Важныя сігналы

Крызіс расійскай эканомікі ўзмацняецца.

Працяглая вайна супраць Украіны і пралікі эканамічнай палітыкі Крамля прывялі да рэзкага пагаршэння фінансавага стану расійскага карпаратыўнага сектара. У першай палове 2026 года ў Расіі зафіксаваны імклівы рост карпаратыўных банкруцтваў. Паводле звестак СМІ, колькасць кампаній, афіцыйна прызнаных неплацежаздольнымі, павялічылася на 10,8% і дасягнула 3,55 тыс., тады як колькасць працэдур назірання адносна прадпрыемстваў узрасла на 20,9% — амаль да 3 тыс.

Прычыны гэтай тэндэнцыі маюць сістэмны характар і з’яўляюцца наступствам назапашанага фінансавага ціску на бізнес цягам 2024–2025 гадоў. Высокая ключавая стаўка Цэнтральнага банка РФ значна павысіла кошт крэдытных рэсурсаў і справакавала востры дэфіцыт ліквіднасці. Адначасова раслі падатковая нагрузка, выдаткі на аплату працы і інфляцыйныя выдаткі. У выніку значная частка прадпрыемстваў страціла фінансавую ўстойлівасць і вычарпала раней сфармаваныя рэзервы.

У другім квартале 2026 года сітуацыя рэзка пагоршылася. Колькасць карпаратыўных банкруцтваў вырасла яшчэ на 21%, а новых працэдур назірання — амаль на 25%, што сведчыць пра пераход крызісу неплацежаздольнасці ў актыўную фазу. Адначасова істотна змянілася і мадэль паводзін самога бізнесу. Паводле інфармацыі Федэральнага рэсурсу, колькасць паведамленняў аб намеры добраахвотна ініцыяваць працэдуру банкруцтва павялічылася на 43% у параўнанні з 2025 годам і на 83% — у параўнанні з 2024 годам. Гэта сведчыць, што ўсё больш кампаній выбіраюць кіраванае самабанкруцтва як механізм мінімізацыі страт і пазбягання рызык субсідыярнай адказнасці.

Фундаментальныя прычыны цяперашняга крызісу наўпрост звязаныя з вайной супраць Украіны. Беспрэцэдэнтнае нарашчэнне ваенных выдаткаў прывяло да перагрэву фінансавай сістэмы і паскарэння інфляцыі. Яшчэ напрыканцы 2024 года Цэнтральны банк РФ быў вымушаны павысіць ключавую стаўку да фактычна абмежавальнага ўзроўню — 21% гадавых. Для цывільнай эканомікі гэта азначала рэзкае падаражанне крэдытавання, фактычнае згортванне іпатэчнага фінансавання і істотнае скарачэнне спажывецкага попыту. Менавіта сукупнасць гэтых фактараў сфармавала маштабны крызіс ліквіднасці, які ў поўнай меры выявіўся ў 2026 годзе. Бізнес, пазбаўлены доступу да даступнага фінансавання і абцяжараны ўсё больш высокай падатковай нагрузкай, вычарпаў уласныя фінансавыя рэзервы. Дадатковым ударам стала павышэнне базавай стаўкі ПДВ да 22% і адмена пільгавых страхавых узносаў для малога бізнесу, што практычна ліквідавала рэшткі рэнтабельнасці ў значнай колькасці прадпрыемстваў.

Асабліва ўразлівым апынуўся сектар малога і сярэдняга прадпрымальніцтва. Кампаніі, якія раней працавалі на мяжы рэнтабельнасці, былі вымушаныя або перайсці ў ценявы сектар, або рэзка павысіць цэны на свае тавары і паслугі. Пры адсутнасці доступу да крэдытных рэсурсаў і ва ўмовах вымання значнай часткі абаротных сродкаў у выніку ўзмацнення фіскальнай нагрузкі прадпрымальнікі фактычна страцілі магчымасць пакрываць касава-плацежныя разрывы. У такіх умовах банкруцтва ўсё часцей станавілася адзіным спосабам спыніць накапленне даўгавых абавязацельстваў. Ілюзія ўстойлівасці, якая яшчэ захоўвалася ў 2025 годзе, канчаткова знікла пасля вычарпання фінансавых рэзерваў бізнесу. Масавыя банкруцтвы сталі індыкатарам глыбокага структурнага крызісу, што ахапіў цэлыя галіны расійскай эканомікі.

