Мікалай Статкевіч расказаў, як была створаная беларуская армія

Гэта гісторыя — сведчанне важнасці дакладнага палітычнага прагнозу.

Лідар беларускай апазіцыі Мікалай Статкевіч расказаў у Telegram, як 35 гадоў таму была створаная армія вольнай Беларусі:

— Дакладныя палітычныя прагнозы — вельмі важная рэч. Не толькі таму, што задавальняюць нашу цікаўнасць адносна будучыні. Дакладны прагноз дазваляе яшчэ і падрыхтавацца да таго, каб скарыстаць шанцы, якія даюць будучыя змены. Або нівеліраваць магчымыя пагрозы. Што цяпер надзвычай важна для Беларусі і ўсяго еўрапейскага рэгіёна

Напрыклад, 35 гадоў таму ў Маскве пачаўся путч ГКЧП, мэтай якога было выратаваць СССР. Але які ў выніку прывёў да яго распаду. Таму якраз сёння зручная нагода паразважаць пра тагачасныя прагнозы, бо сама гісторыя ўжо паказала іх правільнасць або памылковасць. Тады некаторыя прагназавалі не толькі сам распад савецкай імперыі, але нават спрабавалі прадказаць будучыню яе частак.

У той час я працаваў над доктарскай дысертацыяй, прысвечанай чалавек-машынным сістэмам кіравання, і меў разабрацца, акрамя тэхнічных пытанняў, з матывацыяй чалавека ў гэтых сістэмах для эфектыўнага кіравання і для навучання такому кіраванню, што патрабавала вывучэння і гуманітарных навук.

З сацыяльнай псіхалогіі мне было вядома, што дзяржава, не аб’яднаная агульнымі каштоўнасцямі, непазбежна распадаецца. Савецкі Саюз аб’ядноўвала камуністычная ідэалогія, якая была цалкам дыскрэдытаваная ў выніку «галоснасці» Гарбачова праўдай пра сапраўдны кошт камуністычнага эксперыменту для народаў СССР. Іншай аб’яднаўчай ідэалогіяй на той час магла быць толькі нацыянальная, што стала прысудам для шматнацыянальнай імперыі.

Тады, прагназуючы яе распад, я бачыў найбольшую пагрозу ў развязанні савецкай арміяй грамадзянскай вайны ў нацыянальных рэспубліках. Бо калі пад імперскай арміяй распадаецца імперыя, амаль рэфлекторная рэакцыя гэтай арміі — зброяй прадухіліць распад. Што праз некалькі гадоў выразна выявілася пры распадзе Югаславіі.

Таму пытанне падзелу савецкай арміі паміж рэспублікамі і стварэння ў іх сваіх войскаў станавілася вызначальным. Тым больш што досвед распаду Расійскай імперыі ў 1917 годзе сведчыў, што тады незалежнасці змаглі дасягнуць толькі тыя яе «акраіны», якія змаглі да моманту распаду стварыць і захаваць нацыянальныя вайсковыя адзінкі. У беларусаў гэтага не атрымалася.

Адзінімі дэкларацыямі і граматамі незалежнасць не здабываецца і не абараняецца. У мяне ўражанне, што гэтая банальная ісціна дагэтуль не зразумелая тым, хто прэтэндуе на альтэрнатыўнае дзяржаўнае лідарства

Таму праз мае першапачаткова ананімныя публікацыі ў тагачаснай беларускай прэсе ў 1990–1991 гадах падрыхтоўвалася грамадская думка на карысць стварэння сваёй арміі. Трэба сказаць, што гэта прапанова спадабалася беларусам, бо для іх яна азначала, што іх дзеці будуць служыць у войску каля дома, а не ў Сібіры або ў Цэнтральнай Азіі. Паводле сацыялагічнага апытання ў сярэдзіне 1991 года яе падтрымлівалі 60% жыхароў Беларусі.

Таксама дзякуючы гэтым публікацыям і паштовым кантактам у іх па ўсёй тэрыторыі Савецкага Саюза (і ў Беларусі ў тым ліку) была створаная сетка афіцэраў-беларусаў, якія хацелі служыць Беларусі.

Путч ГКЧП, як піша Мікалай Статкевіч, прымусіў спяшацца:

— 20 жніўня 1991 года ў перадачы радыёстанцыі «Беларуская Маладзёжная», дзякуючы яе вядучаму Віталю Сямашку, мной было абвешчана пра стварэнне Беларускага згуртавання вайскоўцаў (БЗВ) і агучаны заклік БЗВ да ўсіх вайскоўцаў не выконваць загады ГКЧП. У той жа дзень гэтае абвяшчэнне і заклік былі агучаныя на мітынгу БНФ на плошчы Незалежнасці.

Пасля паразы ГКЧП мы адразу перадалі ў Вярхоўны Савет, праз фракцыю БНФ у ім, законапраект аб стварэнні беларускай арміі. Аднак гэты законапраект быў правалены звышактыўным супрацьдзеяннем аднаго дэпутата са Шклоўскага раёна, які меў уплыў на многіх дэпутатаў — старшыняў калгасаў, і рабіў усё, каб беларуская армія не была створаная. У выніку закон быў прыняты ледзь не з чацвёртай спробы толькі на пачатку 1992 года. Увесь гэты час рэгіён знаходзіўся на мяжы грамадзянскай вайны. Украіна патрабавала ад Масквы перадаць у яе падпарадкаванне ўсе савецкія вайсковыя часці на сваёй зямлі.

У Генштабе Савецкай арміі наспяваў змова, рыхтаваўся ўзброены мяцеж у Прыбалтыйскай ваеннай акрузе, дзе мясцовыя ўлады патрабавалі тэрміновага вываду савецкіх войскаў. Пасля таго як да патрабаванняў Украіны нарэшце далучылася Беларусь, Масква паступілася гэтымі патрабаваннямі, і пагроза грамадзянскай вайны была ліквідаваная.

Гэта гісторыя — важнае сведчанне важнасці дакладнага палітычнага прагнозу. На гэтым канале я ўжо пісаў пра зроблены ў 2018 годзе Народнай Грамадой і Беларускім нацыянальным Кангрэсам прагноз пра наспяванне ў Беларусі рэвалюцыйнай сітуацыі, што дазволіла нам падрыхтавацца да будучых падзей.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com