Вітаўтас Бруверыс: Уступленне Лукашэнкі ў вайну — пытанне часу

Літоўскі эксперт расказаў, як Беларусь могуць выкарыстаць у вайне Расіі супраць НАТА.

Рэжым Лукашэнкі працягвае выкарыстоўваць мігрантаў для ціску на Літву. На мяжы ўжо знаходзілі спецыяльна абсталяваныя падземныя тунэлі, што вядуць з Беларусі.

Якую мэту сёння пераследуе Мінск, працягваючы гэтую гібрыдную атаку? Пра гэта сайт Charter97.org пагутарыў з вядомым літоўскім журналістам і палітычным аглядальнікам, кіраўніком аналітычнага цэнтра «Arch Frontline» Вітаўтасам Бруверысам.

— Мэта ў рэжыму Лукашэнкі такая ж, як у любога падобнага аўтакратычнага рэжыму, у тым ліку расійскага. Што да Еўрапейскага саюза — па сутнасці тое самае: пастаянная вайна, агрэсія, задавальненне патрэбаў самога рэжыму. Плюс прамыя ўказанні, прамыя загады гаспадара з Крэмля.

Я не веру ў распаўсюджаны наратыў пра тое, што Лукашэнка грае, спрабуе ўхіліцца ад прамога ўцягвання ў вайну. Што Пуцін на яго цісне, але ўсё ніяк не здолее дадавіць, а Лукашэнка пастаянна ўсклізвае. Насамрэч ён удзельнічае з самага пачатку паўнамаштабнай агрэсіі Расіі супраць Украіны. Удзельнічае не адкрыта і не наўпрост, але ўсё адно ўдзельнічае. Расійскі рэжым увайшоў у такую стадыю, калі ўжо не можа змяншаць тэмп агрэсіі супраць Украіны і супраць Захаду. Ён вымушаны ўсё больш эскалаваць. У такой жа сітуацыі знаходзіцца і беларускі рэжым. Пакуль яго эскалацыя — гэта паветраныя шары, нелегальныя мігранты над зямлёй і пад зямлёй. Але, на мой погляд, гэта толькі пытанне часу, калі ён будзе ўцягнуты ў вайну на поўную моц і зусім адкрыта.

— Апошнім часам усё часцей гучаць папярэджанні пра магчымую расійскую атаку або сур'ёзную ваенную правакацыю супраць краін Балтыі. Наколькі рэальная сёння пагроза нападу Расіі на краіны Балтыі? Ці можа Беларусь быць выкарыстаная для такой атакі?

— Канечне, гэта пагроза рэальная. Скажу нават жорстчэй: на маю думку, гэта проста гістарычна непазбежна. Галоўны трэнд, галоўная дынаміка глабальнага гістарычнага працэсу, які цяпер вярціцца вакол вайны ва Украіне, такія: эскалацыя толькі распаўсюджваецца і ўзмацняецца. У першую чаргу гэта адбываецца праз унутраны стан і агульную дынаміку расійскага рэжыму. А беларускі рэжым — яго працяг, літаральна філіял расійскага рэжыму.

Так што, на маю думку, гэта толькі пытанне часу, калі канфлікт паміж Расіяй і НАТА, перадусім з суседнімі краінамі, так званымі краінамі пярэдняга краю, стане адкрытым, кінетычным, узброеным. Але што ўвогуле значыць «адкрытым»? Бо ён ужо ідзе. Мы бачым, што нават у Германіі адбываюцца тэрарыстычныя атакі. А што такое тэрарыстычная атака, калі не адкрыты акт кінетычнай агрэсіі? То бок гэта ўжо адбываецца. І я лічу, што атака ў дачыненні да балтыйскіх краін будзе.

