«Англійская ў Японіі зусім не выратуе»

Беларуска распавяла, як пераехала ў Токіа і пабудавала кар’еру ў ІТ.

Ірына (імя зменена) жыве ў Токіа і адтуль кіруе аддзелам вэб-распрацоўкі ў міжнароднай рознічнай сетцы. Сваю гісторыю яна распавяла Devby.

«Калі ласка, вазьміце мяне, інакш вы ўвогуле мяне страціце»

— Вы працавалі і UX-інжынерам, і фронтэнд-распрацоўшчыцай, але кар’еру пачалі, скончыўшы гуманітарную спецыяльнасць. Як вы трапілі ў ІТ?

— Я вельмі люблю тэхналогіі і камп’ютары і думала паступаць на нейкую радыётэхнічную спецыяльнасць. Але мяне пужалі фізіка і матэматыка, затое падабалася камунікаваць з людзьмі. Як чалавек, які проста не да канца вызначыўся, я паступіла на факультэт псіхалогіі ў адзін з мінскіх універсітэтаў.

Падчас вучобы я адгукнулася на вакансію ў буйным маркетплэйсе, які актыўна набіраў спецыялістаў па працы з кліентамі. Пасля заняткаў там падпрацоўвала.

Пасля ўніверсітэта мяне накіравалі праходзіць практыку. Там я працавала з людзьмі, якія ўчынілі цяжкія злачынствы. Мы павінны былі вызначыць, ці ёсць у іх прыкметы псіхічных адхіленняў. Гэта вельмі складаная і цяжкая праца. І з пункту гледжання людзей, з якімі там сутыкаешся (забойцы, педафілы і гэтак далей), і з пункту гледжання бюракратыі і разнастайных юрыдычных пытанняў. Шмат стрэсу, вельмі шмат несправядлівасці. Я не хацела заставацца ў такой змрочнай асяроддзі.

Але размеркаванне — гэта размеркаванне. Я павінна была або адпрацаваць два гады ў такой установе, або знайсці нешта сама. І я пайшла на перамовы ў той самы маркетплэйс, дзе ўжо падпрацоўвала. Кажу: «У вас ёсць падраздзяленне, якое навучае новых супрацоўнікаў, а ў мяне ёсць адпаведная адукацыя. Вазьміце мяне туды, інакш вы ўвогуле мяне страціце». У мяне сапраўды былі вельмі добрыя продажы, мае званкі бралі як прыклады для навучальных матэрыялаў. І мне адказалі: «Так, вядома, ты вельмі каштоўная супрацоўніца».

Кампанія расла, набірала супрацоўнікаў, навучальны цэнтр пашыраўся. У пэўны момант я прапанавала аўтаматызаваць навучанне, выкарыстоўваць для яго апку, якая дазваляла новым супрацоўнікам загружаць і праходзіць навучальныя матэрыялы крок за крокам.

Так у нас з’явіўся e-learning. Такое навучанне аказалася больш паспяховым. Людзі вучыліся хутчэй, больш прадуктыўна. У кампаніі з’явілася яшчэ адно падраздзяленне — лічбавае, якое займалася дызайнам усіх гэтых курсаў. Аднойчы мне прапанавалі пазіцыю ліда дызайну электронных курсаў. Я пагадзілася, і там ужо пачалася мая праца над усім гэтым з лічбавага боку.

«Падабаецца Нарута, абажаю “Поўнаметалёвага алхіміка” і многае з таго японскага, што любяць ва ўсім свеце»

— Мне вельмі падабалася працаваць у гэтай кампаніі, якая ўлівала шмат сродкаў у фарміраванне карпаратыўнай атмасферы і давала магчымасці для росту. І вось на гэтым піку давялося сыходзіць.

Сыходзіла я з цяжкім сэрцам. Перад ад’ездам сустрэлася са сваёй начальніцай. Яна распавяла, што праз пару месяцаў сыходзіць у дэкрэтны водпуск і хоча перадаць сваю пазіцыю мне. А я ёй адказваю, што праз два месяцы з’язджаю вучыцца ў Японію.

