«Гэта было дзіўна — прыйду яшчэ»

Што адбываецца ў скандальным бары, дзе хамяць гасцям.

«Канцэпцыя бара натхнёная непрыязнасцю да тыповага рэстараннага крывадушша з абодвух бакоў: калі персаналу дрэнна, ён павінен усміхацца, калі госць хоча вылаяцца — яго чакае грамадскае асуджэнне. Тут афіцыянты стэбяцца з гасцей. Яны хамяць, разраджаюць абстаноўку дарэчнымі жартамі і тым самым ствараюць найбольш шчырую атмасферу, якой няма ні ў адным іншым завядзенні», — тлумачыць і папярэджвае сайт пецярбургскага бара, дзе мы збіраемся правесці вечар. Тут жа заўвага: строга 18+. Інтрыгуе? Вось і мы папаліся, піша «Онлайнер».

«Іншая справа, калі гэта канцэпцыя»

Для пачатку трохі кантэксту. «Уе!Бар» — зусім не новае месца і даўно нарабіла шуму. Цяпер у адзінай канцэпцыі працуюць два завядзенні — у Маскве і Санкт-Пецярбургу. Адправіўшыся на некалькі дзён у Піцер, мы вырашылі, што ідэя сумясціць культурнае з нахабным асабліва прывабная.

У Санкт-Пецярбургу бар працуе з 2019 года (у Маскве — з 2022-га) і ўсё яшчэ трымае цвёрдыя пяць зорак у «Яндекс.Картах» на падставе 9500 ацэнак. У водгуках на Google сітуацыя крыху больш прыземленая: 4,6 з 5. Калі прабегчыся па каментарыях, нехта піша пра кухню і напоі, але большасць гасцей сыходзяцца ў меркаванні, што сюды ідуць дзеля эмацыйнага напалу. Дзе яшчэ госця могуць паслаць з парога, атрымаць адказную рэакцыю, завязаць на гэтым дыялог і паралельна падаваць напоі і ежу?

Але па тых жа водгуках відаць: да ўзроўню гумару супрацоўнікаў гатовыя не ўсе. «Ісці строга з разуменнем канцэпцыі завядзення. Пакуль мы сядзелі, дзве дзяўчыны выбеглі ў слязах», — напісала адна з наведвальніц, паставіўшы тры зоркі. «Гэта было дзіўна. Прыйду яшчэ або адкрыю па суседстве кабінет псіхолага», — вынікае са свежага водгуку. Вось вам і кантрасты грамадскага харчавання.

Хто тыя самыя афіцыянты-рэзідэнты, што паводзяць сябе настолькі нахабна? У інтэрв’ю пецярбургскаму выданню яшчэ ў 2019 годзе стваральнікі распавядалі, што наймалі прафесіяналаў: акцёраў і аніматараў. Пры гэтым на старце праекта адмаўлялі як занадта сумным бармэнам, так і занадта крэатыўным. «Да нас прыходзілі людзі, казалі, што камікі, але насамрэч былі зусім вар’яты, як герой фільма «Джокер», — цытавала «Фантанка» арт-дырэктара бара.

Ужо тады, сем гадоў таму, для супрацоўнікаў абмежаванняў не ўводзілі — можна было гаварыць і рабіць тое, што лічыш патрэбным. Госці ж павінны разумець: прыйшоўшы сюды, яны ставяць нябачную птушачку ў карыстальніцкай дамове.

«Наша крэда — «смешна, але не крыўдна». Мы не хочам, каб хтосьці сыходзіў у слязах, хоць гэта і напісана ў нас у групе», — тлумачылі канцэпцыю ў тым жа інтэрв’ю. І следам: «Адна справа — звыклае хамства, якое ідзе ад быдла-персаналу, іншая — калі гэта канцэпцыя».

«Прыйшлі паглядзець, ці ўсё тут сапраўды так, як пішуць»

Аглядаў на бар хапае, таму можна выбраць: пагрузіцца ў кантэкст або рызыкнуць прыйсці без падрыхтоўкі. У цэлым мы спыніліся на другім варыянце, а ўсё напісанае вышэй даведаліся ўжо ў працэсе падрыхтоўкі гэтага тэксту.

Адзінае, што вырашылі зрабіць загадзя, — забраніраваць столік. І гэта пры тым, што наш візіт прыйшоўся на вечар аўторка. Шчыра кажучы, на этапе напісання паведамлення ў месэнджар з просьбай брані «столік на дваіх, калі ласка» ўжо ёкнула: раптам канцэпцыя пачынае працаваць не з моманту ўваходу ў будынак, а як толькі ты ўвогуле перасякаешся з тонкім вайбам нахабнасці і хамства? Давялося нават упершыню задумацца, а ці не будуць «добры дзень» і «калі ласка» прыкметай непрыдатнасці? Так, згодныя, нешта мы сябе перакруцілі.

