66-гадовая беларуска ўзняла бела-чырвона-белы сцяг над гарой Нангапарбат
1- 16.08.2026, 15:44
- 1,418
Гэта дзявятая па вышыні вяршыня свету.
Беларуска Лілія Яноўская 1 ліпеня 2026 года ўзнялася на вяршыню Нангапарбата вышынёй 8126 метраў у Пакістане, у горным рэгіёне Гілгіт-Балтыстан. Гэта дзявятая па вышыні гара свету і ўжо адзінаццаты з чатырнаццаці васьмітысячнікаў, якія пакарыла альпіністка. У 66 гадоў Яноўская стала найстарэйшай жанчынай у гісторыі, што дасягнула гэтай вяршыні. Пра небяспечныя ўчасткі без страхоўкі, атручванне падчас акліматызацыі, узрост у вялікім альпінізме і тры вяршыні, што засталіся да пакарэння ўсіх 14 васьмітысячнікаў, Лілія распавяла «Белсату».
«Гара-забойца» — не перабольшанне
Дасягненне вяршыні Нангапарбата для Яноўскай стала перадусім пацвярджэннем таго, што пасля дзесяці папярэдніх васьмітысячнікаў яна ўсё яшчэ здольная вытрымаць вельмі цяжкае выпрабаванне. Але на вяршыні, кажа альпіністка, яна не адчула эйфарыі.
«Я доўга не магла падабраць дакладнае слова для таго, што адчувала. Урэшце знайшла для сябе англійскае «humbled» — пачуццё пакоры перад веліччу гары. Умовы былі даволі цяжкія, і менавіта таму пакора адчувалася так моцна: гэта было ціхое, унутранае пачуццё, зусім не падобнае да эйфарыі або трыумфу», — распавядае яна.
Нангапарбат лічыцца адной з самых небяспечных гар свету, і, паводле слоў Яноўскай, гэтая рэпутацыя цалкам адпавядае рэчаіснасці. На маршруце ёсць вузкія кулуары, па якіх пастаянна сыходзяць лавіны. Іх трэба праходзіць як мага хутчэй, бо спыняцца там небяспечна. Пасля 11—12 гадзін дня пачынаюцца каменяпады: сонца награвае схіл, і зверху падаюць камяні і лёд.
«Людзі тут падалі і гінулі менавіта таму, што апыняліся ў гэтых кулуарах не ў той час», — кажа альпіністка.
З Нангапарбатам звязаная і адна з самых трагічных старонак у гісторыі альпінізму. У ноч з 22 на 23 чэрвеня 2013 года ўзброеныя баевікі, пераапранутыя ў форму мясцовай аховы Гілгіт-Балтыстана, акружылі базавы лагер на дыямірскім баку гары. Яны звязалі і расстралялі адзінаццаць чалавек — замежных альпіністаў розных нацыянальнасцяў і мясцовага гіда. Адказнасць за напад узяў на сябе пакістанскі «Талібан», назваўшы атаку помстай за амерыканскія ўдары беспілотнікамі.
Яноўская распавядае, што праз трынаццаць гадоў пасля трагедыі яе экспедыцыя размясцілася фактычна на тым самым месцы.
«Праз трынаццаць гадоў, у першы дзень майго знаходжання на тым самым месцы, мы знайшлі стрэляную гільзу проста каля намёта — напамін пра трагедыю, якая менавіта там і адбылася», — распавядае Яноўская.
З гэтай жа гарой звязаная і гісторыя братоў Райнхольда і Гюнтэра Мэснераў. У 1970 годзе яны першымі здзейснілі траверс Нангапарбата, але падчас спуску Гюнтэр Мэснер загінуў пад лавінай.
Атручванне магло спыніць экспедыцыю
Самым тэхнічна складаным этапам маршруту Яноўская называе сцяну Кінсхофера на падыходзе да другога лагера. Гэта вертыкальная скала, месцамі пакрытая лёдам, на якой засталіся дзясяткі старых вяровак ад розных экспедыцый.
Альпіністам без досведу скалалазання даводзіцца пераважна падымацца з дапамогай жумара — механічнай прылады, якая фіксуецца на вяроўцы. Пры гэтым трэба падцягваць рукамі вагу ўласнага цела, экіпіроўкі і заплечніка, што вельмі хутка зморае. Тыя, хто мае досвед скалалазання, выкарыстоўваюць вяроўку хутчэй як страхоўку і могуць рухацца значна лягчэй.
Фінальны штурм вяршыні з трэцяга лагера заняў каля адзінаццаці гадзін. Яны выйшлі прыкладна а восьмай вечара і ішлі ўсю ноч без доўгіх перапынкаў.
