Андрэй Саннікаў: Патрэбная цвёрдая стратэгія супрацьдзеяння дыктатурам

Людзі, якія змагаліся за свабоду, заслугоўваюць рэальнай абароны.

Лідар грамадзянскай кампаніі «Еўрапейская Беларусь» Андрэй Саннікаў узяў удзел у сайд-івэнце Канферэнцыі АБСЕ па чалавечым вымярэнні на тэму «Транснацыянальныя рэпрэсіі», які адбыўся 14 кастрычніка ў Варшаве.

Сайт Charter97.org публікуе тэкст выступлення апазіцыйнага палітыка:

— Аўтарытарныя і дыктатарскія рэжымы усё часцей пераследуюць сваіх апанентаў па-за межамі уласных краін. Іх мішэнямі становяцца палітычныя апаненты, журналісты, праваабаронцы і эмігранты, у тым ліку тыя, хто знайшоў прытулак у іншых дзяржавах. Аднак у дэмакратычнага свету дагэтуль няма дастаткова эфектыўных механізмаў, каб супрацьстаяць гэтай нарастаючай пагрозе і надзейна абараняць яе ахвяр.

Гэта з'ява называецца транснацыянальнымі рэпрэсіямі. Яна прымае самыя розныя формы: ад забойстваў і выкраданняў да прымусовага вяртання на радзіму, лічбавага сачэння, кібератак і злоўжывання міжнароднымі прававымі механізмамі. Усё гэта сведчыць пра тое, што аўтарытарная ўлада распаўсюджвае свой уплыў далёка за межы нацыянальных граніц і падкрэслівае неабходнасць узмацняць міжнародную сістэму абароны дэмакратыі і правоў чалавека.

Транснацыянальныя рэпрэсіі сталі настолькі сур'ёзнай глабальнай праблемай, што іх варта вылучыць у самастойны паказнік пры ацэнцы стану свабоды і дэмакратыі ў свеце, у тым ліку ў межах штогадовай справаздачы Freedom House Freedom in the World («Свабода ў свеце») і праекта Фонду правоў чалавека Tyranny Tracker («Манітор тыраніі»).

Перад дэмакратычнымі дзяржавамі стаіць сур'ёзны выклік: ім па-ранейшаму бракуе дзейсных інструментаў для прадухілення транснацыянальных рэпрэсій і абароны людзей, якіх пераследуюць аўтарытарныя рэжымы. Пагаджаючыся на выдачу людзей па палітычна матываваных запытах або заплюшчваючы вочы на пагрозы ў адрас эмігрантаў, дэмакратычныя краіны рызыкуюць дазволіць аўтарытарным рэжымам пераследаваць сваіх апанентаў на ўласнай тэрыторыі.

Андрэй Саннікаў лічыць, што адзін з аспектаў транснацыянальных рэпрэсій, якому надаецца недастаткова ўвагі, — бюракратычныя бар'еры ў саміх дэмакратычных краінах:

— Палітычныя актывісты, журналісты і людзі, якія шукаюць міжнароднай абароны, могуць уратавацца ад пераследу на радзіме, але потым гадамі сутыкаюцца з зацягваннем адміністрацыйных працэдур, няпэўнасцю прававога статусу, абмежаваннямі на працу і паездкі, а таксама пастаяннай пагрозай дэпартацыі. Аўтарытарныя рэжымы могуць пагаршаць іх становішча, адмаўляючыся выдаваць пашпарты сваім крытыкам або нават пазбаўляючы іх грамадзянства.

Сама па сабе бюракратычная валакіта яшчэ не азначае рэпрэсій. Аднак, калі дэмакратычныя інстытуты не ўлічваюць асаблівыя рызыкі, з якімі сутыкаюцца палітычныя эмігранты, адміністрацыйныя перашкоды могуць зрабіць іх безабароннымі перад пагрозамі, ціскам і паўторным пераследам. Наступствы бываюць надзвычай цяжкімі: дэпартацыі, судовыя працэсы, заснаваныя на сфабрыкаваных абвінавачваннях, сур'ёзная шкода псіхічнаму здароўю і дабрабыту супольнасцяў палітычных эмігрантаў. Сярод наступстваў — павышаная рызыка самагубстваў.