— Чаму вы вырашылі з’ехаць у Японію?

— Я ўспрымала гэта як выклік, звязаны з маім жаданнем вучыцца японскай мове, разумець тэксты японскіх песень. Мне вельмі падабаецца стары японскі J-рок і ўвогуле старая японская класіка. У душы я рэтра-чалавек. Хоць і маладая, але рэтра-, з настальгіяй па нечым старым, чаго я нават не бачыла жыўцом. Мне падабаецца Нарута, я абажаю “Поўнаметалёвага алхіміка” і многае з таго японскага, што любяць ва ўсім свеце.

Але гэта не асноўная прычына майго пераезду. Асноўная — гэта гучанне мовы. Гэта можа падацца дзіўным, але калі б гучанне японскай мне не падабалася, я б сюды нават не паехала.

Я яшчэ глядзела шмат ролікаў на YouTube, знятых блогерамі, якія жывуць у Японіі. І ўсё гэта мне здавалася такой казачнай культурай, якую трэба асвойваць. Вось трэба — і ўсё.

— У вас вельмі цікавая матывацыя пераезду ў такую далёкую краіну. Памятаеце, адкуль узялася ваша любоў да японскай культуры?

— У маё школьнае часу многія ўвогуле не асабліва паважалі анімэшнікаў. А я любіла Jetix, любіла Нарута — для мяне гэта было штосьці з чымсьці. Любіла “Хэлсінг” і старыя культавыя працы Хаё Міядзакі. Яксьці бацькі запісалі на касету “Унесеныя прывідамі”, і там канцоўка была «зажаваная», з-за чаго я не магла яе дагледзець, што ў дзяцінстве мяне засмуціла. І дагэтуль усё гэта асацыюецца ў мяне з нечым настальгічным, цёплым і хатнім.

«Горад цудоўны, але выбар каледжа стаў вялікай памылкай»

— Атрымліваецца, ваша першая віза ў Японію была студэнцкая. Як вы яе атрымалі?

— Спачатку ты выбіраеш, у якую частку Японіі хочаш паехаць — Токіа, Кіёта, Кобэ, яшчэ штосьці. І выбіраеш школу. Звязваешся з ёй, пішаш на e-mail: «Я хачу да вас паступаць». Сезон паступлення ў Японіі звычайна выпадае на вясну. Дакументы трэба рыхтаваць за паўгода, дзесьці ў верасні.

Калі вы ім падыходзіце, яны вам адкажуць: «Так, прыязджайце, у нас ёсць такія варыянты, даступныя для вас». Праўда, цяпер гэта можа быць складаней. Пэўны ажыятаж, многія папулярныя школы перапоўненыя.

Яны таксама пішуць, якія дакументы трэба падрыхтаваць. Сярод іх павінна быць выпіска з рахунку. Калі правільна памятаю, там павінна быць не менш за $ 14 000, плюс павінна быць бачна рух, што на рахунак рэгулярна паступалі нейкія грашовыя сродкі. Калі ў цябе ёсць нейкі спонсар — бацькі, муж або жонка, можна падаць і яго дакументы, каб было бачна, што ён можа ў выпадку чаго дапамагчы табе і даслаць грошы. Некаторыя школы праводзяць з табой міні-субяседаванне, хвілін на 30. Расказваюць, што ў іх за курс, якім будзе распарадак дня, якія ёсць магчымасці для цябе ў будучыні.

Адправіў патрэбныя дакументы і фота — і чакаеш. Калі ўсё добра, табе вышлюць інвойс на аплату. Ад замежных студэнтаў аплату за першы год звычайна адразу патрабуюць поўнасцю. Пасля аплаты яны падаюць дакументы ў міграцыйную службу. Калі твае дакументы праходзяць праверку (скрынінг), табе даюць сертыфікат на ўезд, які прыходзіць літаральна за месяц да пачатку навучальнага года. З гэтым сертыфікатам ідзеш падавацца на візу ў пасольства. Візу даюць або на год, або на двухгадовы перыяд навучання (у залежнасці ад рэйтынгу школы).