У пэўны момант Яноўская сур'ёзна разглядала магчымасць спыніць узыходжанне.
Падчас акліматызацыйнай ротацыі, калі яна знаходзілася ў першым лагеры і рыхтавалася ісці ў другі, сярод ночы ў яе пачаліся моцныя болі ў страўніку і ваніты.
Найбольш верагоднай прычынай альпіністка лічыць забруджаную ваду. У высокагорных лагерах снег для пітной вады бяруць недалёка ад намётаў, дзе адначасова жыве шмат людзей. Пазней у адной з бутэлек яна заўважыла на дне нешта непразрыстае, падобнае да рэшткаў жывёліны ці птушкі.
«У той дзень я адчувала сябе настолькі хворай і знясіленай, што не была ўпэўненая, ці змагу працягваць. Нават сама думка пра тое, што давядзецца спускацца ў базавы лагер у такім стане, мяне вельмі пужала», — кажа яна. Яноўская прыняла лекі, якія былі з сабой, адпачывала і піла чыстую ваду. Ужо на наступны дзень стан палепшыўся настолькі, што яна змагла ісці далей.
У гарах, падкрэслівае яна, разлічваць на нармальную медыцынскую дапамогу практычна немагчыма.
«Розныя праблемы, ад звычайнага знясілення да вышыннай хваробы або атручвання, могуць даваць вельмі падобныя сімптомы, і дыягназ даводзіцца ставіць сабе самой, зыходзячы толькі з уласнага досведу», — тлумачыць яна.
Пасля атручвання альпіністка разлічвала атрымаць хоць бы некалькі дзён на адпачынак і аднаўленне. Але прагноз надвор'я гэтага не дазволіў.
Чакаўся моцны снегапад, які мог працягвацца тыдзень або нават дзесяць дзён. Гэта фактычна азначала б канец сезона. Таму пасля акліматызацыйнай ротацыі група пераначавала ў базавым лагеры і менш чым праз суткі зноў адправілася ўгару — ужо на штурм.
«Мы былі недастаткова акліматызаваныя, я ўсё яшчэ аднаўлялася пасля атручвання, але гэта было адзінае акно надвор'я, якое ў нас было. У такіх сітуацыях спрацоўваюць досвед і простая ўпартасць», — распавядае Лілія.
Яноўская кажа, што ў пэўны момант чалавек проста збірае ўсю волю і працягвае ісці, бо разумее, што іншага шанцу можа і не быць.
«Было „нельга“, а стала — „а чаму не?“»
У 66 гадоў Яноўская стала найстарэйшай жанчынай, што паднялася на Нангапарбат. Але сама яна не ўспрымае гэта як галоўны трафей. Куды важней для яе — змяненне стаўлення навакольных.
Калі Лілія толькі вырашыла паспрабаваць падняцца на Эверэст, ёй і яе сям'і тэлефанавалі знаёмыя і спрабавалі адгаварыць яе ад экспедыцыі.
«Казалі, што нельга, таму што, па-першае, я жанчына, а па-другое — „ужо ўзрост“. Жанчыны майго ўзросту проста не робяць такіх рэчаў. Нельга», — успамінае яна.
Цяпер многія з гэтых людзей сталі яе блізкімі сябрамі і падтрымліваюць новыя ўзыходжанні.
«І менавіта гэтая змена ў людзях для мяне нашмат больш каштоўная за любыя рэкорды. Было „нельга“, а стала — „а чаму не?“, — кажа яна.
Паводле слоў Яноўскай, з узростам фізічная падрыхтоўка змянілася не так моцна, як можна было б чакаць. Затое з кожнай экспедыцыяй расце псіхалагічная ўстойлівасць.
«Маючы досвед папярэдніх экспедыцый, я дакладна ведаю, чаго чакаць — і ад уласнай галавы, і ад цела, і ад самай гары», — распавядае Лілія.
Нангапарбат аказаўся для Яноўскай складанейшым, чым яна чакала нават пасля К2 і Канченджангі. На Эверэсце, Лхоцэ і Макалу, паводле яе слоў, заўсёды працуе шмат альпіністаў і шэрпаў, таму значная частка маршрутаў на сезон абсталяваная фіксаванымі вяроўкамі. На пакістанскіх гарах людзей значна менш.
Падчас гэтай экспедыцыі на Нангапарбат вяроўкі былі замацаваныя толькі на асобных участках. У іншых месцах даводзілася ісці ў звязцы з шэрпам або цалкам самастойна, без фіксаванай страхоўкі.
Асабліва востра страх адчуваецца бліжэй да вяршыні, дзе схіл становіцца вельмі стромкім, лядовым і асыпным.