У адказ не прыйшло нічога такога, што выклікала б жаданне пайсці і накрэмзаць пару ласкавых у каментарах у Instagram завядзення. Да нас звярнуліся на «ты», прыслалі эмодзі з чэрцікам і ўказалі на важнае: «Бронь трымаецца 15 хвілін. Пры сабе ў ўсіх гасцей павінны быць дакументы. Завядзенне строга 18+». На тым і разышліся. Важны момант: пра тое, што наш досвед выльецца ў тэкст, ніхто не ведаў, усё, апісанае ніжэй, — гэта шлях шараговага госця.

Бар працуе з 18:00, мы ж вырашылі быць на месцы а 21:30 — каб атмасфера паспела накаліцца. Дарэчы, знаходзіцца завядзенне на вуліцы Паўстання, 12. Як не прапусціць? Арыентавацца на шыльду «Горшы бар краіны».

На ўваходзе чэргаў не было, нас сустрэў нехта кшталту сек’юрыці. Хлопец паказальна ветлівы, што ў першыя 10 секунд нават здзіўляе — мы ўжо настроіліся на нешта слоўна-крэпкае. Нас папрасілі паказаць дакументы і па дарозе патлумачылі правілы: пад забаронай тэмы палітыкі, рэлігіі і сям’і. Што будзе, калі парушыць забарону? Раскажам крыху пазней.

Атмасфера ўнутры цалкам звыклая для тыповага бара: месцамі цёмна, шмат неону, мэбля без асаблівых вытанчанасцей, а па вялікім тэлевізары паказваюць «Дзённікі вампіра» без гуку.

Хостэс пасадзіла нас за стол, які знаходзіўся паміж двума кампаніямі. Як у казцы: налева паглядзіш — сядзяць добрыя малайцы. Насамрэч — мужчыны 40+, якія відавочна правялі тут не адну гадзіну. У вітальным смолтоку даведваемся: як і мы, наведвальнікі не мясцовыя.

— А што вы робіце менавіта тут, у гэтым бары?

— Мы тут упершыню, як і вы. Прыйшлі паглядзець, ці ўсё насамрэч так, як пішуць.

Кампанія справа ад нас яўна маладзейшая. Дзяўчаты хіхікаюць, бачыўшы фірмовую падачу кактэйляў (усё справа ў падстаўцы, выкананай у анатамічнай форме), хлопцы спрабуюць спаборнічаць з афіцыянтам у дасціпнасці і падколах. Атрымаецца дрэнна: на прапанову нахабна адказаць на чарговы ўкід наш сусед тушуецца і ў выніку проста маўчыць. Калі б іспанскі сорам быў чалавекам, я б саступіла яму маё месца на канапе.

— Ды я проста ўвесь вечар ужо жартую, — вінавата апраўдваецца прыяцель перад сваімі. Бедны.

Чарга даходзіць да нас, і дзеянне пачынаецца. Меню нам прапануюць [жорсткая цэнзура — украсці], а потым прыносяць адно на дваіх. Упершыню ў жыцці хлопец звяртаецца да мяне, ужываючы слова [жорсткая цэнзура — у размоўнай мове: пагардлівая мянушка для распуснай, няахайнай або сварлівай жанчыны]. А мы ж нават не знаёмыя.

І вось тады гэта адбываецца, як кажуць. З аднаго боку, вось ён трыгер — можна смела паслаць чалавека: зялёнае святло, наперад на ўсіх парусах. З другога — няёмка яксьці, усё ж людзі робяць сваю працу, а ты вось села — і на табе. Жарты жартамі, але ў моманце трошкі падвісаеш: ці не занадта груба для разгону? Усе, каму я пазней пераказвала гэты момант, горда фанабэрыліся — маўляў, ды вось я б як адказаў! Ды я б у тэорыі таксама.

Але рабіць няма чаго, даводзіцца сабрацца. А яшчэ тут жа ўяўляю, колькі б вечароў у будучыні прыдумвала той самы адказ, які ўжо ніхто не пачуе. Адным словам, ліпкі кашмар.

У ход ідзе старая добрая правакацыя. На пытанне, што мы будзем заказваць (гучыць яно, вядома, не так, а з лёгкім флёрам добрай мацярной лаянкі), я маўкліва паказваю пальцам на адну з пазіцый у меню і ўсміхаюся. Бармэн праяўляе настойлівасць у пытанні, і ў выніку глянцавую картонку з карцінкамі ў нас проста забіраюць і абяцаюць вярнуць, як толькі я навучуся чытаць.

Для першага акта нядрэнна. Застаёмся.

«Прыемнага гастрыту, чмоня!»

