16 лiстапада 2026, панядзелак, 7:43
Падтрымайце
сайт
Сім сім,
Хартыя 97!
Рубрыкі

Дзевяць дзён уся Зямля «пульсавала» кожныя 92 секунды

Дзевяць дзён уся Зямля «пульсавала» кожныя 92 секунды

Навукоўцы раскрылі неверагодную таямніцу.

16 верасня 2023 года ва ўсходняй Грэнландыі абрынуўся велізарны гарны схіл — камяні і лёд зляцелі проста ў фіёрд Дыксан, справакаваўшы цунамі, якое дзевяць дзён запар насілася туды-сюды ў вузкім праліве.

Сейсмічныя станцыі па ўсім свеце рэгістравалі таямнічы нізкачашчынны імпульс, які паўтараўся кожныя 92 секунды. Геафізікі доўга не маглі зразумець, адкуль ён узяўся. І толькі дзякуючы спадарожнікавым здымкам удалося знайсці крыніцу — аддаленую арктычную даліну, піша Futura.

Падчас абвалу схіл захапіў з сабой ледавіковы лёд. У ваду ён увайшоў у выглядзе змешанай лавіны і падняў ваду на супрацьлеглы схіл на вышыню больш за 200 метраў. Вядучы аўтар даследавання, Крысціян Свеннвіг, апісаў гэты ўдар у часопісе Science.

Паводле ягоных даных, уздоўж 10 кіламетраў фіёрда сярэдняя вышыня заплёску вады склала 60 метраў. 11 кастрычніка ў тым самым месцы адбыўся яшчэ адзін апаўзень — меншы, але ён пацвердзіў, што схілы там працягваюць заставацца нестабільнымі.

Як «заблакаваная» хваля засталася ўнутры фіёрда

Ангела Карыльё-Понсе прасачыла, як прыродныя контуры фіёрда «замкнулі» гіганцкую хвалю. У сваім даследаванні ў The Seismic Record яна патлумачыла: рэзкі згін фіёрда каля выхаду ў акіян проста не выпусціў хвалю вонкі. Хваля не змагла пайсці ў адкрытае мора і ператварылася ў так званую сейшу — стаячую хвалю.

Велізарная маса вады раўнамерна калыхалася ўзад-уперад праз увесь праліў. Кожны яе ўдар аб скалістыя сцены перадаваўся зямной кары, быццам рытмічны малат.

Гэтыя паўторныя ўдары разыходзіліся па планеце ў выглядзе нізкачашчынных сейсмічных хваль. Імпульс захоўваў ідэальны інтэрвал у 92 секунды і рэгістраваўся прыборамі за тысячы кіламетраў ад месца падзей.

Непасрэдныя вымярэнні са спадарожнікавага радара

Спачатку даследчыкі рэканструявалі механіку хвалі паводле паказанняў наземных сейсмічных датчыкаў. А пазней прамыя акіяналагічныя доказы гэтай гіпотэзы яны атрымалі з дапамогай арбітальнага радара.

У артыкуле ў Nature Communications Томас Монаган прымяніў дадзеныя са спадарожніка SWOT і стварыў двумерныя карты паверхні вады падчас гэтай сейшы.

Радарныя дадзеныя паказалі: узровень вады ў фіёрдзе нахіляўся да двух метраў з аднаго берага на другі. З кожным «калываннем» вада змяняла кірунак. Каманда Монагана аб’яднала гэтыя спадарожнікавыя пралёты з сейсмічнымі данымі з канадскай станцыі Алерт.

Паводле іхніх разлікаў, пачатковая амплітуда хвалі складала 8 метраў. Мадэлі надвор’я і прыліваў пацвердзілі: ні вецер, ні марскія прылівы не маглі выклікаць такі рух.

Розніца паміж вышынёй заплёску і амплітудай хвалі

Каб карэктна ацаніць небяспеку, навукоўцы выразна раздзялілі два паказчыкі. Пікавая вышыня ў 200 метраў — гэта так званы «заплёск» хвалі каля берага. Гэта значыць, на такую вышыню вада, выцесненая ўдаром, закідвалася на стромкія скалы каля зоны абвалу.

А лічба ў 8 метраў — гэта ўжо сапраўдная амплітуда самой стаячай хвалі ў адкрытай вадзе ўнутры фіёрда. Менавіта такое раздзяленне дазволіла геафізікам аддзяліць сілу, якая і пасылала сігнал у зямную кару на ўвесь свет, ад мясцовай «пырскі» вады на скалах.

Арбітальны радар як новы інструмент для геафізікаў

Гэта назіранне стала сапраўдным прарывам у маніторынгу марскіх небяспек у самых аддаленых кутках планеты. Да гэтага выпадку навукоўцы амаль выключна абапіраліся на наземныя прыборы, каб па ўскосных прыкметах мадэляваць, як паводзяць сябе хвалі ў вузкіх пралівах.

Місія SWOT паказала: радар на борце спадарожніка здольны ў рэальным часе з высокай дакладнасцю фіксаваць нават нязначныя змены паверхні акіяна.

Паводле слоў Монагана, спадарожнікавая альтыметрыя цяпер з’яўляецца надзейным спосабам вымяраць параметры замкнутых вадаёмаў па ўсім свеце. Гэта закрывае даўні прабел у даных пра ізаляваныя прыпалярныя рэгіёны.

Таянне ледавікоў і нестабільнасць схілаў

Даследчыкі адзначаюць: галоўнай прычынай абвалу стала прагрэсавальнае таянне ледавіка ля падножжа гары. Рост рэгіянальных тэмператур і раставанне вечнамерзлай глебы працягваюць разбураць «каркас» схілаў па ўсёй Грэнландыі.

Гэтыя змены ствараюць небяспеку, аналагічную катастрофе 2017 года ў фіёрдзе Каррат, калі абвал скал знішчыў цэлую вёску Нуугаатсіак.

Нягледзячы на выразныя сведчанні працяглай страты лёду, сёння надзвычай складана прагназаваць дакладны час наступных абвалаў без маніторынгу ў рэальным часе.

Амплітуда хвалі ў 8 метраў і імпульс працягласцю 92 секунды ўжо пакінулі ў гісторыі выразны механічны «адбітак» гэтай падзеі. Але тое, што менавіта адбылося ў момант самога абвалу скалы, застаецца невымераным.

Напісаць каментар

Таксама сачыце за акаўнтамі Charter97.org у сацыяльных сетках

▲