Я вырашыла паехаць у Кобэ, горад на поўдні, у рэгіёне Кансай. Там паступіла на факультэт японскай мовы ў мясцовым каледжы электронікі. Горад цудоўны, але вось выбар каледжа аказаўся вялікай памылкай.

Навучанне ў каледжы цягнецца з 9 раніцы да 15:30 дня — і гэта пекла. Бо ўвесь гэты час ты абавязкова павінен знаходзіцца ў каледжы і вучыцца мове. У класе з 25 чалавек прыблізна палова была кітайцамі, астатнія — в’етнамцы, бангладэшцы, непальцы і яшчэ нейкі мікс. Я прыехала ў Японію незадоўга да заканчэння пандэміі, і ў маім класе ўвогуле не было еўрапейцаў. Быў адзін амерыканец, але ён вельмі хутка стаміўся і паляцеў назад.

Еўрапейцы і амерыканцы вельмі хутка з’язджаюць з такіх каледжаў. Яны прыязджаюць сюды, ходзяць у моўную школу, за якую заплацілі вялікія грошы, атрымалі дзякуючы гэтаму візу і думаюць, што трапілі на курорт. А тут з наведваннем усё вельмі строга. Калі ты спазніўся нават на пяць хвілін, табе залічваюць паўнавартасны прапуск, які ўлічваецца ў канцы года. Калі твая наведвальнасць складзе менш за 85% (залежыць ад школы), візу табе могуць не працягнуць.

— Навучанне ў моўных школах дарагое?

— Даволі дарагое, і апошнім часам прыкметна падаражэла ў енах, якія моцна аслабелі. Калі я вучылася ў Кобэ, я плаціла каля 850 000 ен у год, а з падручнікамі і рознымі дадатковымі матэрыяламі выходзіла каля мільёна. Цяпер за ўсё трэба будзе заплаціць каля 1 200 000 ен [$ 7600] у год.

— У кошт навучання ўваходзіць пражыванне?

— Частa студэнтаў падтрымліваюць жыллём толькі на год або нават на паўгода. А калі вы едзеце вучыцца ў Токіа, можаце забыцца пра інтэрнат. Жыллё вам адразу давядзецца шукаць самастойна, школа з гэтым ніяк не дапамагае. І выдаткі на жыллё будуць вялікія.

У Кобэ ў гэтым сэнсе было добра. Першы год я жыла ў камфортным інтэрнаце. Фактычна гэта прасторная кватэра, дзе ў нас з суседкай былі асобныя пакоі, а з агульнага толькі туалет і ванная. Пасля першага года каледж дапамог мне знайсці кватэру па даступнай цане.

Выратальная падпрацоўка

— У вас была нейкая праца падчас вучобы?

— Кампанія, у якой я працавала, прасіла мяне застацца, я з’ехала, застаючыся на пазіцыі ліда. Прыходзіла дадому стомленая пасля цяжкіх заняткаў, у Мінску ў гэты час пачынаўся працоўны дзень, і мне адтуль прылятала: «Давай званіцца». Трэба нешта арганізоўваць, правяраць. І я зразумела, што не. Праз месяц напісала заяву.

Калі ты цэлы дзень праводзіш у школе, а потым яшчэ паўдня працуеш па беларускай стаўцы — гэта неабгрунтаваная цана. Бо сумы, якія мы атрымліваем у Беларусі, і сумы, якія патрэбныя для жыцця ў Японіі, вельмі розныя. Жывучы ў Японіі, выгадней падпрацоўваць у японскай сферы сэрвісу, чым працаваць на кіраўнічай пазіцыі ў Беларусі. Што я і зрабіла.

Я знайшла падпрацоўку ў кітайскім рэстаране ў Кобэ. Рэстаран элітны, знаходзіцца ў прэстыжным раёне, японцы яго абажаюць, наведвальнікаў вельмі шмат. Знайсці гэтую працу мне дапамагла пандэмія: замежнікаў, у тым ліку студэнтаў, у Японіі тады было мала. Цяпер сітуацыя моцна змянілася.