Пакуль нас пакінулі падумаць над сваім паводзінамі, ёсць час крыху азірнуцца. Гасцей дастаткова, і ў асноўным гэта хлопцы і дзяўчаты 25+. Афіцыянты-рэзідэнты падыходзяць да столікаў даволі часта, змяняючы адзін аднаго. Само сабой, лаянкі гучыць шмат.

Рэзідэнты (пазней высвятліцца, што большасці плюс-мінус 25—28 гадоў) гавораць гучна, шмат жэстакулююць і смяюцца. Госці паводзяць сябе па-рознаму, але большасць хіхікае, калі паток стэбу выліваецца на іх столік. На вока, без увагі наведвальнікаў практычна не пакідаюць: падколы сыплюцца пры атрыманні замовы і як толькі яе прыносяць на стол, а яшчэ дзесьці паміж. Калі здаецца, што жарты заканчваюцца ў момант, калі госцю прыносяць рахунак, то гэта не так.

— Вы што, ужо ****** [сыходзіце]? — пытаецца афіцыянт.

Да нашага століка тым часам падыходзіць прыгожая дзяўчына, на майцы якой значыцца красамоўнае «Стажор». Так мы зноў атрымліваем меню. Пагаварыць у нас атрымліваецца нават ветліва. Даведваемся, што навічок працуе тут усяго пяць дзён, вучыцца на тэатральную акцёрку, а ўладкавалася ў вядомы бар «для разрадкі».

Другі стажор — хлопец, як мага больш актыўна працуе з публікай. У працэсе нашай размовы, прыправленай узаемнымі падколамі на мяжы абразаў па самых розных прыкметах, нават не атрымліваецца даведацца яго сапраўднае імя. Тут варта быць шчырай: у адказ я жартую і на тэму асаблівасцяў знешнасці суразмоўцы. Цяпер мне за гэта прыстойна сорамна (хоць прэтэнзій не прагучала ні разу), а ў моманце здавалася самым простым варыянтам хуткага адказу.

Вырашаю рызыкнуць і парушыць правілы (нагадаем: нельга згадваць тэмы палітыкі, рэлігіі і сям’і), адказаўшы на чарговы панч жартам з адсылкай да фігуры маці. Тут жа лавлю папярэджанне, а яшчэ мяне пераконваюць, што за парушэнне сапраўды могуць папрасіць пакінуць завядзенне. Урок засвоены.

Захапіўшыся слоўнай перапалкай, успамінаем, што перад намі ўсё яшчэ ляжыць меню. Назвы кактэйляў і страў — пад стать агульнай канцэпцыі бара, і, скажам шчыра, без ценю збянтэжання і этыкі згадваць іх няпроста.

Прайдзёмся па самым нейтральным: у безалкагольным меню прапануюць, напрыклад, «Фіта бадзягу» (гэта ліманад), «Гарачую мілфу» (яна ж чай з клубніцай і базілікам), «Гарачую глотку 3» (чай з імбірам, апельсінам, лімонам і спецыямі). Ёсць у спісе і вада, якую суправаджае зразумелая подпіс «Так, проста вада, прыколі». Выбіраем напой мацнейшы, які чапляе падачай — кружка ў выглядзе ўнітаза. Туалетны гумар чыстай вады.

Канцэпт назваў страў плюс-мінус падобны да неймінгу для напояў: «Біч-пакет італьяна» — гэта паста балоньезэ, «Дошык камфорт +» — спагецці карбанара, а «Молаты петушара» — курыныя катлеты з пюрэ. Але позірк чапляецца за салаты — і справа зусім не ў складзе або назве, а ў падачы: порцыі абяцаюць прынесці ў дзіцячых гаршках.

— Так, ты, Таранціна пад’ездны, што будзеш піць? — звяртаюцца да нашай фатографкі Ані, якая здымае падзеі на тэлефон.

Прапановы зрабіць заказ гучаць усё настойлівей і суправаджаюцца непрыстойнай фразай-зваротам да прадстаўніц прыгожага полу. Пад усё гэта мы выбіраем кактэйль, салату ў гаршку і чай.

Пакуль чакаем замову, назіраем, як наша афіцыянтка-стажорка камунікуе з кампаніяй мужчын, што сядзяць побач. Дзяўчына нядрэнна так зачапляе дарослых дзядзькаў, але тыя ў адказ паводзяць сябе максімальна стрымана і хутчэй пасмейваюцца, чым адказваюць.

Тым часам хлопец-стажор актыўна выкарыстоўвае рэквізіт: нам дастаецца падкол, прыправлены дэманстрацыяй маленькай скрыначкі з не самым прыемным жэстам. Па госцю справа праходзяцца ярчэй: усё становіцца больш відовішчным, калі пракрычаць нахабную рэпліку ў дарожны конус.

