Навукоўцы ўпершыню ў гісторыі «злавілі» момант нараджэння новага кавалка Зямлі

Назіранні дапамаглі разгадаць даўнюю загадку.

Навукоўцы ўпершыню змаглі задокументаваць працэс нараджэння новай акіянічнай кары Зямлі — з’яву, якая дагэтуль лічылася немагчымай для назірання, піша Nature.

Адкрыццё зрабіла каманда пад кіраўніцтвам марскога геафізіка Жан-Іва Роайе з Французскага нацыянальнага цэнтра навуковых даследаванняў.

Большая частка зямной кары ўтвараецца ў акіянічных глыбінях, куды не дацягваецца чалавечы погляд, — уздоўж сістэмы сярэдзінаакіянічных хрыбтоў даўжынёй 65 тысяч кіламетраў. Менавіта там, у месцах разыходжання тэктанічных пліт, магма прарываецца скрозь дно, застывае і фармуе новы ўчастак планетарнай паверхні.

Яшчэ ў лютым 2024 года каманда размясціла падводную абсерваторыю OHA-GEODAMS ля вострава Амстэрдам, у зоне Паўднёва-Індыйскага хрыбта паміж Аўстраліяй і Антарктыдай. Пяць аўтаномных гідрафонаў павінны былі зафіксаваць рэдкі момант разрыву дна.

«Мы і не марылі зафіксаваць настолькі маштабную падзею і спадзяваліся хаця б вымераць павольнае расцяжэнне хрыбта — магчыма, на некалькі сантыметраў. Замест гэтага нам выпала падзея, якая здараецца раз у сорак гадоў, і мы вымералі зрух у некалькі метраў у абодва бакі!», — распавёў Роайе.

Ужо ў красавіку 2024 года, усяго праз некалькі месяцаў пасля ўстаноўкі абсталявання, дно акіяна раскалолася. Паводле слоў вучонага, «за гэтыя 16 дзён адбылося тое, што вось хрыбта не вытрымала, і назапашаная пад ёй магма прарвалася ў акіянічную кару».

Гіганцкія магматычныя «дайкі» прайшлі скрозь кару менш чым за дзве гадзіны, выпусціўшы прыблізна 150 мільёнаў кубічных метраў расплаву. Гэта справакавала землятрусы, абудзіла даўно «заснулыя» разломы і асушыла магматычны рэзервуар пад хрыбтом. Урэшце «дайкі» дасягнулі паверхні дна, і лава вылілася вонкі, а дно правалілася яшчэ глыбей — у суме на 4,2 метра.

«У цэлым дно даліны ўздоўж восі хрыбта апусцілася на 4,2 метра, слізгануўшы па абмежавальных разломах, — сказаў Роайе. — У пікавыя моманты хрыбет разыходзіўся са хуткасцю 5 сантыметраў за хвіліну — гэта амаль у паўмільёна разоў хутчэй за сярэдні шматгадовы тэмп, які звычайна складае 6,3 сантыметра на год.

Вымераныя гарызантальныя зрухі (2–4 метры) эквівалентныя 30–60 гадам бесперапыннага пашырэння са хуткасцю 6,3 сантыметра на год — гэта дае ўяўленне пра перыядычнасць такіх «квантавых» падзей».

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com