Невядомы пераемнік Фёдарава

Чым у СБУ займаўся спецыяліст па спецаперацыях Хмара.

Людзі, якія асабіста ведаюць новага кіраўніка Міністэрства абароны Яўгена Хмару, дапамаглі NV ліквідаваць частку «белых плям», якіх багата ў ягонай біяграфіі.

Найвостры з пачатку вайны ўнутрыпалітычны крызіс, звязаны з раптоўнай адстаўкай урада, прывёў у сярэдзіне ліпеня ў крэсла кіраўніка Мінабароны нетыповага чыноўніка — прадстаўніка СБУ генерал-маёра Яўгена Хмару.

Па-першае, ён не грамадзянская асоба, як таго патрабуе закон.

Таму, па-другое, Хмара мае статус «і.а.» — іспаўняючага абавязкі. Прычым, калі ў студзені мінулага года ён узначаліў СБУ пасля звальнення Васіля Малюка, то таксама атрымаў ад прэзідэнта статус «часова іспаўняючага абавязкі».

А па-трэцяе, афіцыйная біяграфія Хмары, як для міністэрскай пасады, утрымлівае занадта шмат белых плям. Ён настолькі непублічны, што ў першыя дні пасля прызначэння генерала часта блыталі з іншым Яўгенам Хмарай — вядомым украінскім піяністам. Апошні нават жартаваў з гэтай нагоды.

Аднак, падаецца, прэзідэнт Уладзімір Зяленскі цвёрда намерваецца пакінуць «і.а.» на чале Мінабароны — нягледзячы на патрабаванні «картонных Майданаў», што цягнуцца ўжо некалькі тыдняў, і бескампрамісную пазіцыю звольненага міністра Міхаіла Фёдарава. Пры гэтым прэзідэнт часткова «пачуў вуліцу» і прызначыў Міхаіла Драпатага галоўнакамандуючым ЗСУ замест Аляксандра Сырскага.

Тлумачачы свой выбар міністра, Зяленскі пісаў, што Хмара мае «вялікі і шмат у чым беспрэцэдэнтны досвед вядзення тэхналагічных баявых дзеянняў» і што менавіта на гэта павінны быць накіраваныя абарончыя намаганні.

Марыя Берлінская, ветэранка і заснавальніца праекта Victory Drones, лічыць Хмару адным з найбольш прафесійных украінскіх камандзіраў. Яна пазнаёмілася з генералам ужо пасля пачатку поўнамаштабнай вайны і звярнула ўвагу на адну з яго ключавых рысаў — уменне гуляць на доўгую дыстанцыю.

«У многіх заканчваецца цярпенне, апускаюцца рукі. А Хмара можа чакаць столькі, колькі патрэбна, — патлумачыла NV Берлінская. — І не проста чакаць, а працаваць на вынік — з вытрымкай, якая дазваляе планаваць эфект на паўгода, год і болей наперад».

Але чаму ўсё ж прэзідэнт зрабіў стаўку менавіта на Хмару? І што хавае біяграфія гэтага «часовага» міністра?

Спецыяліст-выбухатэхнік

Афіцыйная біяграфія Хмары на дзіва кароткая, і нават Вікіпедыя не змяшчае элементарных звестак пра генерала — ні даты і месца нараджэння, ні дадзеных пра адукацыю ці сямейны стан.

Большасць этапаў яго службовай кар’еры таксама дагэтуль застаюцца засакрэчанымі.

NV высветліў, што да СБУ Хмара служыў у цэнтры спецыяльнага прызначэння Нацгвардыі «Амега» і спецыялізаваўся на мінна-выбуховай справе.

Менавіта на занятках па мінна-выбуховай справе з ім пазнаёміўся народны дэпутат Раман Кастэнка — сакратар парламенцкага камітэта па пытаннях нацыянальнай бяспекі і палкоўнік СБУ.

