Лукашэнка замітусіўся

Усе гэтыя фактары нараджаюць непакой у Мінску.

Папярэдні візіт спецыяльнага прадстаўніка прэзідэнта ЗША Джона Коўла у Мінск 15 верасня не апраўдаў чаканняў многіх. Здаецца, абедзве бакі засталіся незадаволеныя яго вынікамі. Яны сышліся ў меркаванні, што для вырашэння нявырашаных пытанняў патрэбны час.

Коўл заявіў, што плянуе зноў наведаць Мінск «прыблізна праз месяц», спадзеючыся дамагчыся вызвалення «яшчэ сотняў зняволеных». Аляксандр Лукашэнка таксама казаў пра той жа тэрмін для выпраўлення недахопаў у беларуска-амерыканскіх адносінах.

Абодва бакі былі вельмі аптымістычныя, асабліва пасля заявы прэзідэнта ЗША Дональда Трампа ад 22 верасня пра магчымасць закупу беларускіх калійных угнаенняў па больш выгадным кошце, чым прапанавала Канада. Першае судна з беларускімі калійнымі ўгнаеннямі мела прыбыць у ЗША 14 кастрычніка.

Аднак мінуў болей за месяц, а новы візіт Коўла ў Мінск так і не адбыўся. І няясна, калі ён адбудзецца. Бо, як вынікае са сустрэчы ў Лукашэнкі 22 кастрычніка, зацікаўленасць у паглыбленні двухбаковага дыялогу розная. Афіцыйнаму Мінску гэта трэба значна больш.

Хто больш зацікаўлены ў перамовым працэсе?

«Мы з свайго боку свята выконваем тое, што абяцалі амерыканцам. Тады было сказана дэлегацыі, што вельмі хацелася б, каб і амерыканцы ў гэтым стаўленні на 100% выконвалі дамоўленасці», — адзначыў Лукашэнка на ўзгаданай сустрэчы.

Пастаянны прадстаўнік Беларусі пры ААН Валянцін Рыбакоў, які вядзе перамовы з амерыканцамі, заявіў:

«Усе названыя пытанні вырашаюцца. Але цалкам вырашана толькі адно — зняты персанальныя санкцыі з кіраўніка «Беларуськалія». Астатнія пытанні знаходзяцца ў працэсе вырашэння. Гэта можа заняць пэўны час, паколькі пытанні складанныя».

Як вынікае з каментарыяў Рыбакова, пытанне вяртання доўгу за калійныя ўгнаенні не вырашана — грошы замарожаныя ў «Сіцібанку». Нягледзячы на намаганні Вашынгтона, пытанне аднаўлення транзіту беларускіх калійных угнаенняў праз парты краін Балтыі не вырашана. Літва, у прыватнасці, адмаўляецца адкрываць Клайпедскі порт для беларускіх угнаенняў, пакуль дзейнічаюць санкцыі ЕС.

Вашынгтон выстаўляе ўмовы для аднаўлення працы сваёй амбасады ў Мінску. Пры гэтым ён робіць акцэнт на вызваленні палітычных зняволеных, што не падабаецца беларускаму кіраўніцтву.

Падобна на тое, што гэтая няпэўная сітуацыя выклікае ў беларускім баку пэўнае расчараванне, раздражненне і нецярплівасць. Існуе небяспека, што цікавасць ЗША да перамоўнага працэсу з Беларуссю можа істотна знізіцца, і ўсе надзеі Мінска на дапамогу ў вырашэнні многіх знешнепалітычных праблем акажуцца марнымі.

Прывід «новай Ялты»

Заявы Трампа пра магчымасць куплі таннейшых беларускіх калійных угнаенняў могуць быць звязаныя не толькі з гандлёвымі спрэчкамі з Канадай, але і з унутрыпалітычнымі разлікамі перад прамежкавымі выбарамі ў Кангрэс. Але выбары адбудуцца праз тыдзень. І гэта можа істотна знізіць цікавасць да беларускага калію.

Цяпер супрацоўніцтва паміж ЗША і Расіяй актывізавалася. І пасрэднік паміж Вашынгтонам і Масквой, у ролі якога амерыканская адміністрацыя бачыла Лукашэнку, больш не патрэбны.

Роля Лукашэнкі як пасрэдніка можа стаць менш актуальнай, асабліва калі абмяркоўваецца магчымая сустрэча лідэраў ЗША, Расіі і Кітая. Паводле звестак The Washington Post, такую ініцыятыву вылучыў Уладзімір Пуцін. Сярод магчымых тэм перамоваў — вайна ва Украіне. Аднак наконт правядзення саміту пакуль няма канкрэтных дамоўленасцяў.

