Бензакалонка без ракет

Дэфіцыт не ўзнікае сам па сабе.

Частка першая: «Дзе СПА, Герасімаў?»

Раптам успомніліся «Каралі і капуста» з іх несмяротным мёмам пра тое, што попыт стварыць нельга, але можна стварыць умовы, якія народзяць попыт. Гэта працуе і наадварот. Дэфіцыт узнікае не сам па сабе, а ў выніку пэўных умоў, што яго выклікаюць.

Два месяцы ўкраінскай бензінавай антыфады паставілі ва ўвесь рост зусім не тое пытанне, на якое ўсе ліхаманкава спрабуюць даць адказ. Справа не ў адсутнасці бензіну як такога, а ў наяўнасці ўмоў, што выклікаюць яго адсутнасць. Паліўны крызіс — гэта толькі наступства. Прычына ляжыць зусім у іншай — на мой погляд, выключна ваенна-тэхнічнай — плоскасці.

Постсавецкую Расію з лёгкай рукі Маккейна пачалі называць «бензакалонкай з ракетамі». Пры познім Пуціне высветлілася, што гэта быў нават камплімент. Сёння праблема якраз у тым, што цяперашняя пуцінская Расія аказалася «бензакалонкай без ракет». Дакладней — без супрацьракет, то бок без СПА.

Груба кажучы, галоўнае рускае пытанне XXI стагоддзя, нечака́на сфармуляванае Прыгожыным у мецежным трызненні два гады таму, цяпер мусіла б гучаць так: «Дзе СПА, Герасімаў?» І сапраўды, пытанне было б не пустым. Тое, што мы бачым навскід, вельмі падобна да мары рускай ліберальнай апазіцыі, але ў нейкім іншым, нечаканым сэнсе гэтага слова, — цалкам адкрытую Расію.

У 1987 годзе дзевятнаццацігадовы нямецкі хуліган Матыяс Руст зганьбіў савецкае войска і, праляцеўшы тысячу кіламетраў над СССР, прызямліўся на Чырвонай плошчы. Ён даказаў, што ў савецкай СПА ёсць дзіркі (хаця, шчыра кажучы, у яго выпадку гэта ў большай ступені было сведчаннем кіраўнічага бардака на ўсіх узроўнях вайскова-палітычнага кіраўніцтва).

Тады інцыдэнт з Рустам прывёў да маштабнага «зоркападу» на генеральскіх пагонах і да сур’ёзнай рэпутацыйнай шкоды для самога Гарбачова. Сёння дзясяткі і сотні «рустаў» прашываюць неба Расіі ва ўсіх напрамках, штодня даказваючы, што расійскі супрацьракетны парасон падобны да швейцарскага сыру, дзе дзірак больш, чым масы.

Кажучы пра бензінавы крызіс, трэба памятаць, што яго б ніколі не адбылося, калі б не здарыўся да гэтага ваенны крызіс — эпічны правал расійскай СПА і ПРА, якія, як высветлілася, здольныя абараняць (пакуль) Маскву і спецаб’екты, але пакідаюць непрыкрытай практычна ўсю астатнюю Расію. Дарэчы, калі раней правінцыя не любіла масквічоў з-за харчовых лішкаў, то цяпер гэтая нелюбоў будзе падсілкоўвацца дэфіцытам супрацьракет.

Разбірацца трэба не з бензінам, а з тым, што тварыцца ў абароннай сферы. Ды і з бензінам разбірацца безсэнсоўна. Колькі яго ні завозь — усё згарыць, калі неба будзе заставацца дзіравым. Гэта як наліваць ваду ў дуршлаг. А вось адкуль растуць карані фіяска супрацьпаветранай абароны і ці можна ўвогуле ў бліжэйшай перспектыве нешта з гэтым зрабіць — гэта вельмі вялікае пытанне. Тут галоўнае — не дакопацца да першапрычыны, бо яна можа аказацца закапана прама ў Крамлі…

Частка другая. Невывучаныя ўрокі «Крымскай вайны»

У кастрычніку 2013 года я апублікаваў артыкул пад назвай «Крымская вайна 2.0», асноўны сэнс якога зводзіўся да таго, што канфігурацыя адносін паміж Расіяй і асноўнымі палітычнымі гульцамі ў Еўропе нагадвае сітуацыю, што мела месца ў сярэдзіне XIX стагоддзя, з чаго вынікала, што паўтор Крымскай вайны з пэўнымі папраўкамі на сучаснасць выглядае больш чым верагоднай падзеяй. Цяпер, праз 12 гадоў, калі другая Крымская вайна разгарнулася ў поўнамаштабную агрэсію Расіі супраць Украіны, цікава параўнаць яе першыя папярэднія вынікі з тым, што паследавала за спробай Расіі адваяваць чарнаморскія пралівы амаль два стагоддзі таму.

