«Мясцовых камароў гатовы расцалаваць!»

Хлопец з Нігера пераехаў у Ліду і задаволены.

Джыбрыла пазнаюць здалёк. І справа нават не ў экзатычнай знешнасці, а хутчэй у хадзе — нейкай лёгкай, нават трохі танцавальнай. Карацей, не такой, як у навакольных. Хлопец нарадзіўся ў Афрыцы, але год таму пераехаў у беларускі горад Ліда — на радзіму сваёй маці. Цяпер ён працуе ў адной з мясцовых устаноў, сам гатуе дранікі, захапляецца беларускімі дзяўчатамі і… камарамі. Журналісты Onliner пагаварылі з афрыканцам пра тое, як яму жывецца ў Беларусі і чаму ён не спяшаецца адсюль з’язджаць.

«Вырашыў лепш пазнаць культуру сваёй другой радзімы»

Сустрэцца з Джыбрылам мы дамовіліся каля Лідскага замка. Так, не самая арыгінальная лакацыя, але прынамсі гэта месца ў горадзе ведаюць усе. Селі ў ўтульнай кавярні насупраць славутасці, і Джыб (скарочаная версія імя нашага героя) пачаў свой аповед. Па-руску хлопец размаўляе добра, праўда, з акцэнтам. Што ніяк не псуе яго гаворку, а толькі надае каларыту.

— Мая мама — беларуска, тата — нігерэц. Яны пазнаёміліся ў Мінску падчас навучання ў медыцынскім інстытуце. Закахаліся адно ў аднаго, а праз некаторы час пажаніліся. Пасля заканчэння вуза вырашылі паехаць на радзіму бацькі, у Нігер (краіна ў Заходняй Афрыцы. — Заўв. Onlíner) — там яны працавалі лекарамі: маці — эпідэміёлагам, бацька — хірургам-уролагам.

І, здавалася б, усё такое простае… Але давайце ўявім, што гэта адбывалася ў Савецкім Саюзе ў 1980-я гады. У тыя часы Афрыка для беларусаў уяўлялася яшчэ больш загадкавым светам, чым цяпер.

— Якая смелая ў цябе мама! Не пабаялася з’ехаць на іншы кантынент, ды яшчэ тады, калі паездкі за тысячы кіламетраў ад дому не былі так распаўсюджаныя…

— Так, мая мама такая: не захацела б — не паехала б. Увогуле, я вельмі ганаруся сваімі бацькамі. Нягледзячы на тое, што яны размаўлялі на розных мовах, мелі спачатку розныя культуры і рэлігіі (у мамы — праваслаўе, у таты — іслам), паміж імі змагло нарадзіцца каханне. І яны доўга пражылі разам, каля 30 гадоў.

Некалькі гадоў таму бацька Джыба памёр ад анкалогіі, мама пасля гэтага вырашыла вярнуцца ў родную Ліду (якраз нядаўна выйшла на пенсію).

— У нас тут шмат сваякоў — і ў Лідзе, і ў Мінску. Я таксама вырашыў пажыць у Беларусі, каб пабыць з мамай і лепш пазнаць культуру маёй другой радзімы. Да гэтага я вучыўся і працаваў у Піцеры, а яшчэ раней — у Тулузе.

Атрымліваецца, Беларусь стала для хлопца ўжо чацвёртай краінай пражывання. Праўда, яна прысутнічала ў яго жыцці з самага дзяцінства.

З-за колеру скуры «даставалася» не толькі ў Беларусі, але і ў Нігеры

Амаль штогод, галоўным чынам на святы або падчас летніх канікул, Джыб з бацькамі і малодшым братам прыязджалі ў Ліду. Дзеці з нецярпеннем чакалі гэтых паездак, а потым паказвалі сябрам і аднакласнікам фотакарткі «сваёй другой краіны». Тыя захапляліся, трохі зайздросцілі і таксама хацелі трапіць у далёкую Беларусь.

