«Ёй званілі па 35 разоў на дзень»

Мінчанка аддала махлярам усе зберажэнні.

Дзмітрыю (імя зменена на просьбу героя) 25 гадоў, ён жыве ў Мінску і працуе графічным дызайнерам. Каля двух тыдняў таму малады чалавек перажыў невыпраўную страту: памерла яго маці, якой было ўсяго 51 год. Жанчыну ён сам знайшоў мёртвай у яе ж кватэры. Пазней высветлілася, што незадоўга да смерці яна стала ахвярай тэлефонных махляроў і пазбавілася практычна ўсіх сваіх зберажэнняў. Хлопец мяркуе, што менавіта перажыты стрэс прымусіў маці пачаць моцна піць, што ў выніку магло прывесці да яе смерці, піша «Онлайнер».

«Па голасе я адчуваў, што з мамай нешта не так»

— Мае бацькі развяліся прыкладна ў 2015 годзе, мне тады было гадоў 15—16. Яны часта сварыліся, адносіны былі складанымі, таму я разумеў, што расстанне, напэўна, будзе лепшым рашэннем для абодвух. З бацькам мы працягнулі зносіны, і цяпер у нас добрыя адносіны.

Я застаўся з маці і правёў з ёй большую частку свайго жыцця. Яна была вельмі адукаванаю чалавекам, у яе было дзве вышэйшыя адукацыі. Доўгі час яна працавала юрысткай у розных кампаніях, нейкі час нават была памочніцай суддзі. У яе была добрая кар’ера, яна ўмела разбірацца ў дакументах, адстойваць сваю пазіцыю, пераконваць людзей.

Шчыра кажучы, я заўсёды лічыў, што каго-каго, а яе падмануць будзе вельмі складана.

На пачатку гэтага лета я вырашыў з’ехаць ад маці. Мы з сябрамі знайшлі добры варыянт, знялі дом за горадам, і, паколькі я працую дыстанцыйна, мне ўвогуле не абавязкова кожны дзень знаходзіцца ў Мінску. Але гэта не азначае, што я перастаў мець зносіны з маці. Я перыядычна прыязджаў да яе, мы часта тэлефанавалі адзін аднаму. Яна наогул вельмі любіла тэлефанаваць. Магла патэлефанаваць мне, пагаварыць, пакласці слухаўку, а праз пяць хвілін зноў перазваніць, бо ўспомніла яшчэ нешта. Часам ёй нават не трэба было нічога канкрэтнага — проста хацелася пагаварыць.

І літаральна праз пару месяцаў у нашай сям’і здарылася трагедыя.

Судзячы па перапісцы, якую мы знайшлі пасля смерці ў яе тэлефоне, махляры пачалі мець зносіны з маці 9 верасня. Я тады пра гэта нічога не ведаў. Яна мне не распавядала ні пра нейкія званкі, ні пра «супрацоўнікаў праваахоўных органаў», ні пра тое, што нехта просіць яе перадаць грошы.

Пры гэтым мы працягвалі тэлефанаваць адзін аднаму амаль штодня — праўда, тады я пачаў заўважаць, што з ёй нешта не так. Па голасе адчуваў, што яна моцна перажывае, нешта недаказвае. Потым яна пачала шмат піць, гэта я разумеў па інтанацыі ў яе голасе.

У нейкі момант маці сказала, што яе абакралі.

Такое сапраўды было летам, і я падумаў, што яна проста ўспамінае даўнюю гісторыю. І нават не дапускаў, што гаворка ідзе пра зусім іншых людзей і іншыя грошы. Калі мы знайшлі перапіску, я ўжо зразумеў, што ўвесь гэты час яна знаходзілася пад ціскам махляроў.

Яны камунікавалі з ёй праз Viber, пастаянна званілі, дасылалі нейкія дакументы. Адзін з дзён яны набралі яе нумар 35 разоў. Трыццаць пяць! Уяўляеце, які гэта ціск на чалавека?

У перапісцы была нейкая Лізавета, якая, наколькі я зразумеў, прадстаўлялася супрацоўніцай ДФР КГК. Былі нейкія дакументы, нібыта звязаныя з праверкай або «ачысткай» грошай. Маме даслалі дагавор, у якім гаварылася, што яна павінна перадаць свае зберажэнні для пэўнай працэдуры.

