Што вядома пра Ніну Літвінову

Дысідэнтка і дачка народнага камісара замежных спраў СССР скончыла жыццё самагубствам у знак пратэсту супраць вайны ва Украіне.

Праваабаронца і дысідэнтка Ніна Літвінава скончыла жыццё самагубствам 12 мая ў Маскве, напісаўшы перадсмяротную запіску пра сваё «бяссілле» перад тварам вайны ва Украіне і немагчымасць дапамагчы палітзняволеным у Расіі, паведамляе «Радыё Свабода».

«Я ўсіх вас люблю і думаю пра вас. Але я павінна сысці, мне жыць невыносна. З таго часу, як Пуцін напаў на Украіну і забівае нявінных людзей, а ў нас бясконца саджаюць у турмы тысячы людзей, якія там пакутуюць і гінуць за тое, што яны, як і я, супраць вайны і супраць забойстваў. Я нічым не магу ім дапамагчы. Жэня Берковіч, Святлана Петрыйчук, Карына Цуркан і тысячы іншых за кратамі пакутуюць і паміраюць. Я спрабавала ім дапамагчы, але мае сілы скончыліся, і я дзень і ноч мучуся ад бяссілля. Мне сорамна, але я здалася. Калі ласка, даруйце мне».

Гэты фрагмент апублікавала стрыечная сястра Літвінавай, журналістка Марыя Слонім, якая жыве ў Вялікабрытаніі, напісала: «запіску ніхто, ні РИА, ні Газета.Ru, вядома, публікаваць не будзе, там занадта выразна паказаныя прычыны яе сыходу, і мы вырашылі паказаць сапраўдныя прычыны: Яе забіў Пуцін!».

Некралог «Мемарыяла»:

Ніна Літвінава – даследчыца акіянаў, удзельніца дысідэнцкага руху, неверагодна шмат рабіла для падтрымкі палітзняволеных у 1960–1980-я і ў 2000–2020-я.

Яна працавала ў Інстытуце акіяналогіі РАН, больш за сорак гадоў навуковай працы яна прысвяціла афіурам і іншым марскім іглакожым. Але яшчэ больш гадоў яна прысвяціла дапамозе людзям.

Ніна Міхайлаўна Літвінава нарадзілася 9 жніўня 1945 года ў сям'і, цесна звязанай з савецкай палітычнай гісторыяй. Яна была ўнучкай Максіма Літвінава, народнага камісара замежных спраў СССР у 1930-я гады і паслом у ЗША ў гады Другой сусветнай вайны, а таксама сястрой Паўла Літвінава, вядомага савецкага дысідэнта, удзельніка дэманстрацыі 25 жніўня 1968 года супраць уводу войскаў у Чэхаславакію.

Сама Ніна Літвінава не імкнулася да публічнасці і казала, што вядомасць прозвішча хутчэй яе цяготыла. Пры гэтым сямейны досвед, памяць пра рэпрэсіі і кола зносін паступова ўцягнулі яе ў прастору познесавецкага супраціву. Яна чытала і распаўсюджвала самвыдат, перапісвала «Хроніку бягучых падзей», хадзіла на суды, ездзіла наведваць у сасланне брата і іншых дысідэнтаў, вазіла лісты, кнігі і перадачы.

«Мне здаецца, што жылі такім, агульным спачуваннем. Усе дапамагалі адзін аднаму», – узгадвала Літвінава пазней.

З 1960-х гадоў і да канца жыцця Ніна Літвінава дапамагала палітзняволеным, апошнія 8 гадоў разам з актывістамі з «Мемарыяла» ездзіла ў Петразаводск на працэсы гісторыка Юрыя Дзмітрыева, прыходзіла на пасяджэнні па справах Алега Арлова, Жэні Берковіч, шмат дапамагала Вользе Бендас, а яшчэ падтрымлівала мноства немедыйных і невядомых палітзняволеных.

Ніна Міхайлаўна заўсёды заставалася ў цені свайго брата, дзеда, іншых сваякоў і вядомых дысідэнтаў. Але менавіта гэта ціхае і амаль непрыкметнае падтрыманне пераследаваных было яе свядома выбранай стратэгіяй. Для Ніны Літвінавай адмаўленне ад удзелу ў афіцыйнай хлусні і штодзённая дапамога палітзняволеным існавалі як нешта натуральнае і не патрабавала героізацыі. Таму яна амаль заўсёды адмаўлялася ад інтэрв'ю і выступаў.

Ніна Літвінава ўвасабляла сціплую, але нязломную мужнасць і высакародства. Яна заўсёды была побач там, дзе баліць больш за ўсё. Лепшай памяццю будзе працяг яе спраў.