— Захавалася вельмі шмат цёплых успамінаў, звязаных з дзяцінствам у Лідзе. Памятаю, як дзядуля іграў на акардэоне і вучыў мяне рабіць жабак з паперы. Альбо як бабуля запякала курыцу ў духоўцы, гатавала пюрэ, розныя салаты, як за адным сталом збіраліся ўсе сваякі. Я вельмі любіў хадзіць у паркі атракцыёнаў — у нас у Нігеры тады іх яшчэ не было, затое там можна было амаль цэлы год купацца ў адкрытых басейнах. Карацей, паўсюль былі свае плюсы, і мы з братам раслі ў дзвюх культурах і былі гэтаму рады.

У Джыба была цацка-пружынка «Вясёлка», ён ганяў з хлопцамі ў футбол у лідскім двары, ездзіў са сваёй беларускай бабуляй на лецішча, сябраваў з дваюраднымі сёстрамі — карацей, быў звычайным беларуска-афрыканскім дзіцем.

Але ў гэтай бочцы мёду была і лыжка дзёгцю: маленькаму Джыбу нярэдка «даставалася» з-за колеру скуры. Прычым насмешкі на свой адрас яму даводзілася чуць не толькі ў Беларусі. Калі ў Лідзе хлопчыка маглі дражніць з-за яго смуглявасці, то ў Нігеры — наадварот, бо ён занадта «бледны» на фоне мясцовай дзятвы.

— Я б сказаў, што быць метысам няпроста, асабліва ў дзяцінстве. Але я працаваў над сабой і з цягам часу перастаў успрымаць сваю адрознасць ад іншых як нешта адмоўнае. Наадварот, адчуў у гэтым нават пэўную ўнікальнасць. Вядома, вельмі дапамагала падтрымка блізкіх, асабліва мамы, якая заўсёды мне казала: «Ты ж круты!»

Цяпер, ужо дарослым, Джыб лёгка адаптуецца ў новых месцах, без працы знаходзіць агульную мову з рознымі людзьмі і наогул лічыць сябе «чалавекам свету».

Дарэчы, мы гэта адчулі: у канцы нашага інтэрв’ю развітваліся з Джыбам як са старым сябрам, хоць правялі з ім разам усяго некалькі гадзін.

«Не ўяўляю свайго жыцця без музыкі»

Калі год таму Джыб прыехаў у Ліду, ён амаль адразу ўладкаваўся на працу бармэнам у рэстаран «Мята Lounge».

— Я даведаўся, што ў «Мяце» шукаюць супрацоўнікаў, прыйшоў на суразмову і зразумеў, што мне падабаецца гэтае месца. Тут класны калектыў, мяне адразу добра прынялі, за што я вельмі ўдзячны камандзе.

Аднак у Джыба, акрамя асноўнай працы, ёсць яшчэ захапленне, успамінаючы пра якое, ён усміхаецца шырэй, чым звычайна.

— Я з дзяцінства займаюся музыкай, не ўяўляю свайго жыцця без яе. Пішу трэкі, галоўным чынам у стылях хіп-хоп і трэп. Яшчэ мне вельмі падабаецца блюз. Яго пастаянна слухаў мой тата, а я нават навучыўся іграць на гітары з любові да гэтага кірунку.

Прафесійнай музычнай адукацыі ў Джыба няма, ён самавучка, свае першыя кампазіцыі пачаў ствараць яшчэ ў школьныя гады. Тады ж адбыўся выпадак, які адначасова засмуціў і натхніў хлопца.

— У нас з сябрамі была свая група, мы танцавалі хіп-хоп, выступалі на мерапрыемствах. І вось аднойчы на адным з іх мой трэк выкарыстала іншая каманда, якая выходзіла перад намі. Было крыўдна, вядома, але з другога боку — і прыемна: атрымліваецца, маю творчасць ацанілі.