Потым я глядзеў гэты дакумент і проста не разумеў, як у такое можна паверыць. Там напісана нешта пра электронны подпіс, але не зразумела, хто і чым увогуле яго падпісаў. Па сутнасці, нейкая паперка без нармальных рэквізітаў, а ж маці была юрысткай і сама цудоўна разбіралася ў падобных рэчах.

Відаць, калі табе пастаянна тэлефануюць, пужаюць і пераконваюць, што з тваімі грашыма нешта здарыцца, ты пачынаеш успрымаць сітуацыю зусім інакш.

З перапіскі бачна, што маці чакала кур’ера на вуліцы. Махляры даслалі ёй нават выяву пашпарта нейкага чалавека. Я не ведаю, ці належаў гэты пашпарт сапраўднаму кур’еру і ці разумеў сам кур’ер, у чым удзельнічае. Магчыма, ён быў часткай схемы, а магчыма, яго таксама выкарыстоўвалі.

Але факт у тым, што маці перадала ўсе свае зберажэнні.

«Найцяжэйшым аказалася зняць упрыгожанні з цела мамы. Я проста не змог»

Па словах Дзмітрыя, у маці былі зберажэнні на суму каля $12 тыс. у эквіваленце. Хлопец выдатна ведаў, дзе маці захоўвала грошы: яна сама паказвала яму ўсе тайнікі ў кватэры. Пры гэтым сын ніколі не чапаў зберажэнні.

Праз некаторы час пасля смерці маці бацька хлопца прапанаваў праверыць, ці на месцы грошы. Дзмітрый распавядае, што агледзеў адзін тайнік, другі, трэці, але ўсе яны апынуліся пустымі. Дома засталіся золата, каштоўныя паперы і толькі некалькі дробных купюр. Тады сваякі звярнулі ўвагу на тэлефон, а пазней знайшлі ў ім перапіску жанчыны з махлярамі. Так і высветлілася, куды зніклі ўсе назапашванні.

— Прычым сама маці, наколькі я разумею, усвядоміла тое, што здарылася, ужо пасля перадачы грошай — магчыма, калі кур’ер з’ехаў, а людзі, якія з ёй камунікавалі, перасталі адказваць.

Тады яна і сказала мне, што яе абакралі, але ніякіх падрабязнасцяў не раскрывала.

Я дагэтуль думаю пра гэта. Чаму яна не патэлефанавала мне? Чаму не сказала «Дзіма, са мной звязваюцца нейкія людзі, патрабуюць грошы, дапамажы разабрацца»? Мы ж камунікавалі. Я б прыехаў, паглядзеў дакументы, пагаварыў з ёй. Але яна ўсё трымала ў сабе. Магчыма, яе настолькі запалохалі, што яна баялася каму-небудзь распавесці. Дакладна гэтага я ўжо ніколі не даведаюся.

Пасля гэтых званкоў маці пачала моцна піць. Калі мы размаўлялі, я чуў, што ёй становіцца горш. Я спрабаваў падтрымліваць сувязь, званіў, але ў нейкі момант яна проста перастала адказваць. Прыблізна з 24 верасня я ўжо не мог да яе датэлефанавацца. Яна не з’яўлялася ў Viber, не перазванівала. Прайшоў дзень, потым другі — я ўжо разумеў, што адбываецца нешта сур’ёзнае.

27 верасня мы з маёй дзяўчынай збіраліся паехаць на кніжны кірмаш. Мы абое любім чытаць, таму запланавалі правесці дзень разам. І тут я падумаў, што трэба заехаць да мамы, бо мы якраз знаходзіліся паблізу.

Я ехаў дадому і, шчыра кажучы, ужо разумеў, што здарылася нешта жудаснае.

Так яно і здарылася. Я прыехаў, зайшоў у кватэру і знайшоў маму ў ваннай на падлозе ўжо мёртвай. Гэта вельмі цяжка апісаць словамі. Ты нібыта разумееш, што такое здараецца, бачыў падобныя гісторыі ў інтэрнэце, але зусім не ўяўляеш, што калі-небудзь апынешся на месцы чалавека, які выявіў мёртвым уласнага бацька ці маці.