— Пасля завяршэння пандэміі японцы ўжо не глядзяць на вас як на нейкую замежную экзотыку?

— Зусім не. Пасля таго як я скончыла моўныя курсы, там жа ў Кобэ я паступіла на курсы вэб-дызайну. І пасля іх мне прапанавалі працу ў Токіа.

У Токіа ўжо зусім не важна, хто ты. Белы ў цябе твар, чорны або яшчэ які. Тут велізарная хуткасць жыцця, і важна толькі тое, як ты сябе паводзіш. Выконваеш правілы, не шуміш у цягніку, кланяешся, дзе трэба. Калі ты вядзеш звычайнае жыццё сарарымана [«служачы на стаўцы», ад англ. salaryman], усё нармальна, ніхто не звяртае на цябе ўвагі.

— Наколькі добра вы ведалі англійскую, калі ляцелі ў Японію?

— У мяне была англійская, якая дазваляла прайсці на рэйс у аэрапорце без праблем з рэгістрацыяй і вырашыць бытавыя пытанні. Але не больш за тое. Цяпер яна стала значна больш упэўненай.

— У многіх краінах англійская — гэта такая палачка-выручалачка, якая дапамагае яксьці паразмаўляць з мясцовымі, не ведаючы іх роднай мовы. У Японіі гэта таксама працуе?

— Токіа больш прасунуты, тут шмат маладых людзей, якія імкнуцца вучыць англійскую і камунікаваць з замежнікамі. Але спачатку я прыехала ў Кобэ. І там, і ў рэгіёне Кансай у цэлым вам давядзецца сутыкнуцца і з паказальнікамі, якія не дублююцца па-англійску, і з японцамі, якія ўвогуле не гавораць па-англійску. Там англійская зусім не выратуе.

— Навучанне на факультэце вэб-дызайну ўсё было па-японску?

— Так. З-за таго, што я вучылася ў Кобэ, а не дзесьці ў Токіа, усе настаўнікі гаварылі выключна па-японску. Ніхто па-англійску нічога не змог бы адказаць, нават калі б і захацеў.

— І як вы ўсё гэта цягнулі? Японская мова для еўрапейцаў жа архіскладаная.

— Вялізным плюсам для мяне была падпрацоўка. Там я вельмі шмат размаўляла, бо працавала ў холе ў якасці сэрвіс-стафу. Мне даводзілася выконваць шмат рознай працы. Напрыклад, трэба было падрабязна распавядаць пра кожную страву. У першы год гэта быў жах. Мне далі навушнік, праз які камандавалі: вынесці да такога вось століка тое, а да таго століка гэта, у кліента за трэцім столікам алергія, таму з стравы трэба нешта выняць. Было такое велізарнае мноства інфармацыі, што вусную мову я пачала разумець вельмі хутка.

Каб навучыцца фарміраваць сказы і маўленне па-японску, табе трэба 7–8 месяцаў актыўнай камунікацыі. Для гэтага ідэальна падышла праца ў рэстаране, дзе ў цябе бязвыхадная сітуацыя і ты абавязаны патлумачыць кліенту, за якую страву ён заплаціў.

У нас было ранішняе і вячэрняе меню. І кожны сезон, раз у тры месяцы, меню змянялася. Плюс дзесяткі розных прыбораў, для кожнай стравы свае. Прыходзяць кліенты, якія трацяць па 30 тысяч ен [каля $ 200], не лічачы напояў (з напоямі выходзіла і па $ 500, і па $ 1000 з чалавека). Сядзяць і глядзяць на цябе: «А як гэта есці? З чаго складаецца гэта страва?» І ты ім тлумачыш.

— Чаявыя хаця б нармальныя пакідалі?

— У Японіі чаявыя забаронены. Калі ты нешта ўзяў, табе хтосьці нешта перадаў, цябе, напэўна, адразу не звольняць. Але начальнік будзе з табой размаўляць: «Чаму ты ўзяў? У нас так не прынята».

