«Частка расійскіх чыноўнікаў пасылае Пуціну сігнал»

Ці зможа Украіна спыніць вайну ўдарамі па НПЗ?

Украіна амаль штодня паражае аб'екты расійскай «нафтавай галіны». Гэта і нафтаперапрацоўчыя заводы, і портавая інфраструктура. Прыкметна, што папярэдняя амерыканская адміністрацыя ціснула на Украіну, каб тая не наносіла ўдары па расійскай нафтавай інфраструктуры. Што змянілася? Ці здолее Украіна спыніць Расію ўдарамі па НПЗ? Што стаіць за публічнымі выступамі блогераў у РФ? Чаму пракрамлёўскія сацыёлагі кажуць пра падзенне рэйтынгу Пуціна?

Пра гэта і не толькі сайт Charter97.org пагутарыў з вядомым украінскім палітолагам, кіраўніком Цэнтра прыкладных палітычных даследаванняў «Пента» Уладзімірам Фесенкам:

— Такая сітуацыя выглядае як парадокс, хаця насамрэч яна даволі заканамерная, і гэтыя заканамернасці адлюстроўваюць спецыфіку трансфармацыі амерыканскай палітыкі ў дачыненні да Украіны. Пры адміністрацыі Джо Байдэна нам настойліва раілі, прасілі не наносіць удары па расійскай тэрыторыі. Украіна даволі працяглы перыяд да гэтага прыслухоўвалася, хоць адзначу, што ў выніку ўсё ж была і актыўная наступальная аперацыя ў Курскай вобласці, і былі асобныя дакладныя ўдары па расійскай тэрыторыі.

Але мы часта ішлі насустрач амерыканскім партнёрам, сапраўды былі просьбы не біць па нафтавай інфраструктуры Расіі ў 2024 годзе (гэта год выбараў у ЗША), каб гэта не ўспрымалася як, скажам, гульня супраць Байдэна, як нейкае, хай і не прамое, але ўскоснае ўмяшанне ў выбары ў ЗША, хоць у Украіны не было ніякіх намераў умешвацца ў гэтыя выбары. Больш за тое, прынцыповая пазіцыя Украіны — захаванне двухпартыйнай падтрымкі нашай краіны ў ЗША.

Мы ніколі не гулялі на баку дэмакратаў або рэспубліканцаў. Нас спрабавалі ўцягнуць у гэтую барацьбу, але мы гэтага пазбягалі. Аднак з боку ЗША такія просьбы былі. З аднаго боку, у 2024 годзе гэта, вядома, было звязана з выбарамі, былі апасенні, што праблемы з расійскай «нафтавай галіной» могуць паўплываць на кошт нафты, які тады ў ЗША быў даволі высокі. Дональд Трамп гэта выкарыстоўваў у сваіх інтарэсах, але гэта ўнутрыпалітычны фактар. Гэта значыць, не было імкнення амерыканцаў абмежаваць Украіну ў ўдарах па Расіі, хутчэй тут дзейнічалі ўнутрыпалітычныя інтарэсы ЗША.

Яшчэ адна, больш сур'ёзная прычына, якая дзейнічала з 2022 года, была звязаная з тым, што ў адміністрацыі Байдэна былі апасенні: калі Украіна пачне актыўна біць па цэлях у тыле Расіі, у прыватнасці па Маскве, па іншых значных аб'ектах, гэта можа справакаваць з боку Расіі ядзерную атаку.

Такія апасенні былі, але практыка паказала, што яны былі перабольшаныя. Не скажу, што зусім не існавала такой небяспекі — такі рызыка быў. Ёсць публікацыі, якія сведчаць, што ў канцы 2022 года ў Расіі разглядалі такі варыянт, бо расійскія войскі церпелі паражэнні ва Украіне, і яны разглядалі варыянты выкарыстання тактычнай ядзернай зброі. Тады жорсткая пазіцыя ЗША і Кітая спыніла такі сцэнар. Тым не менш адміністрацыя Байдэна баялася, што калі раптам вайна пяройдзе на тэрыторыю Расіі, гэта можа выклікаць адказныя дзеянні з боку Крамля, асабліва з выкарыстаннем тактычнай ядзернай зброі. Гэта фактары, якія раней дзейнічалі.

— Чаму Украіна ўсё ж прыслухалася?

— Перш за ўсё — пры адміністрацыі Байдэна мы атрымлівалі даволі вялікую падтрымку. Маштаб гэтай падтрымкі ацэньваецца ў дыяпазоне ад 120 да 130 мільярдаў долараў. Гэта і пастаўкі зброі, і фінансавая падтрымка Украіны.

Мы ў пэўнай меры залежалі ад паставак зброі з ЗША і, вядома, праяўлялі партнёрскае стаўленне. Былі абмежаванні па выкарыстанні амерыканскай зброі, у прыватнасці — ракет ATACMS. Не было поўнай забароны на ўдары па тэрыторыі Расіі — гэта датычылася менавіта амерыканскай зброі. І тое, у 2024 годзе, калі Расія ўзмацніла ўдары па Украіне, а на баку Расіі пачалі дзейнічаць паўночнакарэйскія войскі, амерыканцы нават далі згоду на выкарыстанне ракет ATACMS у прыфрантавых рэгіёнах.

