«Мне была патрэбна не лекцыя, а дапамога»

Беларуска страціла пашпарт і карту побыту на Мальце і 13 дзён не магла вярнуцца ў Польшчу.

Беларуска Катя Макась паехала на Мальту на пяць дзён, але вярнуцца ў Польшчу змагла толькі праз 13. У апошні дзень паездкі яна згубіла сумку з беларускім пашпартам, польскай картай побыту, грашыма і асабістымі рэчамі. У Кацi ёсць міжнародная абарона ў Польшчы, таму звярнуцца па дапамогу ў беларускае пасольства яна не магла. Як дзяўчына спрабавала выбрацца з выспы без дакументаў, яна распавяла MOST.

«Праз дзень-два буду дома»

Катя Макась жыве ў Варшаве. Беларусы ў Польшчы могуць ведаць яе па роліках у Instagram і TikTok пра жыццё мігрантаў. У канцы чэрвеня дзяўчына з сябрамі паехала адпачываць на Мальту. Паездка павінна была доўжыцца пяць дзён. У апошні дзень, перад вылетам у Польшчу, яна пакінула сумку ў таксі. У ёй былі беларускі пашпарт, польская карта побыту, грошы і асабістыя рэчы.

Беларуска распавядае, што спачатку была ўпэўненая: сітуацыя непрыемная, але вырашальная.

— Я думала: цяпер звярнуся ў паліцыю, потым у польскі консулат і праз дзень-два буду дома. Мне здавалася, што павінен быць нейкі зразумелы алгарытм. Але высветлілася, што вярнуцца ў Польшчу без дакументаў значна складаней, чым я магла ўявіць, — кажа Катя.

Пасля прапажы Катя з сябрамі спрабавалі знайсці сумку самі. Яны высвятлялі, куды таксі паехала пасля іх, ездзілі на лакацыю наступных пасажыраў, пісалі ў розныя групы ў сацсетках і шукалі любыя кантакты, што маглі б дапамагчы.

Катя меркавала, што сумку маглі забраць іншыя пасажыры. Але сведчанняў у яе не было, а час ішоў.

— Найбольш страшным было не толькі тое, што зніклі дакументы. Гэта здарылася ў апошні дзень паездкі. У мяне ўжо не было грошай, я не разумела, колькі ўсё гэта працягнецца, — кажа беларуска.

Кацi пашанцавала, што на Мальце ёй было дзе спыніцца і ў каго заняць грошы. Без гэтага сітуацыя магла б стаць крытычнай ужо праз некалькі дзён.

«Трэба браць адказнасць за свае дакументы»

Па дапамогу беларуска звярнулася ў пасольства Польшчы на Мальце. Там ёй адмовілі, патлумачыўшы гэта тым, што яна не грамадзянка Польшчы. Для дзяўчыны гэта стала нечаканасцю: менавіта Польшча прадаставіла ёй міжнародную абарону. Польская карта побыту была адным з дакументаў, якія яна страціла, а вяртацца ёй трэба было ў Варшаву.

Яна таксама напісала ў пасольства Польшчы ў Рыме. Паводле слоў Кацi, там пагадзіліся дапамагчы, але прапанавалі спачатку дабрацца з Мальты да Сіцыліі, а потым да Рыма і самастойна дамовіцца з перавозчыкам, каб яе пусцілі на борт без дакументаў.

Катя разумела, што гэта рызыкоўны шлях. У яе не было ні дакументаў, ні грошай на непрадбачаныя сітуацыі. Верагоднасць таго, што яе пусцяць у самалёт, на паром або іншы транспарт, яна ацэньвала як «50 на 50».

— Мне казалі, што трэба браць адказнасць за свае дакументы. І я гэта разумею. Але ў той момант мне была патрэбна не лекцыя, а дапамога: я была без пашпарта, без карты побыту, без грошай і не магла проста ўзяць і паехаць кудысьці праз некалькі краін, — кажа дзяўчына.

Знаёмы з Азербайджана дапамог з дакументамі

У пэўны момант Кацi дапамог новы знаёмы — мужчына з Азербайджана, з якім яна пазнаёмілася ўжо на Мальце. Ён жыве на выспе каля года. Менавіта ён прапанаваў звярнуцца ў Identità — мальтыйскае дзяржаўнае агенцтва, якое займаецца дакументамі і рэестрамі: e-ID, пашпартамі, візамі, актамі грамадзянскага стану.