«Зубры? А хто гэта?»

У цэлым жыццё ў Лідзе Джыбу падабаецца. Яго радуе, што ў Беларусі ёсць усе чатыры сезоны, а асабліва яго ўразіла гэтая зіма — такой марознай прыгажосці ў нас сапраўды даўно не было.

— Увогуле, я з дзяцінства ведаў, што такое снег, мы прыязджалі ў Беларусь і зімой. Мама распавядала, што мне пастаянна было горача і я хацеў зняць куртку нават пры мінусавых тэмпературах, — смяецца Джыб.

У нейкі момант мы вырашылі, што трэба схадзіць паглядзець дом, у якім калісьці жыла сям’я Джыба. Ён знаходзіцца ў прыватным сектары, недалёка ад Лідскага замка.

Паралельна працягваем нашу гутарку — размаўляем пра беларускую і афрыканскую кухню, жывёл, мовы, людзей і, вядома ж, пра мясцовых дзяўчат. Нас цікавіць літаральна ўсё!

Высвятляецца, што Джыб абажае дранікі і нават умее іх гатаваць. З задавальненнем есць сала, ведае, што такое мачанка, і паважае лідскае піва (ну наш хлопец!).

— Адзінае, чаго мне тут не хапае ў ежы, — гэта вострасці. У Нігеры зусім іншая кухня — больш вострая. Там ядуць шмат бараніны, у стравы дадаюць шмат спецый і прыправ. Таму тут я проста купляю аджыку і ем яе практычна з усімі прадуктамі — на абед, вячэру, а часам і на сняданак.

Вядома ж, не можам не спытаць пра дзікую прыроду Афрыкі.

— А крокадзілаў і бегемотаў у натуральным асяроддзі калі-небудзь сустракаў?

— Не, толькі ў нацыянальных парках. Я нарадзіўся ў сталіцы Нігера, Ніямеі. Проста так там дзікія жывёлы па вуліцах горада не ходзяць.

— Ну так, як і ў нас зубры па Мінску не гуляюць.

— Зубры? А хто гэта?

Тэрмінова ліквідуем прабел у ведах пра Беларусь і паказваем Джыбу фота зубра. «А, бізон!» — пазнае хлопец. Ну так, амаль.

— Джыб, табе трэба ў Белавежскую пушчу!

— Так, і не толькі туды, я вельмі хачу паездзіць па Беларусі і даведацца пра яе лепш.

Што да дамашніх жывёл, дык тут таксама ёсць чаму здзівіцца. Так, нігерцы заводзяць сабак і катоў, але ёсць і менш звыклыя для нас віды.

— У майго таты быў сад, дзе ён вырошчваў манга, моркву… А яшчэ там жылі газэлі і чарапахі.

«Цяпер я разумею, чаму бацька падбіваў кліны да мамы: беларускі вельмі прыгожыя!»

Увесь гэты час Джыб гаворыць па-руску, але часам у ягонай мове праскокваюць французскія словы.

— Сваёй асноўнай мовай я лічу французскую, многія ў Нігеры размаўляюць на ёй: калісьці гэтая краіна была калоніяй Францыі. Яшчэ ў маёй роднай краіне захаваўся этнічны язык зарма, яго я таксама ведаю. Свабодна размаўляю па-руску, валодаю размоўнай англійскай.

— А як наконт беларускай мовы?

— З ёй пакуль складана. Якіясьці словы ведаю, вядома: «бульба», «шуфлядка», «калі ласка»… Але будаваць сказы не ўмею. Хацелася б яе вывучыць, вядома, таксама. Затое, як пераехаў у Ліду, навучыўся адрозніваць, хто гаворыць па-руску, а хто — па-беларуску. Нават калі і той і другі размаўляюць па-руску, ёсць розніца ў акцэнтах. Калі я жыў у Піцеры, не звяртаў на гэта ўвагі.