Што да Трампа. Чаму ён не забараняе? Здавалася б, парадокс. Трамп заігрывае з Пуціным, вядзе з ім перамовы, але адначасова ЗША выступаюць у ролі пасярэдніка. Здавалася б, яны маглі б таксама ціснуць на Украіну, але ЗША займаюць ролю пасярэдніка і павінны аказваць адпаведны ўплыў і на Украіну, і на РФ.

Калі патрабаваць ад Украіны не біць па расійскай інфраструктуры, падобнае патрабаванне павінна быць і да Расіі. Вось гэта важны момант, бо амерыканцы пры Трампе (і сам Трамп пра гэта кажа) знаходзяцца пасярэдзіне. Яны захоўваюць умоўны нейтралітэт, выступаюць у ролі пасярэдніка і не могуць выстаўляць прэтэнзіі і патрабаванні толькі адной старане.

Неафіцыйныя просьбы не біць па «нафтавай галіне» Расіі былі і за апошнія два месяцы. Гэта звязана з вайной супраць Ірана. Украінскі бок не ўдакладняе, хто менавіта да нас звяртаўся, але думаю, што такія просьбы былі і з боку ЗША, і з боку некаторых, магчыма, еўрапейскіх лідараў.

Але ёсць яшчэ адзін фактар, чаму Трамп не ўплывае на Украіну, хоць у некаторых пытаннях ціск на нас ёсць. Справа ў тым, што ЗША цяпер не аказваюць Украіне ніякай прамой дапамогі. Няма ні бюджэтнай падтрымкі, ні бясплатных паставак зброі. Мы купляем амерыканскую зброю за еўрапейскія грошы, таму ў іх няма маральнага права патрабаваць ад нас нейкіх абмежаванняў, бо цяпер мы не атрымліваем ад ЗША ваеннай дапамогі. З адным выключэннем. Гэта атрыманне разведвальнай і спадарожнікавай інфармацыі. І тут, працытую Трампа: калі яго спыталі, што Расія дае такую ж інфармацыю Ірану, ён сказаў: а мы даём яе Украіне. То бок тут такі ж парытэт.

Такім чынам тлумачыцца нібыта парадаксальная пазіцыя адміністрацыі Трампа, хоць насамрэч яна проста адлюстроўвае заканамернасці палітычнай пазіцыі і светаўспрымання самога Трампа, а таксама новую ролю ЗША ў расійска-украінскай вайне. І гэтая роля ўжо не столькі партнёра Украіны, колькі пасярэдніка.

— Ці могуць гэтыя ўдары насамрэч прывесці да таго, што Пуцін будзе вымушаны спыніць вайну?

— На дадзены момант адказ — хутчэй не. Сур'ёзныя праблемы ўзнікалі ў жыхароў і ў Курскай вобласці, і ў Белгародскай вобласці з-за баявых дзеянняў. Але Пуціна гэта не хвалюе. Для яго важная вайна і тое, каб у гэтай вайне ён выглядаў пераможцам. А тое, што з-за вайны пакутуюць людзі ў канкрэтных рэгіёнах, яго мала цікавіць. Гэта што да гуманітарнага фактару.

Што да спынення вайны, дык, паводле ацэнак спецыялістаў, крытычны ўплыў «нафтавай галіны» на здольнасць Расіі працягваць вайну пакуль не дасягнуты. Неабходна вывесці з ладу больш за траціну расійскіх НПЗ і расійскай нафтавай інфраструктуры, каб гэта, па-першае, праявілася на ўнутраным рынку нафтапрадуктаў Расіі, стварыла сур'ёзныя праблемы, у тым ліку — са забеспячэннем і арміі, і грамадзянскага насельніцтва. Зараз, паводле розных звестак, гэта 18–20%. Гэта кропкавыя ўдары, вось як цяпер па Туапсэ.

Па-другое, наступствы удараў, якія наносяцца, праз пэўны час ліквідуюцца. Інфраструктура аднаўляецца, як гэта было, напрыклад, з портамі ў Усць-Лузе, у Ленінградскай вобласці, ну і ў некаторых іншых партах. То-бок эфект часовы. Украіне пакуль бракуе магчымасцяў, каб, скажам, за кошт масіраваных удараў па расійскай энергетыцы на доўгі час вывесці з ладу дастаткова вялікую колькасць аб'ектаў.

Пакуль, на жаль, такіх магчымасцяў няма. Як і ў Расіі няма магчымасці, напрыклад, поўнасцю выбіць украінскую энергетыку, справакаваць блэкаўт. Спробы былі гэтай зімой, рызыкі былі велізарныя, але Расіі не ўдалося гэтага зрабіць.