«Замацаванай вяроўкі няма, ніякай страхоўкі. Адна памылка або страта ўвагі на секунду можа каштаваць усяго: калі паслізнешся і пачнеш падаць, спыніць гэта падзенне будзе проста няма чым, і панясешся ўніз да самага нізу», — тлумачыць Лілія.
«Шэрпа таксама чалавек, ён не абавязаны рызыкаваць сабой дзеля цябе»
Пасля адзінаццаці васьмітысячнікаў змянілася і стаўленне Яноўскай да адказнасці ў гарах. Яна падкрэслівае: нават калі побач ёсць шэрпа, альпініст не можа цалкам абапірацца на іншага чалавека. Шэрпа — прадстаўнік народа шэрпаў з Гімалаяў; у альпінісцкіх экспедыцыях гэтым словам часта называюць высокагорных праваднікоў і памочнікаў, якія суправаджаюць альпіністаў, дапамагаюць з маршрутам, рыштункам, кіслародам і бяспекай.
«Добра, вядома, мець надзейнага шэрпу побач, але шэрпа таксама чалавек: ён не абавязаны рызыкаваць сабой дзеля цябе і перадусім павінен дбаць пра ўласную бяспеку», — кажа яна.
Яноўская ўспамінае, што на Эверэсце яе ўласны шэрпа аднойчы пакінуў яе без кіслароду і дапамогі.
«Там, угары, кожны перадусім ратуе сябе. Натуральна, болей з гэтым шэрпам я не хадзіла», — тлумачыць яна.
Яна таксама кажа, што ў камерцыйным альпінізме каманда не заўсёды існуе ў тым сэнсе, як гэта часта ўяўляюць людзі з боку. Кожны ўдзельнік рухаецца ў сваім тэмпе, а сустракаюцца людзі пераважна ў лагерах.
Сапраўдны давер, паводле слоў Яноўскай, будуецца гадамі і шматлікімі экспедыцыямі. Свет вышыннага альпінізму невялікі, таму з сезона ў сезон людзі сустракаюць адно аднаго на розных гарах і паступова разумеюць, на каго могуць абаперціся.
Пасля вяршыні трэба яшчэ вярнуцца дадому
Дасягненнем вяршыні экспедыцыя не заканчваецца. Пасля Нангапарбата Ліліі трэба было яшчэ некалькі дзён выбірацца з гор.
У Непале альпініста часам можа забраць верталёт проста з базавага лагера. Але Каракарум у Пакістане — гэта мілітарызаваная памежная зона, таму такой магчымасці няма.
Удзельнікі экспедыцыі два дні пешшу спускаліся ад базавага лагера прыблізна да вышыні 2500 метраў. Потым быў доўгі пераезд на джыпе, начлег, аўтобус і некалькі авіярэйсаў.
«За экспедыцыю я губляю і вагу, і мышачную масу, а на поўнае аднаўленне сыходзіць некалькі тыдняў: адпачынак, сон, добрае харчаванне», — распавядае яна.
Цяпер у спісе Яноўскай 11 з 14 васьмітысячнікаў свету: Нангапарбат, Канченджанга, Аннапурна, Макалу, Лхоцэ, Дхаўлагіры, Гашэрбрум II, К2, Эверэст, Манаслу і Чо-Ойю.
Першапачаткова канкрэтнай мэты падняцца на ўсе 14 васьмітысячнікаў у яе не было. Яна, кажа альпіністка, сфармавалася паступова, з кожнай новай гарой.
Цяпер засталіся тры вяршыні: Шышапангма ў Тыбеце, Броуд-Пік і Гашэрбрум I у Пакістане.
На Шышапангму Яноўская спадзяецца адправіцца восенню, але ўсё залежыць ад дазволу кітайскіх уладаў. Броуд-Пік і Гашэрбрум I яна плануе на наступны летні сезон.
Што будзе пасля ўсіх чатырнаццаці, яна пакуль не ведае. Сярод варыянтаў, пра якія Яноўская кажа жартам, — яшчэ раз падняцца на Эверэст з кітайскага боку, паспрабаваць зімовае ўзыходжанне або нават спусціцца з нейкай вяршыні на лыжах.
Галоўны ўрок Нангапарбата для яе — неабходнасць быць гатовай да нечаканасцяў. Надвор'е, стан маршруту, самаадчуванне і планы могуць змяніцца вельмі хутка.
«З узростам я ўсё больш разумею: лішняй падрыхтоўкі не бывае. Чым лепш ты падрыхтаваўся да нечаканасцяў, тым больш шанцаў у патрэбны момант прыняць правільнае рашэнне», — падсумоўвае яна.
Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe
Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com