Дэмакратыя не можа заяўляць пра сваю прыхільнасць свабодзе, калі людзі, якія шукаюць у яе абароны, гадамі застаюцца закладнікамі бюракратычнай няпэўнасці.

Таму я заклікаю дэмакратычныя ўрады, парламенты і міжнародныя арганізацыі прыняць рашучыя меры:

Забяспечыць своечасовы і справядлівы разгляд заяў аб прадастаўленні прытулку, афармленні віду на жыхарства і вызначэнні прававога статусу, улічваючы асаблівыя рызыкі, якім падвяргаюцца палітычныя эмігранты.

Ліквідаваць прававыя шчыліны, якімі карыстаюцца аўтарытарныя рэжымы, у тым ліку спыніць злоўжыванне механізмамі Інтэрпола, палітычна матываваныя запыты аб экстрадыцыі і трансгранічнае сачэнне.

Абараніць людзей, якія знаходзяцца пад пагрозай, забяспечыўшы ім прававую пэўнасць, магчымасць працаваць, дзейсныя дакументы, асабістую бяспеку і права працягваць мірную палітычную дзейнасць.

Забяспечыць прыцягненне вінаватых да адказнасці за пагрозы, запалохванне, сачэнне і іншыя супрацьпраўныя дзеянні супраць актывістаў, вымушаных жыць за мяжой.

Выпрацаваць і ўзгоднена прымяняць жорсткія меры супраць аўтарытарных рэжымаў, якія сістэматычна пераследуюць сваіх праціўнікаў як унутры краіны, так і па-за яе межамі.

Сітуацыя ў Беларусі, як кажа Андрэй Саннікаў, — наглядны таму прыклад:

— Рэпрэсіі, развязаныя рэжымам Лукашэнкі, узмацняліся гадамі недастаткова рашучых дзеянняў з боку дэмакратычнага свету. Калі аўтарытарныя рэжымы не нясуць рэальных наступстваў за свае дзеянні, гэта толькі заахвочвае іх узмацняць рэпрэсіі, кідаць апанентаў за краты і пераследаваць іх нават па-за межамі краіны.

Дзякуючы дыпламатычным намаганням ЗША палітвязні ў Беларусі былі вызваленыя. Аднак на фоне гэтага прагрэсу назіраецца і трывожная тэндэнцыя: рэжым працягвае затрымліваць людзей, выкарыстоўваючы іх вызваленне як прадмет торгу і дамагаючыся саступак, у тым ліку змякчэння санкцый. Вызваленых нярэдка прымусова высылаюць з Беларусі, адбіраючы ў іх пашпарты і пазбаўляючы іх абароны. У выніку яны апынаюцца ў ўразлівым становішчы за мяжой і вымушаныя разлічваць на гатоўнасць і здольнасць іншых краін забяспечыць ім абарону.

Немагчыма эфектыўна супрацьстаяць транснацыянальным рэпрэсіям, не супрацьдзейнічаючы самім рэжымам, якія іх ажыццяўляюць. Абараняць кожную ахвяру неабходна, але для дасягнення ўстойлівых вынікаў гэтага недастаткова. Патрэбная цвёрдая і ўзгодненая стратэгія супрацьдзеяння дыктатурам, рэальныя наступствы за іх дзеянні і непазбежнасць адказнасці для вінаватых.

Наступствы бяздзеяння выходзяць далёка за межы асобных лёсаў. Калі дэмакратычныя дзяржавы не змогуць абараніць палітычных эмігрантаў і паслядоўна супрацьстаяць аўтарытарнай агрэсіі, яны рызыкуюць падарваць уласныя інстытуты, прынцыпы і бяспеку.

Вымушаная эміграцыя не павінна станавіцца яшчэ адной формай пакарання. Пошук абароны ў дэмакратычнай краіне не павінен абарочвацца жыццём у пастаянным страху. Людзі, якія змагаліся за свабоду, заслугоўваюць не толькі спачування, але і рэальнай абароны, салідарнасці і рашучых дзеянняў.

Аўтарытэт дэмакратычнага свету вызначаецца не толькі тымі свабодамі, якія ён абвяшчае, але і яго гатоўнасцю і здольнасцю гэтыя свабоды адстойваць.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com