У 2011 годзе Хмара перайшоў у ЦСО «А» СБУ, дзе пачынаў у якасці брычэра — байца, які ідзе першым і з дапамогай выбуху або спецыяльнага інструмента прароблівае праход у будынак для штурмавой групы.

Пазней Хмара ўзначаліў асобную каманду ўнутры самой «Альфы», створаную ў 2014 годзе. «Мы называлі гэта спецназам спецназа. Людзі з іншых падраздзяленняў праходзілі асобны, яшчэ больш жорсткі адбор і ішлі менавіта туды, бо давяралі яму», — распавёў NV Кастэнка.

Паводле яго, давер падначаленых Хмара заваёўваў і сумленным размеркаваннем рэсурсаў, і якаснай падрыхтоўкай людзей, і тым, што сам развіваў новыя напрамкі, у прыватнасці вадалазны.

У свой час Кастэнка і Хмара жылі ў адным доме і абменьваліся кнігамі. Дэпутат падараваў генералу працу Эдварда Люттвака — былога дарадцы прэзідэнта ЗША Рональда Рэйгана — пад назвай «Стратэгія: логіка вайны і міру»; пасля Хмара дасылаў яму выпіскі з гэтай кнігі. Сам жа Кастэнка атрымаў кнігу пра дэлегаванне паўнамоцтваў. «Хмара пастаянна вучыцца. Многія камандзіры кіруюць, паддаючыся эмоцыям або дзейнічаючы так, як іх калісьці вучылі ў акадэміі, — а ён развіваўся і працягвае развівацца», — заверыў дэпутат.

Па ініцыятыве Хмары пры «Альфе» адкрылі школу «Вектар А», дзе байцоў у вольны ад службы час вучылі менеджменту і ўкраінскай мове — прычым гаворка ішла не пра граматыку, а пра інструмент для развянчання расійскіх наратываў.

А яшчэ Хмара заўсёды быў камандзірам, які працаваў непасрэдна на пярэднім краі: так, у 2022 годзе ён, паводле слоў Кастэнкі, удзельнічаў у баях за Севераданецк і Рубежнае. «Менавіта з аўтаматам у руках», — удакладніў дэпутат.

Былы супрацоўнік СБУ і ваенны аналітык Іван Ступак, які распытваў калег пра Хмару, атрымаў такую характарыстыку генерала: «Чалавек у тэме, чалавек у матэрыяле, чалавек дасведчаны. І самае галоўнае: ён працуе там, дзе працуюць яго падначаленыя, а не сядзіць у цёплым кабінеце ў Кіеве».

Змяіны і Павуціна

На пытанне пра тое, чаго Хмара не даруе падначаленым, Кастэнка адказаў каротка: «Хлусні. І ўхілення ад выканання задання».

Сам Хмара ніколі не пазбягаў складаных задач.

«Ён асабіста ўдзельнічаў у многіх аперацыях: у пачатку ўварвання — у вызваленні Кіеўскай вобласці, выконваў баявыя задачы ў Данецкай вобласці, быў задзейнічаны ў кіраванні аперацыяй па вызваленні вострава Змяіны [улетку 2022 года]», — распавёў NV на ўмовах ананімнасці адзін з былых калег Хмары па СБУ.

Падрыхтоўка да апошняй аперацыі цягнулася тыднямі — кожны крок адпрацоўвалі сотні разоў, нават спецыяльна пабудавалі макет вострава.

Як распавядалі NV удзельнікі аперацыі, баявыя групы дастаўлялі на востраў Змяіны верталётамі на звышмалой вышыні над морам. Першая спроба высадкі сарвалася з-за дзеянняў варожай авіяцыі, і дэсант стаў магчымы толькі пасля паўторнага агнявога паражэння расійскіх пазіцый. На самым востраве спецназавцы рухаліся практычна праз суцэльнае міннае поле, а расіяне спрабавалі дыстанцыйна падрываць загароды разам з дэсантам. Двое байцоў «Альфы» загінулі; абодвум пасмяротна прысвоілі званне Героя Украіны.