Не варта спадзявацца, што толькі з-за удараў па нафтавым сектары Расіі ўдасца спыніць вайну. Гэта не так. Тут неабходныя комплексныя дзеянні. Не толькі ўдары па расійскім тыле, але і санкцыйны ціск на Расію, яго ўзмацненне — перадусім адносна танкернага флоту, магчымасцей для Расіі прадаваць нафту на глабальных рынках, і палітычны ціск. І, вядома, актыўнае супрацьдзеянне Расіі на фронце. Сукупнасць гэтых фактараў паступова будзе прымушаць Расію да спынення вайны. Адна толькі «нафтавая галіна», на жаль, не можа быць такім фактарам.

— З псіхіятрычнай клінікі выйшаў Z-блогер Ілля Ремесло і даў інтэрв'ю Ксеніі Сабчак. Ён заявіў, што Пуцін будзе адхілены ў выніку палацавага перавароту, а за ім стаяць пэўныя людзі ў вярхах. У Расіі дагэтуль абмяркоўваюць заяву блогеркі Вікторыі Боні. З чым маем справу? Гэта нейкая барацьба «вежаў Крамля»? Ці кантраляваны выпуск незадаволенасці самім Крэмлём?

— Што да Боні і гэтага спецыфічнага персанажа з прозвішчам Ремесло, то гэта хутчэй выпуск пару. Такім чынам яшчэ могуць паспрабаваць падрыхтаваць да выбараў у Дзярждуму РФ псеўдаапазіцыянераў, каб пратэстныя настроі былі каналізаваныя, накіраваныя ў патрэбнае рэчышча. Каб яны не заміналі перамозе «Адзінай Расіі» і іншым падкантрольным партыям.

Хочуць раздрабніць апазіцыйны электарат, тых выбарцаў, якія прыйдуць на выбары. І падштурхнуць іх да галасавання за псеўдаапазіцыянера. Як калісьці ў ролі такога псеўдаапазіцыянера выступала сама Сабчак.

Боня лаяльная Пуціну. Але яна адлюстроўвае незадаволенасць людзей, раздражненне з нагоды адключэння мабільнага інтэрнэту, праблем з адключэннем Telegram і гэтак далей. Таму ў гэтым сэнсе — гэта хутчэй паліттэхналогія. Ну, і, вядома, на дадзены момант гэта выпуск пару. Гэта таксама заўважна.

Барацьба «вежаў Крамля» таксама адбываецца, гэты фактар прысутнічае. Менавіта тыя «вежы Крамля», якія лічаць, што цяпер у грамадстве занадта шмат праявілася незадаволенасці, вырашылі выпусціць пар. Таму, хутчэй за ўсё, палітычны блок адміністрацыі Пуціна вырашыў разыграць карту Боні.

Вось і Пяскоў даў згоду на зносіны ў эфіры паміж Салав'ёвым і Боняй. Тут ужо праявілася паліттэхналогія. Тым больш, што Сяргей Кірыенка, ну і ўвогуле адміністрацыя Пуціна, ужо падобныя тэхналогіі выкарыстоўвалі раней. А зараз у іх ёсць патрэба. Але што да «вежаў Крамля», дык па ўскосных прыкметах відаць абвастрэнне барацьбы паміж імі.

Гэта датычыць якраз тэмы абмежаванняў у інтэрнэце. Магчыма, з падачы Пуціна, але гэтымі абмежаваннямі актыўна займаюцца сілавікі, у прыватнасці ФСБ, ну і, вядома, вось гэтая служба Роскомнадзор выступае цяпер у ролі такога глабальнага цэнзара.

З іншага боку, яна нібыта перацягвае на сябе гэтае незадаволенне. Таксама, відаць, палітычны блок адміністрацыі Пуціна, плюс эканамічны блок расійскай улады, фіксуюць нарастанне праблем, нарастанне незадаволенасці, і спрабуюць біць трывогу.

А як? На мой погляд, у ролі такога індыкатара небяспекі яны выкарыстоўваюць інфармацыю пра тое, што зніжаюцца рэйтынгі Пуціна. У многіх гэта выклікае здзіўленне, што ягоныя рэйтынгі, напэўна, падаюць яшчэ мацней, чым фіксуюць сацыялагічныя службы. Дзіўнае іншае.

Гэта ж паказвае кішэнная сацыялагічная служба адміністрацыі Пуціна — ВЦИОМ. То-бок падкантрольная Крамлю сацыялагічная служба ўжо сем тыдняў запар фіксуе зніжэнне рэйтынгаў Пуціна. А парадокс тлумачыцца проста. Палітычны блок адміністрацыі, які адчувае небяспеку і нарастанне праблем, спрабуе сігналізаваць Пуціну.

Маўляў, «Уладзімір Уладзіміравіч, бачыце, што адбываецца? З-за гэтых абмежаванняў зніжаецца ўзровень даверу да вас. Трэба спыніць гэтыя абмежаванні. Таму што яны ўжо б'юць асабіста па вас». Гэта і спроба такім чынам раскрытыкаваць дзеянні сілавікоў і Роскомнадзора. Гісторыя з рэйтынгамі Пуціна адлюстроўвае пэўную барацьбу паміж рознымі «вежамі Крамля».

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com