Джон Коўл: Гляджу ў вочы вызваленым і бачу, што для іх значыць свабода

Спецпасланнік прэзідэнта ЗША распавёў пра свае далейшыя намаганні ў Беларусі.

Спецпасланнік прэзідэнта ЗША Джон Коўл за апошнія два гады спрыяў вызваленню сотняў беларускіх палітвязняў. На гэтым тыдні дзякуючы яго пасярэдніцтву ў Беларусі былі вызвалены 25 чалавек.

Джон Коўл у інтэрв’ю з журналістам «Радыё Свабода» Арцёмам Радыгіным распавёў пра далейшыя намаганні па вызваленні палітвязняў.

– У сакавіку былі вызвалены 250 беларускіх палітвязняў, а на мінулым тыдні – усяго 25. Цудоўна, што 25 чалавек выйшлі з турмы, але ўсё ж вельмі цікава, што адбылося. Чаму колькасць вызваленых скарацілася?

– Усяго было вызвалена ад 800 да 900 зняволеных, часам за адзін раз вызвалялі 150 чалавек, а часам – 14. Я вызваляю столькі людзей, колькі атрымліваецца вызваліць на дадзены момант. Чакаецца, што ў межах апошніх перамоваў, якія яшчэ працягваюцца, у самае бліжэйшае будучыні нам удасца дамагчыся вызвалення яшчэ звыш ста чалавек, і мы зробім гэта... спадзяюся, прыкладна праз месяц.

– Якія пытанні трэба вырашыць, каб гэта стала рэальнасцю?

– У мінулым мы здымалі некаторыя санкцыі, каб дамагчыся вызвалення людзей, і цяпер нам трэба пераканацца, што банкі і кампаніі ў Злучаных Штатах разумеюць, што азначае зняцце санкцый, то-бок што ў прынцыпе можна весці бізнес у гэтай сферы. Нам трэба вярнуцца да гэтага пытання і крыху навесці тут парадак.

– Святлана Ціханоўская сцвярджае, што Лукашэнка «прадае» зняволеных, каб дамагчыся зняцця санкцый. Атрымліваецца, што гэтыя здзелкі, якія забяспечваюць зняцце санкцый, падштурхоўваюць Лукашэнку арыштоўваць як мага больш людзей, каб яму было што абменьваць на паслабленне санкцый?

– Не ведаю... Усе, з кім я размаўляю, называюць розную колькасць людзей, якіх цяпер арыштоўваюць. Я не ведаю, якая рэальная лічба. Але калі Лукашэнка мяняе палітвязняў на паслабленне санкцый, мяне гэта задавальняе, таму што менавіта я гляджу ў вочы вызваленым і бачу, што для іх значыць свабода. Для мяне гэта значна важней за нейкія палітычныя пытанні, якія могуць хваляваць людзей збоку. Мая задача і задача Злучаных Штатаў – гуманітарная: дапамагаць людзям. Калі мне ўдаецца вызваліць 25 чалавек – цудоўна. Калі ўдаецца вызваліць 200 – таксама цудоўна. Так мы на гэта глядзім. У Святланы можа быць сваё меркаванне, а ў мяне – сваё.

– А як на гэта глядзіць Лукашэнка? Ён не прызнае, што людзі, вызваленыя дзякуючы вашаму пасярэдніцтву, з’яўляюцца палітвязнямі. Што вы яму на гэта адказалі?

– Я называю іх палітвязнямі. Калі ён хоча, каб я называў іх кролікамі, абы ён згадзіўся іх вызваліць, – калі ласка, мне ўсё роўна. Калі ён лічыць, што гэта не палітвязні, няхай так і лічыць. Я проста ведаю, што гэта людзі. Для мяне ўся гэтая тэрміналогія сапраўды не мае значэння. Для іншых яна можа быць важная, але для мяне – не.

– Ці маюць вашы візіты ў Беларусь нейкія іншыя мэты, акрамя вызвалення палітвязняў?

