Археолагі знайшлі ў Турцыі ўнікальны артэфакт бронзавага веку

Масіўны збан выявілі ў дагістарычным паселішчы.

Археолагі, якія праводзяць раскопкі ў дагістарычным паселішчы Гёк-Гёюк у цэнтральнай частцы Турцыі, выявілі керамічны посуд узростам каля 5000 гадоў. Гэты масіўны збан, упрыгожаны выявай чалавечага твару, дзвюх дзікіх коз і дрэва жыцця, даў новыя сведчанні пра вераванні і рытуалы людзей на пачатку ранняга бронзавага веку.

Сасуд быў знойдзены недалёка ад цэнтра старажытнага паселішча, паблізу горада Сейдышэхір у правінцыі Конья. Яго незвычайнае аздабленне, памеры і спосаб размяшчэння сведчаць пра тое, што ён, верагодна, быў звязаны з абрадамі, паведамляе Arkeonews.

Верхняя частка збана ўпрыгожана фігурай, падобнай да чалавечага твару. Пад тварам у цэнтры змешчаныя стылізаванае дрэва і дзве козы, што цягнуцца да яго галінаў. Гэтая кампазіцыя — старанна прадуманая сцэна, а не просты арнамент.

Дацэнт Рамазан Гюндуз з Сельчукскага ўніверсітэта адзначыў, што гэтыя выявы, верагодна, сімвалізавалі ўрадлівасць, дастатак і працяг жыцця. Паводле яго інтэрпрэтацыі, фігура, падобная да чалавека, змешчаная над дрэвам і жывёламі, магла ўвасабляць ахоўную або стваральную сілу, якая сочыць за прыродай. Хаця гэтае тлумачэнне яшчэ не пацверджана, даследчыкі сыходзяцца ў меркаванні, што сасуд меў сімвалічнае значэнне, якое выходзіла за межы яго практычнага прызначэння.

Керамічны сасуд мае вышыню каля 1,2 метра, а шырыня яго гарлаўіны складае амаль адзін метр. Даследчыкі мяркуюць, што ён мог змяшчаць ад 800 да 1 000 кілаграмаў збожжа, вадкасцей або іншых матэрыялаў. Дэталёвае рэльефнае аздабленне таксама істотна адрознівае гэты прадмет ад простых пасудзін для захоўвання, якія звычайна знаходзяць у дагістарычных паселішчах.

Улічваючы гэтыя асаблівасці, археолагі лічаць, што цырымоніяльнае выкарыстанне больш верагоднае, чым простае захоўванне ежы. Сасуд, верагодна, утрымліваў запасы для грамадскіх збораў, сезонных урачыстасцяў або рытуальных падношанняў, хоць прамых доказаў таго, якія менавіта падзеі адбываліся вакол яго, пакуль не знойдзена.

Каманда археолагаў упершыню выявіла частку сасуда ў 2024 годзе. Далейшыя працы ў траншэі F8 падчас раскопак 2025 года дазволілі адкрыць значна большую частку збана і прылеглую тэрыторыю. Адна дэталь адразу прыцягнула ўвагу даследчыкаў. У адрозненне ад большасці старажытных збаноў для захоўвання, гэты сасуд быў размешчаны дагары дном.

Археолагі мяркуюць, што збан наўмысна перакулілі перад тым, як будынак пакінулі. Такая практыка магла азначаць заканчэнне цырымоніяльнай ролі сасуда або адлюстроўваць рытуал, звязаны з пакіданнем будынка. Ці было гэтае збудаванне жыллём або спецыяльным месцам сходаў, пакуль не ўстаноўлена, бо раскопкі яшчэ працягваюцца.

Гёк-Гёюк, таксама вядомы як Канал-Гёюк, размешчаны прыблізна за восем кіламетраў ад сучаснага горада Сейдышэхір. Брытанскі археолаг Джэймс Меллаарт упершыню дакументаваў гэтае месца падчас даследаванняў у 1950-х гадах. Яго значэнне стала відавочным у 2002 годзе, калі будаўнікі выявілі старажытныя рэшткі падчас будаўніцтва ірыгацыйнага канала. У 2002–2005 гадах праводзіліся ратавальныя раскопкі, а ў 2020 годзе пад кіраўніцтвам Рамазана Гюндуза былі ўзноўлены доўгатэрміновыя даследаванні.

У паселішчы захаваліся пласты перыядаў неаліту, энеаліту, бронзавага і жалезнага веку. Археолагі выявілі будынкі з глінянай цэглы, агнішчы, жорны, пасудзіны для захоўвання, раслінныя рэшткі і сляды разбуральных пажараў. Падчас папярэдніх раскопак таксама быў знойдзены шкілет чалавека бронзавага веку, які апынуўся пад заваламі.

Паколькі гэтыя археалагічныя пласты залягаюць паслядоўна, Гёк-Гёюк з’яўляецца ўнікальным сведчаннем таго, як на працягу тысячагоддзяў змяняліся земляробства, архітэктура, харчовая вытворчасць і рэлігійныя вераванні. Нядаўна выяўлены артэфакт паказвае, як адзін-адзіны прадмет можа захаваць інфармацыю, якую пісьмовыя крыніцы ніколі не здолелі б зберагчы.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com