Сам Хмара пазней расказаў АрміяInform, што вызваленне вострава Змяіны — гэта знакавая перамога, якая дазволіла пачаць разблакаванне Чорнага мора ад кантролю з боку РФ.

З красавіка 2023 года Хмара ўзначаліў ЦСО «А» і пачаў ператвараць антэтэрарыстычнае падраздзяленне ў машыну тэхналагічнай вайны. «Нам трэба было знішчаць па 100 оркаў у дзень на тактычнай глыбіні», — тлумачыў ён раней на форуме Defense Tech Era.

Адказам на гэты выклік сталі FPV-дроны, а пасля — дроны з валаконна-аптычнай сувяззю і далёкасцю дзеяння больш за 20 км, а таксама дальнабойныя комплексы. Паводле дадзеных СБУ, да пачатку 2026 года падраздзяленне «Альфа» знішчыла расійскай тэхнікі на суму больш за 5,5 млрд долараў. Пры гэтым гэтыя лічбы не ўлічваюць аперацыю «Павуціна» — удар дронамі па дзясятках расійскіх самалётаў (у тым ліку стратэгічных бамбардзіроўшчыкаў) на аэрадромах базавання, які абышоўся РФ у 7 млрд долараў.

Менавіта аператары з «Альфы» непасрэдна кіравалі часткай беспілотнікаў, што нанеслі ўдары па расійскіх самалётах, — аднак інфармацыя пра тое, наколькі асабіста Хмара быў задзейнічаны ў аперацыі, дагэтуль застаецца закрытай. «Бясспрэчна, ён — адзін з ключавых удзельнікаў. Але гэта была сумесная аперацыя многіх падраздзяленняў», — патлумачыў Кастэнка.

Непублічны кіраўнік

У студзені 2026 года, пасля адстаўкі Васіля Малюка, Хмара стаў часовым іспаўняючым абавязкі кіраўніка СБУ. За паўгода на чале спецслужбы ён, паводле падлікаў «Суспільнага», з’явіўся на публіцы ўсяго чатыры разы, затое запусціў тое, што прэзідэнт называе «далёкабійнымі санкцыямі»: сістэмныя ўдары па аэрадромах, а таксама паліўнай і лагістычнай інфраструктуры РФ.

«Значная частка „бавоўны“ на тэрыторыі РФ — яго заслуга. Не дзіўна, што менавіта Хмары прэзідэнт даручыў адказваць за нядаўнюю 40-дзённую аперацыю па ўздзеянні на Расію», — распавёў NV адзін з былых калег Хмары.

У самой жа службе працягвалася самоачышчэнне ад карупцыі: за першыя чатыры месяцы СБУ паведаміла пра падазрэнні прыкладна дваццаці ўласным супрацоўнікам, уключаючы кіраўнікоў рэгіянальных упраўленняў.

У той жа час Берлінская ўзгадвае, як па запрашэнні Хмары ў будынак СБУ на Валадзімірскай прыходзілі ўкраінскія інтэлектуалы — праваабаронца Аляксандра Матвійчук, чый «Цэнтр грамадзянскіх свабод» атрымаў Нобелеўскую прэмію міру, пісьменнік і паэт Сяргей Жадан і іншыя. «Людзі заходзілі яшчэ з сумневам у вачах: навошта ўкраінскай інтэлігенцыі мець зносіны са спецслужбамі? А выходзілі з зусім іншым уражаннем. Хтосьці з гасцей тады сказаў: нарэшце адчуваецца, што гэта сапраўды нашы, украінскія спецслужбы», — распавядае валанцёрка.