Вольга Бендас – жыхарка Масквы, якая апынулася за кратамі за тое, што ў 2021 годзе падчас мітынгу ў падтрымку Навальнага заступілася за пажылога чалавека, якога збівалі паліцыянты. «Мемарыял» прызнаў яе палітзняволенай, пасля арышту ёй пачалі пісаць людзі, каб падтрымаць, сярод іх была Ніна Літвінава. Яна прыехала сустрэць Бендас, калі тую вызвалілі з калоніі, – і ёсць у фільме дакументальнага праекта Радыё Свабода «Прыкметы жыцця».

Ксенія Ларына

Цяпер можна сказаць. Ніна Літвінава, праваабаронца і дысідэнт, якая прысвяціла жыццё ратаванню людзей ад дзяржаўнага тэрору, пайшла з жыцця добраахвотна. Ад адчаю і бяссілля.

Тацяна Панамарова

Хоць мы ніколі не сустракаліся з Нінай Літвінавай, яна была ў мяне ў сябрах, мы перапісваліся, потым гэтая перапіска яксці ціха сышла на нішто... Я і падумаць не магла, наколькі трагічным быў сыход Ніны з жыцця, думала – узрост, хвароба...

Зараз мне вельмі сорамна – чаму не пісала ёй, чаму не гаварыла з ёй?

Чаму так бывае, што выдатны чалавек, аднадумец, раптам знікае з гарызонту, сыходзіць у сябе, а ты яго не шукаеш, не ўспамінаеш у штодзённай мітусні...

Хоць Ніна, як яна сама прызнаецца ў развітальнай запісцы, і мучылася ад бяссілля нешта змяніць, яе сыход – гэта не слабасць, а крайняя радыкальная форма пратэсту, калі ў немагчымых абставінах чалавек кладзе ўласнае жыццё на алтар свабоды і справядлівасці.

Вельмі баліць, вельмі горка, але ёсць унутры і светлае пачуццё – што і мне, простай смяротнай, давялося дакрануцца да такой моцнай і цэльнай асобы, як Ніна Літвінава. Яе маштаб выявіцца толькі з часам – па меры ўсведамлення таго, ЯКОГА чалавека мы страцілі. А пакуль – час смутку па ёй.

Дзяніс Караваеў

На жаль. Людзі з вострай сумленнасцю, эмпатыяй і пачуццём справядлівасці ў Расіі ў галечы, у турме, у псіхушцы або на могілках – і так стагоддзямі.

Але калісьці імёнамі такіх людзей назавуць вуліцы ў расійскіх гарадах. Веру ў гэта.

Светлая памяць!

Сяргей Бойка

Паводле падлікаў бараметра палітрэпрэсій у Расіі ў 2025 – пачатку 2026-га адкрываецца прыблізна 500 новых крымінальных спраў у квартал, па выніках якіх 3/4 атрымліваюць рэальныя тэрміны – 1,5–2 тысячы скалечаных лёсаў. Машынка рэпрэсій пры гэтым настроеная на рэжым 2 тысячы новых спраў у год. Гэткага ўзроўню хапае для падтрымання таго ўзроўню страху, які выключае любыя масавыя выступленні супраць рэжыму, не перагружаючы праваахоўную сістэму.

Пры гэтым ФСІН тут адзвітавалася, што ў месцах зняволення цяпер менш за 300 тысяч зняволеных. Паводле даных ФСІН, цяпер у месцах пазбаўлення волі знаходзяцца каля 282 тысяч чалавек, яшчэ 85 тысяч – у СІЗА. Яны патлумачылі змяншэнне гуманізацыяй пакаранняў і адпраўкай кантрактнікаў у армію. Падтрыманне цяперашняга ўзроўню палітрэпрэсій ва ўмовах пачуцця безнадзейнасці дзейнічае прыгнятальна. Так скончыла жыццё самагубствам Ніна Літвінава – удзельніца дысідэнцкага руху, якая дапамагала многім палітзняволеным. Матывам стала тое, што яна «нічым не можа дапамагчы».

Чыста тэхнічна ўладам нічога не перашкаджае паставіць планку ў 4–6–10 тысяч новых крымінальных спраў па палітычных матывах. Саставы набраныя. Толькі па данатах ФБК у якасці «кансерв» – парадку 8 тысяч чалавек. Турмы і калоніі разгружаныя. Пытанне не ў знакамітай «міласэрнасці» Пуціна. Яе няма. Пытанне ва ўнутранай лагіцы рэжыму. Калі ўлады адчуюць неўстойлівасць, хісткасць сваіх падмуркаў, тады яны неадкладна павернуць тумблер рэпрэсій на больш высокі ўзровень.

Што супрацьпаставіць пачуццю бездапаможнасці – не ясна. Адсюль такая папулярнасць «неадназначнікаў» і рост калабарацыянізму ў адносінах да рэжыму. У мяне самога адказаў пакуль няма.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com