Прывід «новай Ялты», калі лідары буйнейшых дзяржаў дзяляць сферы ўплыву ў свеце, змяншае ролю сярэдніх краін, такіх як Беларусь. Агульная знешняя атмасфера перад верагодным самітам у Шэньчжэні, Кітай, не надта спрыяе паскарэнню беларуска-амерыканскіх перамоваў.

Роля калію ў адносінах Беларусі з ЗША

Яшчэ адна цікавая гісторыя. 10 кастрычніка газета The New York Times са спасылкай на інфармаваныя крыніцы паведаміла, што спецыяльныя пасланцы Трампа Стыў Уіткоф і Джарэд Кушнер прапанавалі Маскве шэраг эканамічных саступак, уключаючы садзейнічанне экспарту беларускага калію, у абмен на абмежаванае спыненне агню ва Украіне. Калі гэтая інфармацыя праўдзівая, з гэтага вынікае, што Вашынгтон разглядае Беларусь і Расію як адзінае цэлае, і амерыканцы гатовыя пайсці на саступкі Беларусі, каб дагадзіць Расіі. Зноў узнікае пытанне пра суб’ектнасць Беларусі як суверэннай дзяржавы.

Акрамя таго, Пуцін заявіў на сустрэчы з Уіткофам, што Расія можа пастаўляць угнаенні на амерыканскі рынак у вялікіх аб’ёмах. Трэба ўлічваць, што Расія і цяпер экспартуе ў ЗША шмат азотных, фосфарных, калійных і змешаных мінеральных угнаенняў. Амаль мільён тон калію быў пастаўлены толькі ў 2026 фінансавым годзе.

Для параўнання: судна, што даставіла беларускі калій у амерыканскі порт Новы Арлеан, мела ўсяго каля 30 тысяч тон. І тут Беларусь згубілася ў цені Расіі.

Тым часам дзейнасць створанай Трампам «Рады міру» яксьці прыціхла. А Лукашэнка спадзяваўся сустрэцца з амерыканскім прэзідэнтам на саміце гэтай арганізацыі.

Акрамя таго, Джон Коўл цяпер чакае новай пасады. Трамп прызначыў яго спецыяльным прадстаўніком прэзідэнта ЗША ў справах закладнікаў у рангу амбасадара. У адрозненне ад яго місіі ў Беларусі, гэтая новая пасада патрабуе абавязковага зацвярджэння ў Сенаце ЗША. Гэта патрабуе часу і намаганняў. Ці хопіць у Коўла сіл і часу, каб паехаць у Мінск?

Лукашэнка замітусіўся

Усе гэтыя фактары нараджаюць непакой у Мінску. Таму невыпадкова Лукашэнка так мітусіцца. Ён спрабуе паказаць Вашынгтону сваю зацікаўленасць у працягу перамоваў. 28 ліпеня беларускі лідар дэманстратыўна абнародаваў факт сустрэчы з тым жа Рыбаковым, які вядзе перамовы з Джонам Коўлам.

22 кастрычніка ён збірае цэлую нараду высокапастаўленых чыноўнікаў для абмеркавання ходу перамоваў з ЗША. Таксама дэманструе настойлівую зацікаўленасць.

Адначасова Беларусь загружае ўжо другое судна для пастаўкі ў ЗША калійных угнаенняў, заявіў Рыбакоў. Нагадаю: зусім нядаўна Лукашэнка заяўляў, што ўвесь беларускі калій даўно зафрахтаваны, лішкаў угнаенняў няма, таму, калі ЗША так моцна ў ім маюць патрэбу, дык варта таргавацца з Мінскам. А цяпер высвятляецца, што калій знайшоўся.

Яшчэ Лукашэнка прапаноўваў ЗША пабудаваць завод па вытворчасці азотных угнаенняў у межах сумеснага прадпрыемства з Расіяй.

Прысутнасць на сустрэчы 22 кастрычніка не толькі старшыні КДБ Івана Тэртэля, што звычайна, але і генеральнага пракурора Дзмітрыя Горы таксама паказальная. Гэтыя ж людзі «нясуць адказнасць» за палітычных зняволеных. Іх удзел можна таксама разглядаць як сігнал Вашынгтону пра іх гатоўнасць абмяркоўваць далейшае вызваленне палітычных зняволеных. І як спробу канкурыраваць у вачах Трампа, які з’яўляецца вялікім «гуманістам», — хто менавіта: ён ці Пуцін.

Валерый Карбалевіч, «Радыё Свабода»

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com