Канкрэтны сцэнар наземнай аперацыі з Калінінграда або з тэрыторыі Беларусі я разглядаю як найменш верагодны. Але і з такімі высновамі не стаў бы спяшацца. Думаю, што ў расійскага рэжыму ёсць і сілы, і рэсурсы нават для такой аперацыі. Вядома, не такога маштабу, як супраць Украіны. І Беларусь, яе тэрыторыя, беларускія структуры і вайсковы рэсурс, вядома, могуць быць выкарыстаныя для гэтага. Лічу, што агульная логіка развіцця падзей ідзе менавіта ў гэтым кірунку.

— Наколькі шчыльна сёння дзеянні Мінска супраць Літвы каардынуюцца з Масквой? Ці можна казаць пра адзіную стратэгію ціску на краіны Балтыі?

— Так, вядома. І тут цяпер ёсць яшчэ амерыканскі фактар. Мы ўжо бачылі гарачую фазу гэтага працэсу, але ён нікуды не знік. Пытанне толькі часу, калі ён зноў актывізуецца. Гэта датычыць і адкрытага ціску на Літву, напрыклад у пытанні транзіту калійных угнаенняў з Беларусі. Мы бачылі ціск з мэтай дамагчыся таго, каб Літва зняла санкцыі і дазволіла транзіт. Але для Літвы гэта азначала б прамы канфлікт з агульнай палітыкай Еўрапейскага саюза і фактычна яе разбурэнне.

Амерыканцы думаюць, быццам з Беларуссю можна згуляць у тую ж гульню: паспрабаваць адцягнуць Лукашэнку ад Пуціна і пацягнуць бліжэй да Амерыкі. Я ў гэта проста не веру. Лічу, што ўсё адбывалася сумесна з Масквой і нават з удзелам амерыканцаў. Амерыканскія інтарэсы ў новым партнёрстве і заключэнні здзелак з Беларуссю, на маю думку, тут супадаюць з расійскімі інтарэсамі і з ціскам на Еўрапейскі саюз. І падобную палітыку яны праводзяць у дачыненні да кіраўніка беларуска-расійскага тандэма — Пуціна. Таму для мяне гэта ўсё элементы аднаго працэсу.

— Вы якраз узгадалі, што цяпер гучаць галасы, найперш у адміністрацыі Трампа, за паслабленне санкцый супраць рэжыму Лукашэнкі. У прыватнасці, напрамую гаворыцца пра магчымасць дазволіць транзіт беларускага калію праз Клайпеду. Якой павінна быць палітыка Літвы ў дачыненні да Мінска, каб спыніць рэжым Лукашэнкі?

— Праграма-мінімум — трымацца таго ж курсу, які ёсць цяпер. Ніякіх паслабленняў санкцый, ніякіх палітычных кантактаў на найвышэйшым узроўні, прынамсі адкрытых і афіцыйных. Ніякай адмовы ад санкцый. Бо гэта будзе новай легітымізацыяй рэжыму і ўдарам па суверэнітэце Літвы. Калі Літва паддасца ціску, у тым ліку расійскага рэжыму, які стаіць за спіною Лукашэнкі, і амерыканцаў, гэта будзе ўдарам па санкцыйнай палітыцы самой Літвы.

Таму як мінімум трэба захоўваць цяперашні курс. І, канечне, ціснуць на калектыўны Брусэль, каб ён усё больш узмацняў санкцыйную палітыку і палітыку ізаляцыі ў дачыненні да расійскага і беларускага рэжымаў. Толькі такі курс.

Канечне, пэўныя страхі ёсць. Бачна, што ў цяперашняй літоўскай улады, у новага ўрада ёсць унутраныя ваганні. З аднаго боку, ёсць страх перад амерыканцамі. З другога — жаданне адказаць на запыт часткі літоўскага электарату, які настроены больш прарасійска, антызаходне, антыўкраінска і пракітайска. Гэтая частка грамадства патрабуе так званых «нармальных адносін з суседзямі». Адсюль і ўсе гэтыя ваганні ў ўрадзе і ў медыя. Цяпер, як мне здаецца, сітуацыя крыху ўсталявалася.