Я адразу зразумеў, што дапамагчы ўжо нічым не магу. Мама, верагодна, памерла не ў той дзень, калі я прыехаў. Але дакладнага часу смерці мне не паведамілі. Афіцыйнай датай смерці стала 27 верасня — дзень, калі я яе знайшоў.

Першай я патэлефанаваў сваёй дзяўчыне, яна адразу прыбегла, пачала мяне супакойваць. Слядам прыехаў мой сябра, потым бацька — ён быў на месцы прыблізна праз паўгадзіны. Мне вельмі пашанцавала, што побач аказаліся людзі, якія не пакінулі мяне аднаго.

Сябры літаральна зрываліся з працы, прыязджалі, дапамагалі вырашаць пытанні.

Найцяжэйшым момантам для мяне аказалася зняцце дарагіх упрыгожанняў з яе цела, бо ў морг іх не забіраюць. Я маральна проста не быў да гэтага гатовы і не ўяўляў, што давядзецца сутыкацца з такімі рэчамі. Упрыгожанні я зняць так і не змог, дачакаўся, пакуль прыедзе бацька і возьме гэтую частку на сябе.

Цяжка было і паведаміць пра здарэнне бабулі з дзядулем — маміным бацькам. Ім ужо каля 80 гадоў, і я разумеў, якім ударам для іх стане гэтая навіна. Таму спачатку я звязаўся з маміным братам і папрасіў яго дапамагчы распавесці ўсё сваякам. Ён быў побач з імі і змог гэта зрабіць.

Я дагэтуль імкнуся кожны дзень наведваць іх або хоць бы званіць. Для іх гэта страшная страта. Уявіце: пражыць столькі гадоў і пахаваць уласную дачку.

«Дагэтуль чакаю яе званка»

У пасведчанні аб смерці жанчыны як непасрэдная прычына пазначана хранічная пячоначна-нырачная недастатковасць.

— А раней у мамы былі праблемы з алкаголем?

— Усякае бывала, не буду хаваць, у яе былі праблемы з печанню. Але апошнім часам мама наогул не піла, старалася весці здаровы лад жыцця, сачыла за сабой.

Ад першага кантакту з махлярамі да мамінай смерці прайшло зусім няшмат часу — прыкладна 10 дзён, калі арыентавацца на даты захаванай перапіскі. Я не магу сцвярджаць, што б адбылося, калі б гэтых званкоў не было, але я бачыў, як пасля іх змяніўся яе стан, і лічу, што стрэс мог адыграць вельмі вялікую ролю ў яе смерці, бо, хутчэй за ўсё, менавіта з-за махляроў яна пачала яго «запіваць».

Мне цяжка прыняць, што такое адбылося менавіта з ёй. Бо гэта была жанчына, якая шмат гадоў працавала з дакументамі, ведала законы, а тут нейкія людзі па тэлефоне змаглі прымусіць яе аддаць практычна ўсе грошы.

І ведаеце, я не думаю, што справа толькі ў даверлівасці. Мне здаецца, махляры вельмі добра разумеюць псіхалогію чалавека. Яны ўмеюць ціснуць, палохаць, ствараць адчуванне тэрміновасці. Калі табе дзясяткі разоў тэлефануюць і кажуць, што ты можаш страціць зберажэнні, нават адукаваны чалавек можа разгубіцца.

— Звярталіся ў міліцыю?

— Пасля пахавання мы не сталі звяртацца ў міліцыю з нагоды махляроў. Магчыма, хтосьці скажа, што гэта няправільна, але тады ў мяне проста не было сіл займацца яшчэ адным разбіраннем. Тым больш маму ўжо не вернеш, а грошы — ну і хай сабе. Я ўжо даўно прыняў, што зберажэнні сышлі невядома куды і знайсці іх будзе амаль немагчыма. А вось тое, што я страціў самага блізкага чалавека, — гэта дагэтуль цяжка.

— Магчыма, удалося б хоць бы знайсці кур’ера, каб ён не забраў грошы яшчэ ў кагосьці.