Да няшчасця для Пуціна, аналагія не выглядае прыцягнутай, і пакуль што распачатая ім вайна з Украінай (тое, што я называю Другой Крымскай вайной) развіваецца строга па тых жа лекалах, што і вайна з Турцыяй, распачатая Мікалаем I, а сам Пуцін усё больш і больш нагадвае віртуальную інсталяцыю таго самага «салдацкага» рускага імператара. Утім, ён і без таго лёсам і характарам быў на яго падобны.

Пачаць трэба з падстаў канфлікту. Сёння, як і тады, наскрозь прагнілы, карумпаваны на ўсіх паверхах іерархіі ўлады, застряўшы ў мінулай велічы, але пры гэтым надзвычай спесівы і саманадзейны імперскі рэжым, што жыве ўспамінамі пра былую славу і ўязлены пагардаю Еўропы, якая дзякуючы прамысловай рэвалюцыі рванула ў тэхналагічны адрыў, вырашае «пакараць» еўрапейскіх «тоўстых катоў», напаўшы на яшчэ больш слабую і яшчэ больш адстаючую дзяржаву — Турцыю, каб адцяпаць у апошняй чарнаморскія пралівы і ўткнуць рускі штык у Міжземнамор’е.

І тады, і цяпер разлік быў на тое, што Еўропа — гэта скопішча дэградуючых лібералаў, якія не адважацца ўмяшацца. І тады, і цяпер гэты разлік ва ўсіх галоўных пунктах аказаўся памылковым. Еўропа хутка ўсвядоміла, што справа не ў Турцыі і не ва Украіне, а ў ёй самой. Што рускі «цар» чарговы раз, як старая з пушкінскай казкі «Пра рыбака і рыбку», захацеў, каб Еўропа была ў яго на пабягушках. Перад такой пагрозай Еўропа забылася на свае распры, мабілізавалася і ўступіла ў вайну на баку ахвяры агрэсіі. Тады — даслаўшы ў Крым экспедыцыйны корпус, сёння — забяспечыўшы Украіну зброяй, якая дазваляе арганізаваць блакаду Крыму і не толькі яго аднаго.

Галоўным следствам вайны як тады, так і цяпер стала «тайна Палішынеля» — пра глыбокае і невыкараняльнае без карэннай перабудовы ўсяго грамадскага ўкладу тэхналагічнае адставанне Расіі ад краін «першага тэхналагічнага эшалону», якія прайшлі праз лічбавую рэвалюцыю і мадэрнізацыю, пакуль піцерскія бандыты дзялілі балтыйскія парты. Мікалай I быў вымушаны ўсвядоміць перавагу нарэзнай вінтоўкі перад гладкаствольнай. Пуцін разам з усёй краінай сёння ў рэжыме анлайн вывучае перавагі дронаў, якія кіруюцца з дапамогай еўрапейскага і амерыканскага ШІ, перад дронамі, сабранымі з кітайскіх камплектуючых па іранскай франшызе.

У самым пачатку вайны па сетцы хадзіў адэскі анекдот пра НАТА, якое «яшчэ не пад’ехала». Дык вось — сёння, нарэшце, яно прыехала і зжэрла ўвесь бензін. Цяперашні крызіс — гэта не дробная сып на здаровым целе Расіі, як гэта спрабуе прадставіць Крэмль, а глыбокае сістэмнае захворванне, выяўленае напружаннем вайны, лячэнне якога немагчыма без найглыбейшых рэформ — эканамічных, палітычных і, вядома, ваенных. Асэнсаванне гэтага факта элітамі, прычым далёка не апазіцыйнымі, стане адным з галоўных непрыемных наступстваў гэтай вайны для Пуціна. Услед за новым «1855-м» непазбежна пойдзе і новы «1861-ы» год…

Частка трэцяя. «Вайна як позняе каханне»

Як я і меркаваў, варта было НАТА хаця б крыху «падгазаваць», і канцэпцыя СВА рухнула. Сёння гэта вымушаны прызнаць у Крамлі, дзе непаваротлівая прапагандысцкая машына вучыцца вымаўляць слова «вайна». Ну што ж, на вайне як на вайне. Давайце пагаворым пра войны і лёсы цывілізацый па гамбургскім рахунку. Што азначае для Расіі ўступленне ў поўнамаштабную вайну з кансалідаванай супраць яе Еўропай без надзейных саюзнікаў за плячыма (дакладней, маючы саюзнікаў, гатовых у любы момант уставіць нож у спіну)?

