі застаецца значнай. Аднак саміт паказаў і іншую тэндэнцыю: Трамп упершыню настолькі адкрыта даслаў сігнал амерыканскаму бізнесу, саюзнікам і міжнароднай супольнасці, што ўспрымае Кітай не толькі як праціўніка, але і як важнага партнёра.

Галоўным вынікам саміту стала імкненне бакоў публічна прадэманстраваць гатоўнасць пазбегнуць патрапляння ў «пастку Фукідыда». Менавіта на гэтым акцэнтаваў увагу Сі Цзіньпін. Сам тэрмін атрымаў шырокую вядомасць дзякуючы амерыканскаму палітолагу Грэму Элісану, які ў сваіх працах, абапіраючыся на ідэі старажытнагрэчаскага гісторыка Фукідыда, апісваў рызыку непазбежнага канфлікту паміж звышдзяржавамі з супастаўнымі патэнцыяламі. Элісан актыўна прымяняў гэтую канцэпцыю да адносін ЗША і Кітая.

Але сама рыторыка саміту выглядала хутчэй пазітыўнай: Вашынгтон і Пекін імкнуліся паказаць, што, нягледзячы на стратэгічнае суперніцтва, яны зацікаўленыя ў прадухіленні прамой канфрантацыі і гатовыя падтрымліваць механізмы дыялогу і стрымлівання эскалацыі.

Сэм Уілсан, The Moscow Times

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com