«Ты проста не маеш права груба адгукацца пра калегу, бо „мы каманда, мы сям’я“»

— Як да вас ставіліся японцы на бытавым узроўні? Кліенты нармальна рэагавалі на вашы памылкі?

— З кліентамі ў мяне былі ідэальныя адносіны. Памятаю дзвюх жанчын, якія спыталі, чаму я прыехала ў Японію, і я сказала, што люблю японскія песні. Так супала, што песні, якія мне падабаюцца, адносяцца да перыяду іх прайма. Мы вельмі захапіліся размовай. Яны заплацілі за ежу і сышлі з рэстарана, але праз паўтары гадзіны, калі рэстаран зачыніўся на абедзенны перапынак, вярнуліся, пастукалі і папрасілі перадаць скрынку цукерак для Ірыны.

Былі і іншыя моманты, калі мне давалі чаявыя, хоць гэта забаронена. Адзін кліент паціснуў мне руку і праз паціск сунуў у яе 2000 ен [$ 13]. Але звычайна такія моманты спыняюцца калегамі.

З кім у мяне былі праблемы ў адносінах — дык гэта з некаторымі калегамі. Была ў нас у калектыве студэнтка, на пару гадоў маладзейшая за мяне, якая вучылася на гатэльны бізнес і праходзіла ў рэстаране практыку. Яна рабіла мне розныя падлянкі. Магла памяняць сурвэткі на сетах, якія павінны быць строга вызначанай формы. Ці падмяніць сухафрукты на талерках — аднойчы падсунула кліенту з алергіяй арэхі, якія ён не мог есці.

Было некалькі такіх сітуацый, і кожны раз яна рабіла выгляд, што не ведае, пра што я кажу. Але я чалавек прамалінейны, і пасля гісторыі з арэхамі выказала ёй наўпрост, што пра яе думаю. Пасля гэтага мы з ёй проста ігнаравалі адна адну. З-за яе мне было вельмі складана працаваць у першыя паўгода.

— Прычына была ў тым, што вы замежніца? Ці з японкай яна таксама так учыніла б?

— Не, японкі вельмі добра могуць даць адсечку. А тут яна бачыла маё слабое месца ў камунікацыі: я нават не магла граматна сказаць, што гэта яна падышла да замовы і нешта там у ёй спецыяльна памяняла.

А яшчэ на гэта наклаліся асаблівасці японскай мовы і японскай камунікацыі. Калі вы наўпрост каго-небудзь абвінавачваеце, для японцаў гэта выглядае вельмі груба.

Любая прамая канфрантацыя — і праблемай адразу становішся ты.

Ты проста не маеш права груба адгукацца пра калегу, таму што «мы каманда, мы сям’я». Нават калі хтосьці падмяніў сухафрукты, ты павінен выбачыцца і сказаць: «Зараз я іх памяняю». Прымаеш факт паразы і схіляеш галаву, як верны самурай.

«Год я адвучылася і зразумела, што гэта не маё. Не магу я з гэтымі дзетачкамі тут сядзець»

— Канчаткова на рэйкі UX-дызайну вы перайшлі ўжо ў Японіі?

— Так. Актыўны пераход да UX, да паўнавартаснай распрацоўкі ў мяне пайшоў ужо тут. І пачалося самае цікавае. Бо ў Японіі без японскага досведу цябе будуць успрымаць як чалавека з нулявым досведам, якім бы твой папярэдні досвед ні быў.

— Вы так між іншым абрынулі «мне прапанавалі працу», калі распавядалі, як перабраліся ў Токіа. Насамрэч гэта было не так проста?

— О так. Каб зразумець, наколькі ўсё гэта няпроста, давайце вернемся крыху назад. Пасля заканчэння моўнай школы ў мяне скончылася студэнцкая віза. Было два шляхі: ісці вучыцца і траціць на гэта велізарныя грошы, або пайсці шукаць працу. На шчасце, узровень мовы дазваляў рабіць і тое, і другое: я здала на N2 — гэта такі бізнэс-узровень, другі пасля самага высокага N1.

