У Парыжы знайшлі магчымы след Лютэцыі Юлія Цэзара
- 24.09.2026, 17:38
Адкрыццё можа змяніць уяўленне пра паходжанне французскай сталіцы.
У двары найстарэйшай* парыжскай бальніцы Атэль-Д'ё, на востраве Сітэ, археолагі, магчыма, знайшлі тое, што стагоддзямі ўскользала ад гісторыкаў: матэрыяльны след гальскай Лютэцыі, той самай, што згадваў у сваіх запісах Юлій Цэзар. Крэпасная сцяна, якая згарэла больш за дзве тысячы гадоў таму, можа стаць першым прамым доказам таго, дзе менавіта знаходзілася паселішча племені парізіеў напярэдадні рымскага заваявання. Знаходка адбылася выпадкова: падчас работ па рэканструкцыі і пашырэнні бальніцы. 23 верасня карэспандэнт RFI пабываў на месцы раскопак і пачуў захопленыя каментары пра знаходку з боку мэра Парыжа і міністра культуры Францыі.
Што знайшлі пад дварамі Атэль-Д'ё
«З лютага 2026 года па прадпісанні Міністэрства культуры (Рэгіянальнае ўпраўленне па справах культуры Іль-дэ-Франс) археалагічная служба Парыжа (DHAAP) і Нацыянальны інстытут прэвентыўных археалагічных даследаванняў (Inrap) вядуць раскопкі ў двух дварах бальніцы Атэль-Д'ё — у межах рэканструкцыі бальнічнага комплексу, якую праводзіць Дзяржаўнае ўпраўленне бальніц Парыжа (AP-HP)», — паведамілі ў сумесным камюніке мэрыя і Мінкульт.
У ліпені 2026 года археолагі выявілі ўражальную сцяну з каменя і дрэва, якая захавалася на працягу каля 22 метраў. «Канструкцыя спалучае каменныя блокі з гарызантальна пакладзенымі драўлянымі элементамі — тэхніка, уласцівая гальскім умацаванням канца жалезнага веку і некаторым гальскім апідумам таго перыяду», — адзначаецца ў дакуменце. За сцяной выявілі платформу з насыпанага пяску і жвіру таўшчынёй амаль два метры, а ля яе падножжа — гальскае кап'ё. Знайшлі і манету.
Мэр Парыжа Эманюэль Грэгуар, каментуючы знаходку на месцы раскопак, падкрэсліў, што ідзе, верагодна, гаворка пра найстаражытнейшую археалагічную знаходку, звязаную з гальскім перыядам Парыжа, і, дадаў ён, «гэта, магчыма, след дараманскай Лютэцыі, якую Юлій Цэзар апісвае ў «Запісках пра Гальскую вайну»».
Сляды пажару і нявызначанае датаванне
Адна з галоўных загадак знаходкі — сляды моцнага пажару. «На абліцоўцы сцяны выяўлены сляды гарэння, побач знойдзены абвугленыя семены і рэшткі згарэлай драўлянай канструкцыі непасрэдна перад сцяной»: як паведамілі ў сумесным камюніке мэрыя і Мінкультуры, «гэтая сукупнасць назіранняў сумяшчальная з існаваннем паселішча ў канцы жалезнага веку і з эпізодам яго знішчэння агнём, аднак сама па сабе пакуль не дазваляе дакладна датаваць пажар 52-м годам да нашай эры» — годам, калі, паводле сведчання Цэзара, галы самі падпалілі свае ўмацаванні перад прыходам рымскіх войскаў.
Першыя вынікі радыёвугляроднага аналізу драўляных элементаў даюць датаванне ў дыяпазоне ад 200-га да 10-га года да нашай эры.
Падкрэсліваючы, наколькі важная прадстаўленая сёння журналістам знаходка, мэр адзначыў агульную беднасць крыніц: «У нас захавалася мала гістарычных сведчанняў пра гэты перыяд: адзін тэкст — «Запіскі пра Гальскую вайну» Юлія Цэзара, — і спатрэбіцца яшчэ цэлае стагоддзе, перш чым з'явяцца іншыя пісьмовыя сведчанні пра гісторыю Парыжа».
«Асабліва хвалююча выявіць, магчыма, першы археалагічны след гісторыі нашага горада, улічваючы, што гальскай каменнай кладкі захавалася вельмі-вельмі мала — вельмі мала наогул па ўсёй Францыі, і асабліва мала на поўначы краіны. Таму, вядома, яшчэ шмат працы наперадзе, але гэта ўсё ж вялікае адкрыццё, якое змяняе наша ўяўленне пра гісторыю нашага горада і пра тое, як ён фарміраваўся», — дадаў Эманюэль Грэгуар.
