Крым — ідэальнае выключэнне

Калі катастрофа не збліжае.

Даследаванні паказваюць, што катастрофа вяртае людзей да больш старажытнага і арганічнага спосабу ўзаемадзеяння. Але Крым прадстаўляе сабой ідэальнае выключэнне.

Себасцьян Юнгер у кнізе Племя распавядае пра Чарльза Фрыца — даследчыка, які ў разгар Халоднай вайны працаваў у Службе даследавання стратэгічных бамбардзіровак ЗША і мусіў адказаць на простае пытанне: ці эфектыўныя бамбардзіроўкі грамадзянскага насельніцтва.

Служба накіравала назіральнікаў у Англію і Германію, і вынік усіх здзівіў: чым мацней саюзнікі бамбілі, тым смялейшым станавілася насельніцтва, прамысловая вытворчасць у Германіі падчас вайны фактычна вырасла, а гарады накшталт Дрэздэна, па якіх наносіліся наймацнейшыя ўдары, дэманстравалі найвышэйшы маральны дух.

Гэта настолькі заінтрыгавала Фрыца, што ён прысвяціў астатак сваёй кар’еры пытанню пра тое, як супольнасці ў цэлым рэагуюць на катастрофы, — ён сабраў тысячы інтэрв’ю з тымі, хто перажыў бамбардзіроўкі, землятрусы, паводкі, і не змог знайсці ніводнага выпадку, калі супольнасць пасля ўдару ўпала б у працяглую паніку або анархію. Затое выявіў іншае: падчас катастроф грамадскія сувязі ўмацоўваюцца, класавыя розніцы знікаюць, розніца ў даходах перастае мець значэнне, а людзей пачынаюць ацэньваць паводле адзінага крытэрыя — што яны гатовыя зрабіць для групы.

Фрыц назваў гэта «супольнасцямі пакутнікаў» і лічыў, што катастрофа вяртае людзей да больш старажытнага і арганічнага спосабу ўзаемадзеяння, які сучаснае мірнае грамадства, як ні парадаксальна, страчвае. У 1961 годзе ён пачаў свой ключавы артыкул пытаннем, якое і цяпер гучыць правакацыйна: «Чаму шырокамаштабныя катастрофы ствараюць настолькі спрыяльныя ўмовы для псіхічнага здароўя?»

Гэтым дадзеным ужо семдзесят гадоў, яны пацверджаныя даследаваннямі ад Лондана да Юнгая ў Перу, дзе пасля землятрусу 1970 года загінула 90% насельніцтва горада — і тыя, хто выжыў, пабудавалі адну з самых моцных мясцовых супольнасцяў у Лацінскай Амерыцы. Любы курсант любой вайсковай акадэміі, які прачытаў хоць адну кнігу па вайсковай псіхалогіі, ведае пра гэты эфект: сістэматычны тэрор супраць грамадзянскага насельніцтва кансалідуе грамадства, а не разбурае яго.

Цяпер паглядзім на тое, што Расія робіць з Украінай: электрастанцыі, бальніцы, жылыя кварталы, гандлёвыя цэнтры — і на вынік гэтага тэрору. Валанцёрскі рух, якога да 2022 года ў такіх маштабах не існавала. Гарызантальныя сувязі, што замянілі вертыкальныя інстытуты там, дзе тыя не спраўляліся. Суседская падтрымка і стойкасць духу.

За тое, што вы толькі што прачыталі, мяне слушна папракнулі — не ўсё так адназначна — катастрофа не заўсёды збліжае, ёсць маса нюансаў, і ўвогуле ў сацыяльных навуках няма законаў, ёсць заканамернасці, якія дзейнічаюць да таго часу, пакуль не з’явіцца выключэнне, што іх абвяргае.

І вось Крым прапануе ідэальнае выключэнне. Надзвычайнае становішча з 26 чэрвеня: бензін грамадзянскім не прадаюць, колькасць цягнікоў скарацілі ўдвая, летнія лагеры скасаваныя. Відэа з Сімферопаля а дзевятай вечара: пустыя вуліцы, адна машына, жанчына кажа «нейкі апакаліпсіс». На Керчанскім мосце — чарга з дзвюх тысяч машын, але не ў Крым, а з Крыму. Асалода для вачэй і вушэй, дзякуй ЗСУ!

Паводле Фрыца, павінна быць наадварот: катастрофа збліжае, супольнасць згуртоўваецца, людзі накіроўваюць энергію на дабро супольнасці. А тут людзі накіроўваюць энергію на тое, каб дабрацца да моста і з’ехаць. Нюанс, які Фрыц не вывучаў, бо ў яго не было такога выпадку: усё працуе, калі бамбяць тваю супольнасць. Калі ж разбураецца акупацыйная адміністрацыя на чужой зямлі — «супольнасць пакутнікаў» чамусьці не фармуецца. Фармуецца чарга на выезд. Відаць, таму што для супольнасці патрэбнае сапраўднае агульнае (культурнае, пакаленскае), а калі адзінае агульнае — гэта ўкрадзены паўвостраў і бензін па талонах, гэтага, мякка кажучы, недастаткова.

Дык што так, у сацыяльных навуках няма законаў. Але заканамернасці бываюць вельмі красамоўнымі.

Артэм Бідэнка, Facebook

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com