— У Літве па-ранейшаму жывуць дзясяткі тысяч беларусаў, многія з якіх з'ехалі з краіны пасля рэпрэсій 2020 года. Пры гэтым міграцыйная палітыка робіцца жорстчэйшай, а ў часткі беларусаў узнікаюць праблемы з легалізацыяй. Што Літва магла б зрабіць, каб, з аднаго боку, абараніць сваю нацыянальную бяспеку, а з другога — не адштурхоўваць дэмакратычна настроеных беларусаў і больш эфектыўна падтрымліваць беларускі дэмакратычны рух?

— Патрэбная ясная, выразна сфармуляваная і халаднакроўная палітыка. Але пакуль яе няма. Вы ўзгадалі тэндэнцыю да ўжорстчання. Так, яна сапраўды назіраецца. Тут супадаюць два запыты, якія ідуць з грамадства і, скажам так, з часткі палітычных і сілавых структур.

Першы — запыт на ўжорстчанне міграцыйнай палітыкі. Растуць настроі наогул супраць рускамоўнай міграцыі. І беларусы таксама трапляюць пад гэты трэнд. З іншага боку, расце запыт з боку тых грамадскіх і палітычных груп, пра якія я ўжо казаў: прарасійскіх, прабеларускіх, антыўкраінскіх і антызаходніх. І беларуская міграцыя парадаксальным чынам трапляе яшчэ і пад гэты ціск.

Логіка прыблізна такая: усе гэтыя ўцекачы і мігранты з Беларусі нам не патрэбныя, іх не трэба пускаць, іх трэба выганяць, бо яны перашкаджаюць. Маўляў, калі мы будзем прымаць іх і добра да іх ставіцца, то будзем злаваць нашых «сяброў», «братоў» і «партнёраў». Вось тут гэтыя дзве тэмы супадаюць. І рух пакуль ідзе хутчэй у гэты бок, а не ў процілеглы.

Я, вядома, разумею, што Беларусь — гэта не Германія. Кожны чалавек, які прыязджае з такой краіны, нясе пэўную прэзумпцыю рызыкі. Я нават не ведаю, як дакладней гэта назваць. Па сутнасці, беларускі рэжым — гэта таксама тэрарыстычная дзяржава. Тэрарыстычная дзяржава — гэта злачынная арганізацыя пад прыкрыццём дзяржавы. Таму кожнага грамадзяніна, які прыязджае адтуль, сапраўды трэба правяраць і разумець, хто ён. Але нашы структуры, наш Дэпартамент дзяржаўнай бяспекі пастаянна кажуць, што ў нас няма і не будзе дастатковых рэсурсаў, каб адпаведным чынам усіх правяраць. Таму, паводле такой логікі, лепш проста забетанаваць мяжу. Як на мяне, гэта дурная логіка. Трэба знайсці неабходныя рэсурсы, калі спатрэбіцца — выдзеліць яшчэ больш, каб забяспечыць адпаведны скрынінг, які максімальна, наколькі гэта наогул магчыма, гарантаваў бы бяспеку літоўскай дзяржавы. І адначасова адпавядаў бы стратэгічным інтарэсам Літвы.

Бо галоўная стратэгічная цікавасць літоўскай дзяржавы ў дачыненні да Беларусі — захоўваць і ўмацоўваць кантакты з той часткай грамадства, з якой можа сфарміравацца палітычная беларуская нацыя. З той часткай грамадства, якая, калі супадуць гістарычныя абставіны, вернецца ў сваю краіну, выйдзе з выгнання і будзе там новай уладай. І мы павінны ўжо цяпер выбудоўваць з гэтымі людзьмі адносіны. Я, вядома, не надта веру ў такое гістарычнае цуд, але цуды часам таксама здараюцца. І да іх трэба рыхтавацца.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com