Пасля Орбана

Як будзе паводзіць сябе Фіцо і што чакае яго палітыку.

Для славацкага прэм’ера Роберта Фіцо параза Віктара Орбана на парламенцкіх выбарах у Венгрыі 12 красавіка 2026 года стала не проста зменай урада ў суседняй дзяржаве. Яна зламала адзін з галоўных палітычных «дуэтаў» у Цэнтральнай Еўропе. Бо Орбан быў для славацкага прэм’ера не толькі сітуацыйным саюзнікам, але і часткай больш шырокай мадэлі.

Сваесаблівага нацыянал-папулісцкага «супраціву» Бруселю, блакавання рашэнняў па Украіне, гульні на энергетычных страхах і дэманстратыўнай гульні ў «суверэнітэт».

Цяпер для Фіцо пачынаецца новы этап, у якім ён ужо не можа абапірацца на Будапешт як на гарантаванага партнёра ў канфрантацыі з ЕС.

Першая рэакцыя Фіцо гэта добра паказала. Ён павіншаваў Петэра Мадзяра, прапанаваў «інтэнсіўнае супрацоўніцтва» і падкрэсліў, што Славакія хоча працягваць каардынацыю з Венгрыяй перадусім у сферы энергетыкі. Адначасова ён падзякаваў Орбану за папярэдняе супрацоўніцтва. Фіцо, відавочна, усё зразумеў і спрабуе хутка адаптавацца да новых рэалій.

Таму галоўнай рысай Фіцо пасля паразы Орбана, верагодна, стане не радыкалізацыя, а прагматычная перабудова тактыкі. Гэта не азначае, што ён раптам стане праеўрапейскім. Гэта азначае, што замест гульні ў «парны блок» з Будапештам ён будзе вымушаны дзейнічаць больш асцярожна, часцей таргавацца і радзей рабіць стаўку на маштабнае блакаванне.

І вось мы ўжо бачым першыя вынікі. Славакія (як і Венгрыя) больш не блакуе крэдыт у 90 млрд еўра для Украіны. Ды і новы пакет санкцый супраць Расіі ўжо таксама зацверджаны.

Праўда, аслабленне пазіцый не азначае адмовы ад курсу. Ужо 17 красавіка Фіцо заявіў, што Славакія падасць пазоў супраць рашэння ЕС аб забароне імпарту расійскага газу. Гэта важны сігнал. Відаць, Фіцо цяпер зрушыць акцэнт на юрыдычную і працэдурную канфрантацыю, а не на простае блакаванне рашэнняў. Іншымі словамі, Фіцо можа менш іграць ролю «ідэолага альтэрнатыўнай Еўропы», затое больш займацца «кручкатворствам» у інтарэсах Расіі.

Гэта тым больш верагодна, што сам Фіцо ўваходзіць у гэты новы этап не з пазіцыі сілы, а з пазіцыі ўнутранай уразлівасці. Падчас пратэстаў у Славакіі 14 красавіка супраць плана ўрада адмяніць галасаванне па пошце для славакаў за мяжой, натоўп апладзіраваў выніку венгерскіх выбараў, які паклаў канец уладзе Орбана. Для славацкай апазіцыі венгерскі вынік ужо стаў доказам таго, што нават доўгатэрміновы папулістычны рэжым не з’яўляецца непахісным. А для самога Фіцо гэта дрэнны псіхалагічны і палітычны сігнал.

На гэтым фоне асабліва паказальнай з’яўляецца гісторыя з паездкай Фіцо на парад 9 мая ў Маскву. Нядаўна сам Фіцо заяўляў, што Літва і Латвія не дазволілі яго ўрадаваму самалёту праляцець праз іх паветраную прастору. Эстонія пайшла яшчэ далей. Яе міністр замежных спраў Маргус Цахкна афіцыйна заявіў, што Эстонія зноў не прадаставіць дазвол на выкарыстанне сваёй паветранай прасторы для такога рэйса, паколькі гаворка ідзе пра мерапрыемства, накіраванае на «усхваленне агрэсара».

Балтыя дэманструе, што ў Еўропе звужаецца прастора нават для сімвалічнай нармалізацыі кантактаў з Крэмлём. Фіцо ў адказ паабяцаў «знайсці іншы маршрут», як і летась. Але сама неабходнасць шукаць абыходныя шляхі добра ілюструе новую рэальнасць, дзе ў прарасійскіх палітыкаў менш поля для манеўру.

Таму перспектыва Фіцо пасля паразы Орбана выглядае наступным чынам. Ён наўрад ці ператворыцца ў умеранага еўрапейца, але яму будзе значна цяжэй заставацца эфектыўным разбуральнікам еўрапейскай палітыкі.

Яго далейшая лінія, найверагодней, будзе складацца з трох элементаў: па-першае, захаванне жорсткай рыторыкі ў дачыненні да Украіны і Бруселя; па-другое, канцэнтрацыя на тэмах энергіі, суверэнітэту і «абароны нацыянальных інтарэсаў»; па-трэцяе, перанос барацьбы з узроўню вялікай геапалітычнай кааліцыі на ўзровень асобных працэдурных канфліктаў, судовых спрэчак і сімвалічных правакацый.

Менавіта таму «посторбанаўскі» Фіцо не стане менш праблемным для Украіны ці ЕС, але стане менш нахабным. І гэта ўжо нядрэнна.

Пётр Алешчук, доктар палітычных навук, прафесар КНУ імя Тараса Шаўчэнкі, спецыяльна для сайта Charter97.org

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com