ШАС раз'яднаная

У Сі, Модзі і Пуціна — свае парадкі дня.

Шанхайская арганізацыя супрацоўніцтва (ШАС) адзначыла сваё 25-годдзе ў Бішкеку, сталіцы Кіргізстана, з усёй пампезнасцю, якая належыць такому дыпламатычнаму юбілею.

1 верасня для традыцыйнага цырыманіяльнага «сямейнага фота» і падпісання двухстаронкавай Бішкекскай дэкларацыі сабраліся 21 лідар дзяржаў і ўрадаў. Яшчэ 28 пагадненняў прадугледжвалі, у прыватнасці, «ўмацаванне шматбаковага супрацоўніцтва ў сферы ядзернай бяспекі і абароненасці».

На першы погляд ШАС паўстала ўпэўненым у сабе аб’яднаннем, што выступае адзіным фронтам ад імя прыкладна чвэрці чалавецтва і прадстаўляе ад 23% да 25% сусветнага ВУП.

Аднак рэальная карціна выглядае не так уражліва.

За чвэрць стагоддзя свайго існавання ШАС так і засталася пераважна пляцоўкай для двухбаковых сустрэч і кулуарных здзелак паміж лідарамі.

З практычнага пункту гледжання — фармат цалкам працоўны. Чым ШАС так і не здолела стаць за гэтыя 25 гадоў, дык гэта інстытутам, здольным урэгуляваць спрэчкі, з якімі яе чальцы прыходзяць за стол перамоў у межах арганізацыі, — і тым больш тыя канфлікты, якія яны вядуць па-за ёй. У лепшым выпадку яна з’яўляецца нечым значна больш вузкім: інструментам двухбаковых адносінаў, які дазваляе найбольш уплывовым яе ўдзельнікам заключаць здзелкі і зводзіць узаемныя рахункі.

Паколькі часта ўсё гэта адбываецца на вачах у публікі, такія сігналы ў большай ступені адрасаваныя ўнутранай аўдыторыі — яны дазваляюць лідэрам паўставаць рашучымі абаронцамі стратэгічных нацыянальных інтарэсаў.

Паказальная ў гэтым сэнсе прамова прэм’ер-міністра Індыі Нарэндры Модзі на пленарным пасяджэнні. У прысутнасці прэм’ер-міністра Пакістана Шахбаза Шарыфа, які сядзеў за тым жа сталом, Модзі заявіў, што ў барацьбе з тэрарызмам «не павінна быць месца падвойным стандартам», і «тэрарызм ні для каго і ніколі не можа быць стратэгічным актывам». Ён таксама заклікаў ліквідаваць «усю экасістэму фінансавання тэрарызму, вярбоўкі, радыкалізацыі і бяспечных прытулкаў».

Модзі не трэба было наўпрост называць Пакістан, каб усім было зразумела, да каго адрасаваныя яго словы. Кожны ў зале — як і кожны, хто сачыў за самітам дома, у Індыі, — пазнаў у іх рыторыку, якую Індыя выкарыстоўвае для крытыкі Пакістана за меркаваную падтрымку транснацыянальных тэрарыстычных сетак.

Дадатковай перавагай саміту ШАС для Модзі стала магчымасць выказаць гэтую крытыку проста ў твар Шарыфу.

Потым Модзі зрабіў яшчэ адзін акцэнт, заявіўшы пра неабходнасць «паважаць суверэнітэт і тэрытарыяльную цэласнасць усіх краін». Не называючы нікога наўпрост, ён такім чынам папракнуў і Расію за вайну супраць Украіны, і Кітай — за калідор «Пояса і шляху», што праходзіць праз кантраляваны Пакістанам Кашмір, — а таксама Пакістан за тэрытарыяльныя прэтэнзіі да земляў, якія Індыя лічыць сваімі.

Падобная заява не толькі добра выглядае ў вачах індыйскай аўдыторыі. Яна таксама падае пэўны сігнал і заходнім партнёрам Індыі, якія могуць прачытаць яе як крытыку Расіі. Адначасова яна ўмацоўвае традыцыйную ролю Індыі як абаронцы інтарэсаў Глабальнага Поўдня — у тым ліку ў супрацьстаянні прэтэнзіям Кітая і Расіі на лідарства ў гэтай прасторы.

Модзі таксама звярнуўся да прэзідэнта Расіі Уладзіміра Пуціна з куды больш прамым пасланнем — прычым зрабіў гэта асабіста і публічна.