— Не прыедзе ён — прыедзе іншы. Я думаю, самі кур’еры далёка не заўсёды разумеюць, у чым удзельнічаюць. Каму-небудзь маглі проста прапанаваць 50 рублёў за тое, каб забраць пакет у адным месцы і адвезці ў іншае. А кагосьці, магчыма, таксама падманулі і прымусілі працаваць на махляроў.

Пры гэтым мы праверылі, ці не афармляла мама на сябе крэдыты, і, на шчасце, нічога такога не выявілі. Але, паўтаруся, цяпер для мяне гэта ўжо не галоўнае.

Дзень пахавання дагэтуль стаіць у мяне перад вачыма.

Глядзець на сваю маму ў труне, на бабулю і дзядулю, якія развітваюцца са сваёй дачкой, неверагодна балюча.

Першы час пасля смерці мамы я моцна вінаваціў сябе. Думал: а калі б прыязджаў часцей? Калі б не з’ехаў? Калі б у той дзень патэлефанаваў яшчэ раз? Калі б адразу зразумеў, што яе падманулі? Гэтыя думкі пастаянна круціліся ў галаве. Але потым я зразумеў, што бясконцыя «калі б» ужо нічога не зменяць. Я не мог ведаць пра ўсё, што адбывалася з мамай.

Пасля таго, што здарылася, я на тыдзень выпаў з працы, у мяне знік апетыт і з’явілася апатыя. Цяпер я стараюся вяртацца да звычайнага жыцця. Працую, сустракаюся з блізкімі і сябрамі. Часам атрымліваецца адцягнуцца, а потым раптам успамінаеш, што мамы болей няма. Яшчэ, магчыма, трымацца мне дапамагаюць антыдэпрэсанты.

Самае дзіўнае — я дагэтуль чакаю яе званка. Паколькі апошнія месяцы мы жылі асобна, я прывык, што яна можа набраць мяне ў любы момант. Часам лавлю сябе на думцы: зараз патэлефануе, нешта раскажа, — а потым успамінаю, што гэтага ўжо не будзе.

Бывае, яна мне сніцца, быццам я прыходжу да яе дадому, а яна сядзіць там, як раней. Я пытаю: «Як жа так? Мы ж цябе пахавалі», — а яна адказвае, што проста вельмі стамілася і хоча адпачыць. Прачынаешся ў поце і нейкі час яшчэ не ўсведамляеш, што гэта быў сон.

Я стараюся ўспамінаць не толькі апошнія падзеі, але і добрае. Мама ж сапраўды мяне любіла. Магчыма, мы не заўсёды разумелі адно аднаго, часам сварыліся, але я ведаю, што яна хацела для мяне найлепшага.

Я вырашыў распавесці пра ўсё публічна, бо не хачу, каб падобная гісторыя здарылася яшчэ ў каго-небудзь.

Мне здаецца, мы ўжо настолькі прывыклі да навін пра тэлефонных махляроў, што часам перастаём успрымаць іх усур’ёз. Хтосьці перадаў грошы кур’еру, хтосьці ўзяў крэдыт, хтосьці паверыў чалавеку, які прадстаўляўся супрацоўнікам банка. Прачыталі і забылі, хаця за кожнай такой гісторыяй стаіць жывы чалавек. У яго ёсць сям’я, блізкія, планы, а наступствы могуць аказацца значна цяжэйшымі, чым страта грошай.

Я хацеў бы, каб банкі і дзяржаўныя арганізацыі часцей папярэджвалі людзей. Каб пры перадачы буйных сум з’яўляліся дадатковыя праверкі, паведамленні, магчымасць спыніцца і падумаць. Каб чалавеку лішні раз нагадалі: калі вам тэлефануюць незнаёмцы і патрабуюць тэрмінова перадаць грошы, гэта вельмі сур’ёзная падстава насцярожыцца.

Пры гэтым я разумею, што адных папярэджанняў недастаткова. Мама ж таксама чытала навіны і ведала пра махляроў.

Таму мне хочацца папрасіць людзей уважлівей ставіцца адзін да аднаго. Калі блізкі чалавек раптам стаў трывожным, замкнуўся, перастаў распавядаць пра свае справы, магчыма, варта паспрабаваць высветліць, што адбываецца. Не адмахвацца ад дзіўных размоў і нечаканых просьбаў.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com