На новым узроўні

На пасадзе кіраўніка Мінабароны Хмара даў толькі адно інтэрв’ю, але паказальнае: яго суразмоўніцай стала блізкая да прэзідэнта ЗША Дональда Трампа MAGA-блогерка Лора Лумер. У ліпені яна ўпершыню пабывала ва Украіне і вярнулася з цвёрдым перакананнем, што раней успрымала вялікую вайну праз прызму расійскай прапаганды, а цяпер стала яраю прыхільніцай барацьбы ўкраінскага народа супраць крэмлёўскага нашэсця.

Хмара стрымана растлумачыў Лумер, што ўспрымае пасаду ў Міністэрстве абароны як сваю наступную баявую задачу. І яго мэта — дамагчыся таго, каб кошт украінскіх удараў па глыбокім тыле складаў толькі 2% ад памеру шкоды, якую яны наносяць эканоміцы РФ.

Адсюль і першыя крокі былога кіраўніка СБУ ў Мінабароны: маштабаванне магчымасцяў для удараў на вялікую і сярэднюю дальнасць (deep strike і middle strike), наземныя робатызаваныя комплексы, дроны-перахопнікі.

На сустрэчы з амерыканскай дэлегацыяй на чале з паслом ЗША пры НАТА Мэцью Уітакерам, што адбылася 24 ліпеня, Хмара заклікаў паскорыць пастаўкі ракет PAC-3 і PAC-2 GEM-T, а таксама абмеркаваў лакалізацыю вытворчасці гэтых ракет для сістэмы Patriot ва Украіне.

Лумер пайшла яшчэ далей: паводле яе слоў, калі Кіеў навучаецца самастойна вырабляць перахопнікі, Украіна зможа ўзмацняць і будучыя аперацыі ЗША.

Гады планавання аперацый, дадаў Хмара, далі тое, чаго не дае ніводная кабінетная пасада: рэальную карціну таго, што працуе на полі бою і што насамрэч патрэбна вайскоўцам. Таму, на думку генерала, логістыка з’яўляецца часткай баявой эфектыўнасці: сярод прыярытэтаў ён назваў абарону маршрутаў забеспячэння ад расійскіх дронаў і своечасовую дастаўку рэсурсаў у падраздзяленні.

А з «Альфы» Хмара вынес прынцып: не накіроўваць людзей туды, куды сам не гатовы пайсці.

Берлінская пацвердзіла, што Хмара сапраўды прытрымліваецца гэтых слоў.

Судзячы па першых заявах, у Хмары з новым галоўнакамандуючым ЗСУ Драпатым склаўся тандэм без таго клінчу, які «пагубіў» папярэднюю пару Фёдараў — Сырскі.

«Дамовіліся быць сумленнымі адзін з адным, а ўсе рознагалоссі вырашаць выключна ў інтарэсах дзяржавы і ўкраінскіх вояў», — патлумачыў і.а. міністра выданню «АрміяInform».

Берлінская верыць у гэты тандэм. Паводле яе слоў, Хмара — рэдкі для такога ўзроўню кіраўнік: ён не цягне коўдру на сябе і мысліць не маштабамі «Альфы», СБУ ці Мінабароны, а інтарэсамі дзяржавы. Таму пасады для яго — інструмент, а не самоцэль.

Ад прэзідэнта Драпаты і Хмара атрымалі дзве галоўныя задачы: закрыць неба і рэфармаваць ТЦК, што павінна надаць мабілізацыі — па выказванні Зяленскага — «нармальны твар».

Кіраўнік фонду «Вярніся жывы» Тарас Чмут раней адзначаў, што Хмару паважаюць у вайсковым асяроддзі і сярод партнёраў, і што негатыўных прафесійных водгукаў пра яго ён не чуў.

А Кастэнка нагадаў, што камітэт па нацбяспецы гадамі запрашаў менавіта кіраўніка «Альфы», калі трэба было разабрацца з закупкамі: «Ён распавядаў, што практычна, а што не, што сапраўды эфектыўна, а што неэфектыўна».