Востраў Сітэ супраць Нантэра: дзе гісторыкі шукаюць вытокі гальскай Лютэцыі
Пра гальскую Лютэцыю, як згадаў мэр, вядома галоўным чынам з тэкстаў Юлія Цэзара. «У 53 годзе да нашай эры ён прыбыў у «Лютэцыю парізіеў», дзе склікаў сход гальскіх плямёнаў. У 52 годзе яго легат Тыт Лабіен правёў бітву за Лютэцыю: Цэзар апісвае горад як апідум (буйное ўмацаванае паселішча) парізіеў, размешчаны на востраве Сены», — нагадалі ў Міністэрстве культуры: «На працягу некалькіх стагоддзяў заставалася без адказу пытанне, дзе менавіта знаходзілася гэтая Лютэцыя. Гіпотэза пра яе размяшчэнне на востраве Сітэ грунтавалася на апісанні Цэзара — вострава, злучанага мастамі і размешчанага ў выгіне Сены, — а таксама на захаванні назвы Лютэцыі ў антычнасці».
Але да гэтага часу археалагічных сведчанняў структураванага гальскага паселішча на востраве Сітэ не было, і ў якасці альтэрнатывы прапаноўвалася іншае месца — паселішча ў выгіне Сены ў прыгарадзе Парыжа — Нантэры.
Мэр Парыжа пацвердзіў гэтую нявызначанасць і з пункту гледжання гарадской гісторыі: «Гістарычна парізіі пераважна абаснаваліся на левым беразе Сены, у раёне Берсі, дзе былі знойдзены некаторыя вельмі-вельмі старажытныя знаходкі, звязаныя з Парыжам. Але прысутнасць парізіеў на востраве Сітэ ніколі раней не выяўлялася».
Нягледзячы на тое, што яшчэ патрэбная карпатлівая доўгая праца, Жульен Авенэн, кіраўнік археалагічнага аддзела горада Парыжа, кажа, што ўжо сёння гальскае паходжанне збудавання «амаль не выклікае сумненняў».
«Адзін з найбольш значных помнікаў»
Міністр культуры Францыі Катрын Пегар назвала знаходку выключнай з навуковага пункту гледжання: «Магчыма, перад намі адзін з найбольш значных з калі-небудзь знойдзеных помнікаў, што дазваляюць зразумець гальскую Лютэцыю. Навуковая асцярожнасць пакуль патрабуе ўсталяваць яго функцыю і храналогію, аднак сукупнасць наяўных сёння сведчанняў асабліва паказальная».
На месцы раскопак міністр (былая журналістка) казала пра тое ж яшчэ больш эмацыйна: «Я думаю, што гэта зусім асаблівы момант. Усё ж такі галавакружна апынуцца тут і раптам, зусім неспадзявана, выявіць, верагодна, вытокі горада Парыжа».
Пегар, як і мэр Грэгуар, падкрэсліла «выдатную ролю» археолагаў: «Думаю, найперш менавіта ім трэба аддаць належнае, бо дзякуючы ім мы можам перажыць гэты зусім кранальны момант». Сказаўшы гэта, міністр культуры адзначыла, што знаходку «цалкам немагчыма было прадбачыць» і што яна «з'яўляецца абсалютна ўнікальнай».
«Гэта гальская сцяна нагадвае нам пра далучэнне парізіеў да Верцынгетарыкса, які паўстаў супраць Рыма Цэзара. Цяпер мы павінны зрабіць усё неабходнае, каб навукова задокументаваць гэты выключны помнік нашай спадчыны і зрабіць яго даступным для парыжан, парыжанак і ўсіх тых, хто любіць Парыж», — сказаў градоначальнік Грэгуар.
Што будзе далей
Улічваючы характар знаходкі, «згодна з Кодэксам культурнай спадчыны ў сярэдзіне верасня Тэрытарыяльная камісія па археалагічных даследаваннях Цэнтр — Поўнач зацвердзіла заключэнне пра «выключную значнасць аб'екта»». «Дадатковае прадпісанне Рэгіянальнага ўпраўлення па справах культуры Іль-дэ-Франс дазволіць працягнуць раскопкі і даследаваць увесь комплекс збудаванняў», — гаворыцца ў заяве мэрыі і Мінкульта.
Археолагі маюць намер усталяваць «дакладнае прызначэнне сцяны, максімальна дакладную дату яе пабудовы, абставіны разбурэння і занядбання, узаемасувязь паміж сцяной і платформай з пяску і жвіру, наяўнасць магчымых збудаванняў з боку Сены і больш старажытных культурных слаёў пад збудаваннем».
Сцяна знаходзіцца на значнай глыбіні, і архітэктурны праект рэканструкцыі Атэль-Д'ё «не прадугледжвае яе захавання на месцы». Дэмантаж ускладняецца далікатным станам аб'екта: каменныя блокі, што падвергліся моцнаму ўздзеянню агню, моцна разбураныя, як і большая частка драўляных элементаў, якія абвугліліся».
Таму ў бліжэйшыя тыдні будзе выраблена форма для рэканструкцыі часткі крэпасной сцяны з выкарыстаннем арыгінальных абліцовачных камянёў — гэтую рэканструкцыю пасля прадставяць публіцы «ў адным з парыжскіх музеяў». Акрамя таго, будзе створана лічбавая дакументацыя знаходкі, у тым ліку метадам фатаграметрыі і 3D-рэканструкцыі, а сам дэмантаж правядуць з мерамі перасцярогі, неабходнымі для захавання інфармацыі пра ўсе элементы помніка.
«А далей гісторыкі і пісьменнікі зробяць астатняе…», — сказаў, стоячы над катлаванам, парыжскі мэр Грэгуар.
Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe
Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com
