І на Марсе будуць яблыні цвісці

Стратны дзяржсектар становіцца ў чаргу па бюджэтныя падачкі.

На пасяджэнні з кіраўніцтвам Саўміна 5 мая Аляксандр Лукашэнка зноў дзівіўся таму, што буйныя інвестпраекты ходзяць да яго па бюджэтную падтрымку. Само па сабе гэта не сенсацыя: дзяржпрадпрыемствы маюць праблемы з эфектыўнасцю не першы год, чарга прасіцеляў пастаянна расце. Але цяперашняе пасяджэнне — калі прыгледзецца да дэталяў — дадае да звыклай карціны некалькі новых штрыхоў.

Каб двойчы не ўставаць

Адзін з устойлівых міфаў дзяржпрапаганды — што Беларусь — гэта «маленькая эканоміка». На еўрапейскай карце наша эканоміка цалкам сярэдняя, і інвестыцыйных праектаў у ёй рэалізуецца нямала. Дзяржаўныя, па дзіўным супадзенні, найчасцей пабудаваныя па прынцыпе «папрасіць грошай так, каб потым прасіць яшчэ».

На гэтым пасяджэнні ў адзін пакет сабралі адразу тры такія выпадкі:

рэструктурызацыя даўгоў цэментнай галіны;

фінансавая падтрымка ААТ «Светлагорскі цэлюлозна-кардонны камбінат»;

далучэнне Аршанскага мясакансервавага камбіната разам з яго сыравіннай зонай да агракамбіната «Дзяржынскі».

Аб’ядноўвае праекты не геаграфія і не галіна, а адзіны парадак дня: дайце грошай, спішыце крэдыты, адтэрмінуеце падаткі, пераструктуруйце абавязацельствы.

Спачатку лаюць, потым зноў даюць грошы

На пасяджэнні з вуснаў кіраўніка рэфрэнам гучала думка: грошай няма, а бюджэт — галоўнае. У межах аднаго пасяджэння фраза выглядае простай і зразумелай. Але варта выйсці за яго межы — і выяўляецца, што «галоўных» рэчаў у беларускай эканоміцы ў Лукашэнкі ўжо зашмат, і добра было б урэшце вызначыцца.

У розныя гады статус «самага галоўнага» атрымлівалі людзі (пасяджэнне па кадрах, 2022 год), мірнае неба над галавой (холдынг «Гарызонт», канец 2025-га), уласна эканоміка (Пасланне-2022), рынкі збыту (2023-і), патрэба «ні ў якім разе не спыняцца» (2025-ы), нарэшце, Жанчына (2026-ы).

Раздача званьня «галоўнага» — зручны рыторычны прыём: ён дазваляе адначасова і падкрэсліць факт, і акуратна зрушыць акцэнт з таго, чаму гэтае «галоўнае» цяпер не ў лепшым стане або патрабуе надзвычайных мераў. Пра самі праблемы па сутнасці нічога новага не было сказана. Прадпрыемствы як патрабавалі грошай, так і патрабуюць. Першапачаткова слабы эканамічны разлік не робіцца моцным ні ад змены кіраўніка, ні ад чарговай рэструктурызацыі.

Кадры з талентам прасіцеля

Нягледзячы на звыклы сюжэт, у пасяджэнні 5 мая ёсць дэталі, якія ламаюць шаблон.

Па-першае, Лукашэнка на дзіва мякка дакорвае профільны блок урада. У мінулыя гады за правал інвестпраекта або літаральна за непакрыты дах на прадпрыемстве — пасадаў маглі пазбавіцца і міністр, і губернатар, і цэлы шлейф ніжэйстаячых. Цяпер тон іншы: пытанні да профільных чыноўнікаў фармулююцца хутчэй, як у вядомым фільме: «Зараз да людзей трэба памякчэй, а на пытанні глядзець шырэй».

Болей таго, гэтак жа асцярожна ідзе размова і з дырэктарамі заводаў. Лукашэнка фармальна дакорвае іх у тым, што, паколькі яны пагадзіліся прыйсці на гэтыя прадпрыемствы, — павінны выводзіць іх з цяжкай сітуацыі. Але далей рыторыкі справа не ідзе: лаўка запасных занадта кароткая.

Заковыка ж у тым, што тых, каго ў Беларусі прызначаюць на падобныя пазіцыі, аб’ядноўвае адна ключавая кампетэнцыя — уменне атрымліваць бюджэтныя грошы пад стратны праект. Ад наступнага кіраўніка з тым самым наборам навыкаў лагічна чакаць таго ж. «Пятнашкі», у якія гуляюць з дырэктарамі дзяржаўных прадпрыемстваў, перасаджваючы з аднаго крэсла ў другое, даўно нікога не дзівяць.

Казна пустая, мілорд!

На пасяджэнні Лукашэнка абураўся тым, што, хоць на мадэрнізацыю цэментных вытворчасцяў было выдаткавана каля 1 млрд долараў, належнай аддачы няма. Ён заявіў:

«Мяне насцярожвае тое, што сёння кіраўнікі гэтых цэментных заводаў спакойна сядзяць за агульным сталом у прэзідэнта і адчуваюць, што яны маюць рацыю».

Але дзівіцца такой карціне не варта. На гэта ёсць прынамсі дзве прычыны:

Мадэль дзяржпадтрымкі стратных вытворчасцяў узнаўляе сама сябе, і прасіцеляў па азначэнні становіцца болей.

Незадоўга да пасяджэння публічна прагучала, што золатавалютныя рэзервы Беларусі «занадта вялікія» і з імі «трэба нешта рабіць».

Кіраўнікі імгненна счытваюць такі сігнал: паказана, дзе грошы.

І на Марсе будуць яблыні цвісці

Ці то гады бяруць сваё, ці то чарга прасіцеляў сапраўды наганяе фрустрацыю, але Лукашэнка на пасяджэнні раз-пораз сыходзіў ад тэмы. Гэтым разам раптам прапанаваў засадзіць Мінскую вобласць новымі садамі, каб сталіца была забяспечаная ўласнымі яблыкамі. Лічбы, логіка і эфектыўнасць — колькі на гэта спатрэбіцца зямлі, часу і грошай — застаюцца па-за кадрам.

У выніку новае пасяджэнне — яшчэ адзін паказчык беларускай эканамічнай мадэлі на спаде яе працаздольнасці. Дзяржаўныя інвестпраекты зноў маюць патрэбу ў падтрымцы, а сістэма працягвае адбіраць кіраўнікоў, якія ўмеюць «даіць» бюджэт. Застаецца на месцы толькі галоўны начальнік, які ўсіх лае, але нічога не змяняе.

Алесь Гудия, «Позірк»

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com