Пакуль адны столікі пустэюць, іншыя займаюць новыя госці. Людзі старэйшыя адчуваюць прыкметную сарамлівасць, але яна больш-менш міне пасля першага келіха. Тым часам нам прыносяць ежу і жадаюць атрымаць асалоду. У сваім стылі:

— Прыемнага гастрыту, чмоня!

Ежа і напоі аказаліся даволі смачнымі, так што ў водгуках пра кухню відавочна не схлусілі. Удаецца зрабіць усяго пару глыткоў кактэйлю, як мы з бармэнам-стажорам зноў ладзім перапалку. У пэўны момант мяне нават запрашаюць прыйсці зноў — ужо на вечар імправізацыі.

Як гэта працуе? Госці дзеляцца на тры каманды, кожнай у дапамогу выдзяляюць аднаго рэзідэнта. Далей дзеянне падзяляецца на раўнды: выцягваецца выпадковая тэма, прыдумваюцца жарты, пачынаецца гульня. Астатнія госці становяцца суддзямі і ў фінале выбіраюць пераможцу. Нават нейк шкода прапускаць.

Яшчэ адзін бар ад тых жа стваральнікаў у двух кроках. Навошта?

У бары мы праводзім каля паўтары гадзіны. Паступова прыйходзіць разуменне: каб злавіць хвалю, трэба або ўмець не губляцца, або быць у патрэбнай кандыцыі. Згодныя з водгукамі, дзе пішуць, што сюды наўрад ці прыйдзеш на спатканне, затое нядрэнна правядзеш час на дзяўчынніку або мальчышніку.

Наша фатографка Аня кажа адкрыта: у гэта завядзенне яна б больш не прыйшла, а ўсё тое, што адбываецца, зусім не выклікае захаплення, хутчэй наадварот. Унутры мяне ідзе барацьба: з пазіцыі перформансу для тэксту — усё супер, але асабістыя межы то і справа даводзіцца зрушваць. Прычым не толькі слухаючы моцныя фразачкі супрацоўнікаў, але і адказваючы на іх.

Часта ўнутры ідзе гандаль з самою сабой: а сказала б я такое ў рэальным жыцці мала знаёмаму чалавеку? Магчыма, гэта працуе толькі для мяне, але хутка з’яўляецца асацыяцыя з правакацыйнай псіхалогіяй. А можа, гэта проста месца, дзе ўсе бакі згаджаюцца: тут межаў практычна няма — і гэта окей?

Пакуль мы абмяркоўваем тое, што адбываецца, і дзелімся супрацьлеглымі меркаваннямі, да нас падыходзіць адзін з супрацоўнікаў і прапануе пазней зазірнуць у завядзенне паблізу. Як нам тлумачаць, гэта другі праект ад тых жа стваральнікаў — імерсіўны бар «Сцэна». Абяцаюць, што там усё інакш, таму рызыкуем паспрабаваць. Ужо на выхадзе ловім кампанію тых самых мужчын, што сядзелі побач з намі.

— Дзяўчынкі, тут значна цікавей! — кідаюць нам услед экс-суседзі па століку і клічуць вярнуцца ў «Горшы бар».

У другі бар мы ідзём з цікаўнасці, а ў выніку праводзім там ад сілы хвілін 20. Галоўнае адрозненне, якое нельга не заўважыць, — у памяшканні цішэй, гучыць прыемная музыка і зусім не чутна лаянкі.

Супрацоўніцы ходзяць у прыгожых смокінгах, а ў меню няма выклічных намёкаў (папаспрабуйце здагадацца, што хаваецца за «Акіянскімі шалунамі» і «Русалкамі пасля ДТЗ»). Праз хвілін 5—10 пачынаецца шоу з удзелам гасцей, але раскрываць сцэнарый усё ж не будзем. «Наш персанал — гэта акцёры-камікі, якія ствараюць атмасферу жывога спектакля: размаўляюць з гасцямі, жартуюць, іграюць ролі і ўцягваюць у падзеі», — тлумачаць задуму аўтары на сайце бара.

У галаве тым часам праскоквае думка: выдатны варыянт запасной пляцоўкі, калі не атрымліваецца вывезці накал стэбу і падкалоў у тым самым бары. З іншага боку, што падыходзіць лепш, складана даведацца, пакуль не паспрабуеш. Галоўнае — не ўспрымаць усё сур’ёзна і дакладна ведаць, дзе знаходзіцца выхад.

Калі патрэбны асабісты вынік, то вось ён: даўно не гучала столькі просьбаў падзяліцца ўражаннямі ад наведвання завядзення. Ці вярнуся яшчэ раз? Адразу пасля мне здавалася, што не. А ў працэсе напісання гэтага тэксту злавіла сябе на думцы: «Гэта было так дрэнна, што ўжо стала добра».

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com