«Іншыя дыктатары таксама не чакалі падзення»

Вядомы адвакат расказаў пра трыбунал для Пуціна.

Пакуль расійскі дыктатар Уладзімір Пуцін застаецца пры ўладзе, трыбунал не зможа яго пераследаваць. Аднак у такіх злачынстваў няма тэрміну даўніны, і міжнароднае правасуддзе заўсёды гуляе ў доўгую.

Пра гэта ў інтэрв'ю «РБК-Украіна» расказаў Марк Элліс, выканаўчы дырэктар Міжнароднай асацыяцыі адвакатаў і эксперт у галіне міжнароднага права.

Ён адзначыў, што сам па сабе факт згоды на стварэнне трыбунала, хай нават у яго пачатковай форме, ужо стаў сур'ёзным крокам. Яшчэ трэба выканаць шмат працы, каб ён паўнавартасна запрацаваў.

«Стварэнне трыбунала суправаджалася складанымі палітычнымі перамовамі ў межах асноўнай групы прыкладна з 40 краін. Як і ў любым падобным працэсе, давялося ісці на кампрамісы. Гэта не ідэальны трыбунал, але ён будзе эфектыўным», – сказаў эксперт.

Элліс адзначыў, што адным з найбольш спрэчных пытанняў падчас перамоваў стала праблема імунітэту кіраўніка дзяржавы. Некаторыя краіны выступілі супраць яго прызнання, указваючы на тое, што Міжнародны крымінальны суд і трыбуналы, створаныя Саветам Бяспекі Арганізацыі Аб'яднаных Нацый, такога імунітэту не прызнаюць.

«І гэта правільна. Калі б трыбунал быў сапраўды міжнародным, ён, магчыма, таксама мог бы ігнараваць гэты прынцып. Але палітычная рэальнасць апынулася іншай», – адзначыў ён.

Так, расказаў выканаўчы дырэктар, хоць «жорсткае» ядро краін супраціўлялася прызнанню імунітэту кіраўніка дзяржавы, ключавыя дзяржавы – асабліва з G7 – настойвалі на гэтым. «Яны ясна далі зразумець, што ў супрацьлеглым выпадку не будуць падтрымліваць трыбунал. Іх хвалявала не толькі перспектыва змянення асноваў міжнароднага звычаёвага права, але і магчымасць таго, што падобны трыбунал можа стварыць прэцэдэнт супраць іх уласных лідараў», – патлумачыў Элліс.

Ён дадаў, што «канчатковы кампраміс замацаваны ў статуце». «З аднаго боку, у артыкуле 4 заяўлена, што трыбунал не прызнае асабістага імунітэту. З юрыдычнага пункта гледжання гэта гучыць ясна. Але на практыцы статут перашкаджае ўзбуджэнню спраў супраць членаў так званай «тройкі». Калі ў дачыненні да такой асобы будзе запытана абвінаваўчае заключэнне, суддзя на стадыі дасудовага разбіральніцтва будзе абавязаны прыпыніць працэс», – адзначыў эксперт.

То-бок дэ-юрэ трыбунал адхіляе імунітэт кіраўніка дзяржавы, але дэ-факта – падтрымлівае яго. «Гэты кампраміс азначае, што да тых часоў, пакуль Уладзімір Пуцін застаецца пры ўладзе, трыбунал не зможа яго пераследаваць. Групы грамадзянскай супольнасці крытыкавалі гэта, але я – не. Такая палітычная рэальнасць стварэння падобнага трыбунала», – сказаў Элліс.

Так, заўважае ён, узнікае пытанне, ці варта ўвогуле адмаўляцца ад трыбунала толькі таму, што ён пакуль не можа прыцягнуць Пуціна да адказнасці. «Мой адказ – не. Трыбунал усё роўна дае магчымасць праводзіць расследаванні, рыхтаваць матэрыялы спраў і выносіць абвінаваўчыя заключэнні. Было б лепш, калі б трыбунал адхіляў імунітэт кіраўніка дзяржавы і дэ-юрэ, і дэ-факта? Вядома, вядома. Але з улікам абставін дасягнуты вынік усё ж з'яўляецца значным дасягненнем», – падкрэсліў эксперт.

На пытанне пра тое, што Пуцін будзе сядзець у сваім крэсле да самай смерці і ў турме так і не апынецца, Элліс падкрэсліў, што былы прэзідэнт Ірака Садам Хусейн «таксама ніколі не думаў, што яго прыцягнуць да адказнасці».

«Я жыў у былой Югаславіі і магу вас запэўніць, што Слабадан Мілошавіч ніколі не верыў, што яго зрынуць. Тое самае датычыць Чарльза Тэйлара і Амара аль-Башыра з Судана, якія, безумоўна, не чакалі свайго падзення», – дадаў ён.

Эксперт падкрэсліў, што гісторыя поўная падобных прыкладаў, калі лідары верылі, што яны не падуладныя зменам, а потым высвятлялася, што гэта не так. «Згодны, цяжка ўявіць народнае паўстанне ў Расіі, якое зрыне Уладзіміра Пуціна. Калі глядзець рэалістычна, у Гаазе ён у бліжэйшы час не апынецца – ні паводле ордэра Міжнароднага крымінальнага суда, ні праз нейкі спецтрыбунал. Але ў гэтых злачынстваў няма тэрміну даўніны, і міжнароднае правасуддзе заўсёды гуляе ў доўгую», – сказаў Элліс.

Таму, адзначыў ён, неабходна працягваць рухацца наперад «з надзеяй, што калісьці Пуцін страціць імунітэт». «Я асабіста веру, што гэты дзень надыдзе. Я не цалкам перакананы, што ён памрэ на сваёй пасадзе, так і не паўстаўшы перад судом», – адзначыў эксперт.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com