Акрамя таго, паводле слоў дэпутата, Хмара асабіста меў зносіны з сем’ямі загінулых байцоў свайго падраздзялення, ведае параненых і знаходзіў месца ў службе для кожнага ветэрана. «Для яго каманда — гэта вельмі важна», — запэўніў дэпутат.

Таксама высветлілася, што для Хмары вайна з РФ — гэта вельмі асабістая гісторыя. Ён распавёў, што ў яго растуць двое сыноў — 11 і 9 гадоў. Таму Хмара хоча, каб баявыя дзеянні завяршыліся да таго, як дзеці дасягнуць прызоўнага ўзросту: каб замест вайны яны абодва аднаўлялі краіну.

Не палітык

«Планаванне аперацый, закупка дронаў, вырашэнне неабходных задач з улікам палітычнай складовай — усё гэта Хмара можа зрабіць», — перакананы Ступак.

Але далей узнікаюць рызыкі. «Ён ваенны генерал са сваімі прынцыпамі, але ён яшчэ не палітык. І тут [на пасадзе ў Мінабароны] не атрымаецца ім не стаць», — папярэдзіў Кастэнка.

Палітычная пасада азначае падсправаздачнасць парламенту, грамадзянскі кантроль і публічнасць — гэта значыць усё тое, чаго Хмара гадамі паслядоўна пазбягаў.

Ступак кажа і пра іншае: ці зможа чалавек з «акопнай логікай» замяніць Фёдарава ў ролі лічбавага візіянера, які на роўных меў стасункі з буйнымі тэхналагічнымі кампаніямі. «У мяне ёсць пэўныя сумневы, што Хмара зможа мець зносіны з Іланам Маскам, хаця, безумоўна, у яго ёсць і іншыя вартасці», — адзначыў эксперт.

Аднаго разу Берлінская загаварыла з Хмарай пра кагнітыўны дамен вайны — тэхналогіі ўздзеяння на свядомасць; у іх патэнцыял яна, па яе словах, верыць гэтак жа, як у 2014 годзе жменька энтузіястаў разам з ёй верыла ў беспілотнікі. «Я з прыемным здзіўленнем убачыла суразмоўцу стратэгічнага ўзроўню, які не проста падтрымаў гэтую тэму, але і глыбока, аналітычна разумее, чаму такія магчымасці неабходна ствараць у дзяржаве ўжо цяпер», — распавяла ветэранка.

У пытанні разумення ваенных тэхналогій яна ставіць Хмару ў адзін шэраг з Фёдаравым, экс-намеснікам камандуючага Паветранымі сіламі Паўлам Елізаравым, камандуючым СБС Робертам Броўдзі, Драпатым і кіраўніком ГУР Кірылам Буданавым — людзьмі, якім «не даводзіцца на пальцах тлумачыць, чаму вайсковыя тэхналогіі будучыні маюць вырашальнае значэнне для перамогі нашага грамадства» і якія гавораць адной мовай з вядучымі інжынерамі, аналітыкамі і візіянерамі краіны.

Ступак, са свайго боку, задае пытанне, якое лічыць ключавым: «Адзін міністр — гэта цудоўна. Але ці дазволяць яму сфарміраваць сваю каманду, ці не будуць ставіць палкі ў колы?».

Застаецца і юрыдычная калізія: дзейны генерал-маёр не можа займаць пасаду, якую закон рэзерваваў за грамадзянскімі асобамі. Член камітэта Рады па пытаннях абароны Фёдар Вяніслаўскі патлумачыў Radio NV, што тут магчымыя толькі два варыянты: або Хмара сыдзе ў запас, або парламент зменіць закон, дазволіўшы вайскоўцу ўзначальваць ведамства на час дзеяння ваеннага становішча.

Як усё будзе насамрэч? І ці не прывядуць да звальнення Хмары «картонны Майдан», упартасць Фёдарава або адсутнасць падтрымкі з боку Вярхоўнай Рады?

Пакуль што адказаў няма — варта пачакаць іх хаця б да сярэдзіны жніўня.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com