«Кожны дзень вайны адкідвае чалавецтва назад», — заявіў ён расійскаму прэзідэнту адразу пасля традыцыйных абдымак, пасля чаго падкрэсліў неабходнасць перайсці «ад бясконцай вайны да яе завяршэння».

Хаця двухбаковыя адносіны Індыі і Расіі носяць больш канструктыўны і менш канфрантацыйны характар, чым адносіны Індыі і Пакістана, гэтая фраза прагучала даволі адназначна. Тым больш што Модзі вымавіў яе публічна, звяртаючыся да лідара краіны — удзельніцы блоку, які часткова базуецца на ідэі безумоўнай салідарнасці яго сябраў адзін з адным перад тварам Захаду.

Гэта не першы выпадак, калі Модзі публічна заклікае Пуціна спыніць вайну. У 2024 годзе, падчас іх двухбаковага саміту ў Маскве, ён таксама асудзіў гібель украінскіх дзяцей у выніку расійскага ракетнага ўдару.

Пуцін шукае падтрымкі

Пуцін прыбыў у Бішкек з найболей насычаным графікам двухбаковых сустрэч сярод усіх лідараў. За два дні саміту ён сустрэўся з Модзі, старшынём КНР Сі Цзіньпінам і прэзідэнтам Ірана Масудам Пезешкіянам, а таксама з прэзідэнтамі Таджыкістана, Манголіі, Кіргізстана і Казахстана і лідэрамі Турцыі і Арменіі, якія прысутнічалі на саміце як прадстаўнікі дзяржаў, што не ўваходзяць у ШАС.

На першы погляд гэта можа выглядаць уражліва, але наўрад ці сведчыць пра сілу. З-за ордэра на ягоны арышт, які выдаў Міжнародны крымінальны суд, асабістая дыпламатыя Пуціна абмежаваная такімі пляцоўкамі, як ШАС, а часам і БРІКС — аб’яднаннем краін з эканомікамі, што фарміруюцца, якое пачыналася з Бразіліі, Расіі, Індыі і Кітая, але з таго часу істотна пашырылася і набыло значна большую вагу і ўплыў.

Для лідара дзяржавы, што прэтэндуе на статус вялікай, гэта выглядае асабліва нявыгадна — тым больш, што ў іншых рэгіёнах свету Расія апошнім часам таксама губляе ўплыў і магчымасці ціску: ад Сірыі да Венесуэлы і Малі.

Тры лідары — тры парадкі дня

Сі, наадварот, дэманстратыўна выбарачна падышоў да двухбаковых сустрэч. Адзінай пацверджанай сустрэчай з іншым лідарам стала яго сустрэча з Пуціным. Магчыма, гэта сведчыць пра тое, што Пекін усё часцей разглядае ШАС як менш значную пляцоўку, чым прамыя каналы ўзаемадзеяння з асобнымі сталіцамі або такія фарматы, як БРІКС.

Паказальна, што пасля гэтага Сі адразу накіраваўся ў Каір — з першым за 10 гадоў дзяржаўным візітам у Егіпет, які з 2024 года ўваходзіць у пашыраны склад БРІКС. Саміт гэтай арганізацыі пачнецца 12 верасня ў Нью-Дэлі.

Такім чынам, кожны з трох галоўных лідараў арганізацыі атрымаў ад саміту нешта сваё і цалкам канкрэтнае. Але для гэтага ШАС зусім не патрабавалася выступаць адзіным фронтам.

Гэта зусім не азначае, што ШАС бессэнсоўная. Яе саміты ствараюць магчымасці для двухбаковых кантактаў і заключэння пагадненняў, а таксама дазваляюць краінам-удзельніцам дэманстраваць унутранай і міжнароднай аўдыторыі салідарнасць нязахадняга свету.

Аднак сапраўдны пасыл юбілейнага саміту ў Бішкеку быў не ў дэкларацыі, падпісанай яго ўдзельнікамі. Хутчэй, ён выявіўся ў тым, як тры дамінуючыя лідары арганізацыі — Сі, Модзі і Пуцін — выкарысталі гэтую пляцоўку для прасоўвання трох зусім розных парадкаў дня, а пакінулі яе, так і не вырашыўшы ніводнага з рознагалоссяў, якія іх падзяляюць.

Штэфан Вольф, New Voice

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com