Фіскальныя органы імкнуцца максімальна хутка накласці арышт на актывы даўжнікоў, пакуль яны не страцілі вартасць або не былі выведзены ўласнікамі. Такая практыка практычна пазбаўляе кампаніі магчымасцяў для фінансавага аздараўлення або добраахвотнай рэструктурызацыі даўгоў. У гэтых умовах уладальнікі прадпрыемстваў усё часцей адмаўляюцца ад спробаў выратаваць бізнес і самастойна ініцыююць працэдуру банкруцтва.

Сістэмны эканамічны крызіс усё больш прыкметны і ў сферы турызму. У першай палове 2026 года ў Расіі спынілі дзейнасць каля 2,7 тыс. турыстычных кампаній — на 52,3% больш, чым за аналагічны перыяд папярэдняга года. Асноўнай прычынай стала рэзкае скарачэнне попыту на турыстычныя паслугі. Унутраны турызм губляе папулярнасць, у той час як міжнародныя напрамкі не здолелі кампенсаваць спад. Нават тыя спажыўцы, што працягваюць падарожнічаць, усё часцей выбіраюць больш танныя прапановы, што істотна скарачае даходы турагенцтваў. Паводле дадзеных Travelata.ru, у першай палове 2026 года колькасць забраніраваных пакетных тураў па тэрыторыі Расіі скарацілася на 31%. Разлікі аператараў на павелічэнне попыту на замежны адпачынак таксама не спраўдзіліся. З-за абвастрэння сітуацыі на Блізкім Усходзе продаж тураў у шэраг краін быў фактычна спынены, а авіязносіны істотна абмежаваныя. Тураператары былі вымушаныя вяртаць кліентам сродкі за адмененыя паездкі, што, паводле ацэнак экспертаў, магло каштаваць галіне больш за 19 млрд рублёў. Пазней аналагічныя фінансавыя страты ўзніклі ў выніку масавых адмен паездак у акупаваны Крым і Сочы.

Дадатковым фактарам паглыблення эканамічнага крызісу стала рэзкае падаражанне лагістыкі. Паводле паведамленняў СМІ, кошт аўтамабільных грузаперавозак у Расіі вырас на 28,8% у гадавым выражэнні і на 17,5% толькі з канца мая. Асноўнай прычынай стаў востры дэфіцыт паліва, які вымусіў перавозчыкаў скарачаць маршруты і траціць усё больш часу ў чэргах на аўтазаправачных станцыях. На асобных напрамках тарыфы павялічыліся больш як у паўтара раза. Лагістычныя кампаніі ўсё часцей адмаўляюцца ад дальнемагістральных перавозак, пераарыентуючыся на гарадскія і прыгарадзкія маршруты, дзе рызыка застацца без паліва ніжэйшы. Адначасова колькасць заявак на экспартныя перавозкі ў другім квартале скарацілася на 19%.

Сур’ёзным ударам па сектары электроннай камерцыі сталі атакі ўкраінскіх дальнабойных беспілотнікаў на лагістычную інфраструктуру найбуйнейшага расійскага маркетплейса Wildberries. Паводле паведамленняў СМІ, значныя пашкоджанні атрымалі размеркавальныя цэнтры кампаніі ў Электрасталі, Катаўску і іншых гарадах. У выніку ў крытычным фінансавым становішчы апынуліся тысячы прадпрымальнікаў, што рэалізоўвалі сваю прадукцыю праз платформу. Паводле экспертных ацэнак, было пашкоджана каля 15% складскіх плошчаў. Пры гэтым ні базавая праграма кампенсацыі Wildberries, ні добраахвотнае страхаванне не прадугледжвалі пакрыцця шкоды, нанесенай ударамі беспілотнікаў, што фактычна пераклала ўсё фінансавае ярмо на прадаўцоў. Асабліва адчувальнай стала страта размеркавальнага цэнтра ў Электрасталі, які быў другім па маштабе лагістычным вузлом Wildberries у Расіі. Праз гэты комплекс штодня праходзіла значная частка з больш як 20 млн заказаў кампаніі. Яго страта прывяла да істотнага павелічэння тэрмінаў дастаўкі, маштабных фінансавых страт і дестабілізацыі працы ўсёй лагістычнай сеткі.