Калі б Пушкін напісаў «Яўгена Анегіна» не ў жанры рамана пра каханне, а ў жанры трактата пра лёсы цывілізацый, то месца кахання, безумоўна, заняла б вайна, і вядомы ўрывак, прысвечаны пераменлівасцям кахання, мог бы гучаць так: «Вайне ўсе ўзросты пакорныя, але юным дзявочым сэрцам яе парывы дабратворныя, як вясновыя буры палям… Але ў позні і бясплодны ўзрост, на павароце нашых гадоў, сумны страсці мёртвы след».

Вайна — не цацка для пенсіянераў. Магчыма, для маладой, бурна растучай імперыі, з якой прэ пасіянарная энергія, дзе сілушка па жылках так і гойдаецца, вайна і з’яўляецца добрым спосабам «спусціць пары». Але для імперыі, у якой клінічна дыягнаставана дэмэнцыя, таму што яна ніяк не можа ўспомніць, Савецкая яна ці Расійская, якая церпіць дэмаграфічную немач і жыве на імпартных тэхналагічных пратэзах, вайна аказалася забойным выпрабаваннем сістэмы на трываласць, якое, падаецца, яна не праходзіць.

Парадокс сітуацыі ў тым, што для Расіі гэтая вайна з’яўляецца прайгрышнай нават у тым выпадку, калі нейкім цудам для Пуціна і яго піцерскага клана яна акажацца выйгрышнай (у што я мала веру, але ніколі не кажы «ніколі»). Да вайны яшчэ можна было здагадвацца, наколькі моцная ці слабая Расія. Гэтая вайна зрабіла тэхналагічную, лагістычную і кіраўніцкую немач Расіі відавочнай. І калі Еўропа інерцыйна яшчэ ставіцца да «расійскай пагрозы» сур’ёзна, то за акіянам вельмі хутка разабраліся, з чым маюць справу, і спісалі Расію з балансу геапалітычных пагроз.

У гэтым няма ніякай інтрыгі. З нічога атрымліваецца толькі іншае нічога. Сорак гадоў Расія блукала па пустыні, але ёй не пашанцавала з Майсеем. Паводле традыцыі, расійскія эліты правадніком выбралі чарговага Сусаніна, які ўрэшце прывёў іх назад у пункт уваходу. Мала хто разумее, што прычыны цяперашняга бензінавага крызісу абсалютна тыя ж, што і прычыны распаду СССР. І там, і там — глыбокі крызіс грамадскай фармацыі і звязанай з ёй кіраўнічай вертыкалі.

У Расіі па сутнасці ў параўнанні з 1989-м нічога не змянілася (хіба што ў горшы бок) — усё тыя ж «мундзіры блакітныя» і ўсё той жа «вам адданы народ». Больш за тое, нават нясмелыя спробы паэксперыментаваць з грамадскімі фарматамі з мэтай надання дынамізму сістэме ўрэшце цалкам зведзены на нішто. Вакуум запоўніла самаарганізуючаяся стыхія народнага рабунку. У выніку мала таго, што бензакалонка аказалася без ракет, дык на ёй яшчэ і пасяліліся крыварукія бандыты, якія ў крытычнай сітуацыі, вядома, могуць разбавіць бензін аслінай мачой да ўзроўню АІ-92, але на электрамабіль яны дакладна не перасядуць.

Што ўскрыла вайна ў выніку? Што ўсё прагніло, што так далей жыць не проста нельга, але нават небяспечна, што Расія чарговы раз прапусціла чарговы рывок прамысловай рэвалюцыі і што даганяць страчанае, калі наогул у прынцыпе магчыма, дык толькі коштам найглыбейшай пераарашкі ўсяго грамадскага ладу. Нешта гэта мне нагадвае, а вам?

Уладзімір Пастухоў, Telegram

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com