– Так, вядома. Гаворка ідзе не толькі пра палітвязняў. Яшчэ адна мэта – дамагчыся, каб беларускія ўлады паводзілі сябе лепш, чым, на мой погляд, яны паводзілі сябе адносна некаторых сваіх суседзяў, каб мы маглі вярнуць Беларусь у супольнасць нацый. І яны з гэтым згодныя. Апошнія паўтара года мы рухаемся літаральна па цалі – і, думаю, прагрэс ёсць. Але Лукашэнка застаецца на чале краіны і ў яго ёсць саюзнік – Пуцін, так што ўсё складана. Але я думаю, што было б лепш, калі б Беларусь падтрымлівала добрыя адносіны з астатнім светам. Як мне падаецца, яны спрабуюць гэта зрабіць.

– Чаму вы лічыце, што Беларусь можна паспяхова рэінтэграваць у супольнасць нацый?

– Яны спрабуюць гэта зрабіць, усё рухаецца ў гэтым напрамку. Я не тое каб упэўнены, але ў нас ёсць прагрэс. Таму я думаю, што мы рухаемся ў правільным напрамку. Заўтра нічога не зменіцца, гэта працэс. Галоўны саюзнік Лукашэнкі – Расія, Беларусь – адзін з нешматлікіх саюзнікаў, якія ёсць у Расіі. Ім давядзецца разбірацца з гэтым самім, не мне.

– Вы раней згадвалі, што хочаце спачатку ўрэгуляваць пытанне з Беларуссю, а ўжо потым заняцца Расіяй. Якім будзе ваш падыход да Крамля?

– Я магу займацца і тым, і другім. Я працягну тое, чым займаюся ў Беларусі. Акрамя таго, я размаўляў з Уіткофам і Кушнэрам наконт абмену цывільнымі зняволенымі.

– Ці ёсць нейкі прагрэс у пытанні аб амерыканскіх грамадзянах, якія цяпер знаходзяцца ў Расіі?

– Гаворка не толькі пра амерыканскіх грамадзянах: я таксама хацеў бы вярнуць некаторых расіян і ўкраінцаў у іх краіны.

– Лукашэнка ў сваіх інтэрв’ю казаў, што прапануе Дональду Трампу і іншым лідарам свае паслугі пасярэдніка ў адносінах з Крамлём. Ці разглядае Дональд Трамп Лукашэнку як патэнцыйнага пасярэдніка?

– Думаю, патэнцыйна – так, таму што паміж Пуціным і Лукашэнкам існуюць адносіны, якім ужо больш за 30 гадоў. Яны сябры. Адзін з іх – старэйшы брат, другі – малодшы, але яны сябры і размаўляюць адзін з адным, прычым пастаянна. Лукашэнка даволі часта ездзіць у Маскву. Ён мог бы быць карысны як пасярэднік паміж бакамі ў вайне, у пытаннях, звязаных з вайной.

– Цяпер, калі мы сочым за навінамі пра абмен зняволенымі, заўсёды гаворка ідзе пра тое, што нейкія санкцыі здымаюцца. Хто вырашае, якія менавіта санкцыі выносяцца на абмеркаванне перад вызваленнем зняволеных?

– Што да Беларусі, вырашаю я; затым я размаўляю з дзяржсакратаром або непасрэдна з прэзідэнтам, і мы праходзім пэўную працэдуру: Джон Коўл лічыць, што нам варта зняць санкцыі з таго, таго і таго, і гэта альбо зацвярджаецца, альбо мне кажуць: «Гэта рабіць нельга, а вось гэта можна».

– Што для вас поспех?

– Калі ўдалося вызваліць людзей з турмаў, убачыць, як яны ўз’ядноўваюцца са сваімі сем’ямі, гэта поспех. Мы выходзім [з турмы], часам сем’і ўжо папярэджаныя або паслы адпаведных краін прыходзяць іх сустрэць, мы даём ім тэлефоны, каб яны маглі патэлефанаваць сваім блізкім; сем’і паняцця не маюць, што яны ўжо на волі – гэта вельмі радасная падзея. Вось так я і ацэньваю поспех.

– Хацелася б вярнуцца да абмену цывільнымі зняволенымі паміж Расіяй і Украінай. У якім стане цяпер гэты працэс і якія ў яго перспектывы?

– Думаю, ён пачынаецца. Ідэя ўжо на стале, і калі я вярнуся ў Вашынгтон, я буду прасоўваць яе далей, таму што лічу гэта важнай справай.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com