Катя прыйшла туды разам з новым знаёмым.

Паводле яе слоў, ёй патлумачылі, што ў такой сітуацыі мальтыйскаму боку патрэбна пацвярджэнне асобы і грамадзянства чалавека ад яго дыпламатычнага прадстаўніцтва. Для беларусаў такім прадстаўніцтвам з’яўляецца Пасольства Беларусі ў Рыме, акрэдытаванае таксама на Мальту. Але для Кацi гэты шлях быў немагчымы. Яна мае міжнародную абарону ў Польшчы і не можа звяртацца да беларускіх уладаў або ехаць у Беларусь.

— Мой знаёмы тлумачыў ім, што для мяне Беларусь — гэта не проста краіна, якая выдала пашпарт. У мяне міжнародная абарона. Я не магу спакойна паехаць у Беларусь або прасіць беларускае пасольства дапамагчы мне вярнуцца туды. Гэта небяспечна, — кажа Катя.

Новы знаёмы Кацi быў настойлівым. Ён тлумачыў супрацоўнікам Identità, чаму ў яе выпадку нельга дзейнічаць па стандартнай схеме праз беларускае пасольства, і прасіў запытаць дакументы ў польскага боку — дзяржавы, якая надала ёй абарону.

Пасля размовы ў Identità Катя зноў паехала ў польскае пасольства. Паводле яе слоў, размова з консулам была няпростай, але ў выніку польскі бок выдаў ёй дакумент — даведку, што пацвярджае страту польскага дакумента.

З гэтай даведкай Катя вярнулася ў Identità. Там ёй выдалі Document of Identity (one-way Travel Document) — аднаразовы дакумент для паездкі. Па гэтым дакуменце беларуска ляцела прамым самалётам у Польшчу.

Каментар юрыста

Беларускі юрыст па міграцыйным праве Максім Д. тлумачыць, што сітуацыя з адмовай польскага пасольства патрабуе юрыдычнай ацэнкі.

— Польскі консул сапраўды не выдае замежніку польскі часовы пашпарт — гэта дакумент для грамадзян Польшчы. Але ў польскім праве ёсць асобны інструмент: tymczasowy polski dokument podróży dla cudzoziemca, гэта значыць часовы польскі падарожны дакумент для замежніка. Такая магчымасць прадугледжаная, у прыватнасці, для замежнікаў, якія знаходзяцца за мяжой, страцілі падарожны дакумент або чый дакумент стаў несапраўдным, не могуць атрымаць новы дакумент і хочуць вярнуцца ў Польшчу. Гэта датычыцца, напрыклад, людзей, якім у Польшчы прадаставілі статус бежанца або дадатковую абарону. За мяжой такі дакумент выдае консул. Ён дзейнічае не даўжэй за сем дзён і дае права на аднаразовы ўезд у Польшчу, — кажа юрыст.

Максім Д. звяртае ўвагу, што на сайце Пасольства Польшчы на Мальце ў консульскіх тарыфах ёсць асобная паслуга — «Wydanie tymczasowego polskiego dokumentu podróży dla cudzoziemca» коштам 50 еўра.

— Таму тут галоўнае пытанне не ў тым, ці з’яўляецца Катя грамадзянкай Польшчы. Яна не з’яўляецца — гэта зразумела. Пытанне ў іншым: ці разглядалася ў яе выпадку працэдура, якая ў польскім праве прадугледжаная менавіта для замежнікаў у падобных сітуацыях. А калі яна падавала заяву або прасіла прыняць такую заяву, важна зразумець, чаму ёй не выдалі фармальнае рашэнне аб адмове, — дадае юрыст.

Вярнулася ў Польшчу

Зараз Катя ўжо вярнулася ў Польшчу. Яна звярнулася ў Упраўленне па справах замежнікаў у Варшаве, каб аднавіць карту побыту. За аднаўленне страчанага дакумента яна заплаціла 200 злотых (53,5 долара па курсе на 3 ліпеня 2026 года).

Пасля атрымання новай карты беларуска плануе падаць заяву на падарожны дакумент для замежніка (dokument podróży).

— Пасля гэтай гісторыі я зразумела: беларусам з міжнароднай абаронай важна загадзя ведаць, куды звяртацца, калі дакументы згубіліся за мяжой, — дадае дзяўчына.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com