Паводле наяўных ацэнак, толькі ўдары па лагістычных хабах Wildberries у Катаўску і Электрасталі нанеслі шкоду, што перавышае 100 млрд рублёў. Быў страчаны таварны запас тысяч прадаўцоў, якія практычна імгненна засталіся без абаротнага капіталу. Адсутнасць эфектыўнага механізму кампенсацыі паставіла пад пагрозу далейшае існаванне значнай часткі малога бізнесу, задзейнічанага ў сферы электроннай камерцыі. Замест гэтага дзяржаўная падтрымка абмежавалася толькі магчымасцю адтэрміноўкі крэдытных плацяжоў на шэсць месяцаў, што не кампенсуе страты прадпрымальнікаў, фактычна пазбаўленых тавараў, абаротных сродкаў і крыніц даходу.

Вайна, развязаная Крамлём супраць Украіны, стала адным з ключавых фактараў паглыблення эканамічнага крызісу ў Расіі і прывяла да масавага згортвання прадпрымальніцкай дзейнасці. Паводле паведамленняў СМІ, згодна з дадзенымі аўдытарска-кансалтынгавай сеткі FinExpertiza, у першай палове 2026 года колькасць рэгістрацый новых камерцыйных прадпрыемстваў у РФ скарацілася да найніжэйшага ўзроўню за апошнія 17 гадоў. За шэсць месяцаў было зарэгістравана ўсяго 66,7 тыс. новых кампаній, што на 23,6% менш у параўнанні з аналагічным перыядам 2025 года. Зніжэнне прадпрымальніцкай актыўнасці працягваецца ўжо трэці год запар. Адначасова за гэты перыяд спынілі дзейнасць 118,7 тыс. прадпрыемстваў, то бок колькасць ліквідаваных кампаній амаль у 1,8 раза перавысіла колькасць новых рэгістрацый.

Тэмпы інфляцыі ў шэрагу расійскіх рэгіёнаў працягваюць паскарацца. Асабліва імкліва даражэла паліва: у Севастопалі яго кошт у гадавым вымярэнні вырас амаль на 80%, у Рэспубліцы Тыва — больш як на 65%, на Камчатцы — на 18,5%. У цэлым істотнае паскарэнне росту цэн на паліва было зафіксавана ў 49 рэгіёнах Расіі.

Акрамя рэзкага павелічэння лагістычных выдаткаў, інфляцыйны ціск узмацнялі дэвальвацыя рубля і падаражанне паслуг сувязі. Паводле даных расійскага рэгулятара, на працягу чэрвеня курс рубля знізіўся на 10%, што аўтаматычна павялічыла выдаткі на імпартныя тавары і камплектуючыя. Дэфіцыт бензіну таксама выклікаў рэзкае падаражанне звадкаванага вуглевадароднага газу, рознічная цана якога вырасла яшчэ на 12%.

Востры дэфіцыт нафтапрадуктаў у Расіі і наступны рост цэн на паліва сталі следствам рэгулярных удараў украінскіх беспілотнікаў па ключавых расійскіх нафтаперапрацоўчых прадпрыемствах у адказ на расійскую агрэсію супраць Украіны. Расійскія ўлады нясуць прамую адказнасць за паглыбленне паліўнага крызісу і паскарэнне інфляцыйных працэсаў, бо менавіта вайна, развязаная Крамлём, стала асноўным фактарам дестабілізацыі ўнутранага рынку. Прыярытэтнае накіраванне фінансавых рэсурсаў на фінансаванне ваенных патрэбаў замест падтрымкі цывільнай эканомікі ўзмацняе інфляцыйны ціск. Гэта сведчыць пра паглыбленне структурных дысбалансаў расійскай эканомікі і абмежаваную здольнасць уладаў забяспечваць макраэканамічную стабільнасць і абараняць эканамічныя інтарэсы насельніцтва.

Аляксандр Ляўчэнка, «Обозреватель»

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com