Пад Ваўкавыскам зносяць найстарэйшы цэментны завод Беларусі

Яго цэмент выкарыстоўвалі пры будаўніцтве Астанкінскай тэлевежы і Байканура.

У гарадскім пасёлку Краснасельскі пад Ваўкавыскам пачаўся кантраляваны знос трох самых высокіх карпусоў старога цэментнага завода «Перамога». Як паведамляе інфармацыйны партал «Наш час» , будынкі стаялі закрытымі каля чвэрці стагоддзя, канчаткова абветшалі і перайшлі ў перадаварыйны стан. Гэта была найстарэйшая цэментная вытворчасць у Беларусі, якую запусцілі яшчэ ў 1914 годзе. Мясцовыя жыхары прапаноўвалі пакінуць хоць адзін цэх пад музей, але з-за пагрозы абвальвання будынкі ўсё ж вырашылі дэмантаваць. Глядзім, як разбіраюць знакамітую прамзону і што з'явіцца на вызваленых 16 гектарах зямлі.

Чаму прамзону вырашылі знесці, а не зрабіць музеем

Старыя заводскія карпусы ў цэнтры Краснасельскага закрылі яшчэ каля 2000 года, калі вытворчасць канчаткова састарэла. З таго часу тэрыторыя ператварылася ў вялізную атмасферную закінутую прастору з элементамі паўночнага мадэрну. На здымках мінулых гадоў бачна, як моцна абветшалі будынкі, а ў дзясятыя гады іх пачалі патроху разбіраць на цэглу і метал.

Для многіх мясцовых жыхароў стары завод заставаўся галоўным сімвалам пасёлка і часткай дзяцінства. У 2021 годзе неабыякавыя беларусы нават спрабавалі выратаваць гэту лакацыю і прасілі надаць комплексу статус гісторыка-культурнай каштоўнасці. Аднак абласная рада па пытаннях спадчыны ідэю не падтрымала, таму будынкі не атрымалі ахоўнай шыльды.

Начальнік аддзела капітальнага будаўніцтва ААТ «Краснасельскбудматэрыялы» Ігар Галецкі патлумачыў усё выключна практычнымі прычынамі. Паводле яго слоў, пра музей або новае выкарыстанне карпусоў можна было б падумаць, калі б яны стаялі побач. На практыцы ж старыя цэхі раскіданыя па вялікай тэрыторыі, знаходзяцца ў перадаварыйным стане і нясуць пагрозу для людзей.

Як разбіраюць стагоддзявыя сцены і што будзе на іх месцы

Наводзіць парадак на пляцоўцы пачалі яшчэ ў 2025 годзе: тады абралі падрадчыка па конкурсе і атрымалі дазвол Дзяржбуднагляду. У красавіку гэтага года кампанія ОДО «Экология города» зайшла на аб'ект з цяжкай тэхнікай. Цяпер рабочыя працуюць вахтавым метадам, выкарыстоўваючы гусенічныя экскаватары з гідрамалатамі, каўшамі і спецыяльнымі нажніцамі.

Судзячы па свежых фота з будпляцоўкі, ад масіўных будынкаў застаюцца толькі груды бітай цэглы і бетону. Усе будаўнічыя адходы падрадчык сартыруе проста на месцы. Метал адкладаюць асобна для здачы на перапрацоўку, а бетон і цэглу пускаюць пад драбілку. Атрыманай крошкай будуць падсыпаць дарогі і рэкультываваць кар'еры прадпрыемства.

Калі тэрыторыю цалкам ачысцяць ад будаўнічых адходаў, яе перададуць Краснасельскаму сельвыканкаму. Гаворка пра ўнушальны ўчастак у 16 гектараў — гэта каля 160 тысяч квадратных метраў зямлі проста ў пасёлку. Забудоўваць лакацыю новымі цэхамі не плануюць: папярэдне тут збіраюцца ўладкаваць зялёную зону.

Ад дваранскага стартапа да будоў стагоддзя

Краснасельскі завод «Перамога» — найстарэйшая цэментная вытворчасць у сучаснай Беларусі: для параўнання, завод у Крычаве запусцілі толькі ў 1933 годзе, а ў Касцюковічах — у 1996-м. Будаўніцтва пад Ваўкавыскам пачалося ў 1913 годзе па ініцыятыве мясцовага двараніна Генрыха Мацкевіча і акцыянернага таварыства «Валынь». Месца паўднёвей вёскі Чырвонае Сяло выбралі практычна — проста побач з багатым радовішчам крэды. Ужо 14 жніўня 1914 года завод выдаў першую прадукцыю: дзве лініі давалі каля 38 тысяч тон цэменту на год, які, між іншым, ішоў на ўмацаванні Гродзенскай крэпасці.

Падчас Першай сусветнай вайны раён акупавалі кайзераўскія войскі. Тады завод спыніўся, а немцы хацелі дэмантаваць або падарваць цэхі, але гэтага так і не зрабілі. З 1921 па 1939 год, калі тэрыторыя Заходняй Беларусі была акупаваная Польшчай, прадпрыемства мадэрнізавалі і перайменавалі — у той час яно называлася «Высока». Пасля ўз'яднання беларускіх земляў у 1939 годзе вытворчасць нацыяналізавалі.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны завод моцна пацярпеў, але аднаўляць яго пачалі адразу пасля вызвалення пасёлка ў 1944 годзе. Ужо 14 лістапада таго ж года прадпрыемства зноў дало цэмент, а ў 1945 годзе фабрыцы надалі назву «Перамога». У пасляваенныя дзесяцігоддзі пляцоўку актыўна рэканструявалі і пашыралі: тут дабудавалі новыя печы, цэхі памолу, драбільныя аддзяленні і пылаўлоўлівыя ўстаноўкі. Да пачатку 1960-х магутнасць вырасла прыблізна да 630 тысяч тон у год, а мясцовы цэмент адпраўлялі на самыя маштабныя будоўлі — ад Брацкай ГЭС і Астанкінскай тэлевежы да Асуанскай плаціны і стартовых пляцовак Байканура.

У 1970-я гады на базе завода стварылі аб'яднанне «Волковыскцементношифер», дзе, акрамя цэменту, выраблялі шыфер і вапну. Да канца 1980-х старая вытворчасць маральна і фізічна састарэла, таму побач вырашылі будаваць новы сучасны завод. На мяжы 1990–2000-х гадоў гістарычныя цэхі канчаткова спынілі. Затое побач вырас новы комплекс ААТ «Краснасельскбудматэрыялы» (частка холдынгу «Беларуская цэментная кампанія»), які сёння выпускае больш за 1,5 мільёна тон цэменту ў год, а таксама блокі, вапну і сухія сумесі.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com