— У чым, на твой погляд, галоўнае адрозненне нігерцаў ад беларусаў?

— Ну-у-у… там людзі цёмнашкурыя, а тут не, — жартуе Джыб. — А насамрэч афрыканцы, як мне здаецца, больш вясёлыя, эмацыйныя, яны пастаянна танцуюць. Беларусы ж больш стрыманыя ў праяўленні сваіх пачуццяў, але ў гэтым няма нічога дрэннага.

— Раскажы, як табе беларускія дзяўчаты.

— У-у-у, — закочвае вочы Джыб. — Цяпер я разумею, чаму бацька падбіваў кліны да мамы: беларускі вельмі прыгожыя. Але, праўда, з характарам, ведаюць сабе цану. Я пабываў у Францыі і ў Расіі — не тое каб там няма сімпатычных дзяўчат… Але тут нешта асаблівае.

«Мне смешна, што тут людзі скардзяцца на камароў»

З гарадскіх пейзажаў трапляем амаль што ў сельскія. У прыватным сектары, які знаходзіцца практычна ў цэнтры Ліды, ёсць як асфальтаваныя дарогі, так і месцы з густой высокай травой, рассыпамі дзьмухаўцоў і зараслямі бэзу.

— Джыб, глядзі асцярожна, тут могуць быць кляшчы.

— Кляшчы?

Далей зноў хвілінка займальнай інфармацыі. У Нігеры не баяцца кляшчоў, у іх там свае крывосмактальныя паразіты, якія наганяюць страх на мясцовае насельніцтва.

— Мне смешна, калі людзі тут скардзяцца на звычайных камароў. Ды я гатовы іх расцалаваць (камароў. — Заўв. Onlíner)! Яны ж проста кусаюцца, а не заражаюць малярыяй.

Джыб калісьці і сам перахварэў на балотную ліхаманку, прычым у даволі цяжкай форме, былі нават галюцынацыі.

— Две тыдні ляжаў у бальніцы, але ўсё абышлося. Усім раю: калі едзеце ў Афрыку, адразу купляйце прэпараты ад малярыі — хай яны ў вас будуць, на ўсякі выпадак.

Нарэшце падыходзім да жоўтага драўлянага дому — калісьці яго будаваў прадзед Джыба,

Вітаемся з мужчынам на двары, але той не працягвае Джыбу руку.

— Праз плот не прынята, магу выйсці, ну або вы заходзьце.

— Не, дзякуй, мы спяшаемся.

Кажам хлопцу, што справа дакладна не ў ім, і Джыб гэта выдатна разумее. У нас людзі крыху забабонныя. А ў Нігеры як?

— Афрыканскія прыкметы цесна звязаныя з рэлігіяй — у Нігеры, напрыклад, пераважна з ісламам. У нас, дапусцім, не прынята браць грошы левай рукой. Чорнай каты, што перабягае дарогу, людзі таксама асцерагаюцца. А яшчэ, памятаю, сястра навучыла мяне, што калі ідзеш з кімсьці ўдваіх, нельга абыходзіць дрэва або слуп з розных бакоў, інакш пасварышся з гэтым чалавекам. Да гэтага часу стараюся так не рабіць.

Наша сустрэча падыходзіць да канца, але мы абавязкова збіраемся як-небудзь зайсці ў лідскую «Мяту» ў госці да Джыба.

— Ты як наогул, надоўга ў Лідзе?

— Пакуль не ведаю, у мяне няма канкрэтных планаў на бліжэйшую будучыню. Але пакуль мяне ўсё задавальняе. Тут можна адпачыць і запаволіцца. Да таго ж хутка «Лідбір» — у мінулым годзе ў мяне не атрымалася туды трапіць, бо я працаваў, але сёлета вельмі хачу схадзіць на свята. Не думаю, што застануся ў Лідзе назаўжды. Хаця хто ведае…

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com