Мова, адзнакі і наведвальнасць дазвалялі мне ісці ў універсітэт. Але я падумала: «Які ўніверсітэт? Гэта яшчэ плюс чатыры гады. А працадаўцы глядзяць і на досвед, і на ўзрост, плюс я замежніца. Выпушчуся бліжэй да 30 гадоў — і наогул нічога не знайду!»

Таму вырашыла паступіць на гадавыя курсы вэб-дызайну ў гэтым жа каледжы. Тым больш што мне падабаецца Figma, яшчэ да паступлення я глядзела шмат розных тытарыялаў на YouTube. Сама пачала пісаць, вывучаць HTML, CSS, потым дакупіла JavaScript, пачала глядзець, як граматна выбудоўваць сайты, як рабіць адаптыўны дызайн (responsive), як дызайн макета перадаецца фронтэндэру.

Пайшла на вэб-дызайн, год адвучылася. І ў мяне спыталі, ці не хачу я пайсці на другі год ужо на промаушн-факультэт. Але я сказала: «Не, дзякуй, буду шукаць працу».

Заўважу, што навучанне ў Японіі вельмі павольнае, разлічанае на японскую аўдыторыю. У Беларусі і ў краінах СНД людзі вучацца на вялікай хуткасці, імкнуцца хутчэй выйсці на практыку, нешта асвоіць, праходзяць кучу розных курсаў, атрымліваюць нейкія навыкі. Проста гонка сярод людзей.

У гэтым сэнсе японская адукацыя — гэта чыл (але гэта не датычыцца моўных курсаў, пра якія я распавядала вышэй). Гэта капіталістычная сістэма: ты заплаціў грошы — і робіш, што хочаш.

У сваёй групе па вэб-дызайне я была для ўсіх адначасова і цікавай, і нецікавай. Цікавай — бо я была адзінай белай. Нецікавай — бо мяне цікавіла вучоба. Плюс на той момант я ўжо была пастарэйшая: большасць студэнтаў, якія прыйшлі вучыцца, былі дзецьмі 19–20 гадоў. Бацькі заплацілі грошы, яны прыйшлі, ім выдалі MacBook’і, далі прыгожанькія дапаможнікі — усё зручнае, шыкоўнае, вылізанае. Гэта была проста нейкая пяцізоркавая школа, якія паказваюць у серыялах.

Тут паўсюль так, бо навучанне вельмі дарагое. Для людзей з краін СНД, якія вучыліся ў нашых універсітэтах, гэта выглядае вельмі вялікім кантрастам. У маім універсітэце табе маглі паставіць 2 або 3 і адправіць на пераздачу, нават калі ты на памяць завучыў усе білеты. Проста таму, што выкладчыку не спадабалася тваё аблічча, або яшчэ нешта.

У Японіі іншая крайнасць. Тут, паколькі ты заплаціў вялікія грошы, цябе ўсё роўна прапусцяць далей. Ведаш ты прадмет ці не, здаў ты макет ці не — усё роўна дадуць зялёнае святло. У гэтым, на мой погляд, вялікая праблема Японіі. Тут не прынята канкураваць.

Год я адвучылася і зразумела, што гэта не маё. Не магу я з гэтымі дзетачкамі тут сядзець. То-бок я іх паважаю, выдатна разумею. Пакуль я раблю макет, яны на MacBook’ах гуляюць у UNO Online. Клас, якая бестурботнасць! А ў мяне праз год віза заканчваецца. Што далей рабіць, як яе падаўжаць?

Рэаліі, у якіх мы жывём, абсалютна розныя. Думаю, з гэтым сутыкаюцца ўсе людзі, якія пераязджаюць у іншыя краіны. Візы, мова, нейкія бюракратычныя рэчы, з-за якіх ты глядзіш на людзей, якія жывуць вакол, і думаеш: «А чаго гэта яны такія расслабленыя?» А таму, што яны жывуць у сваёй краіне, і ім наогул не трэба думаць пра такія рэчы.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com