Беларуска 17 гадоў падарожнічае па свеце аўтастопам

Па яе маршрутах можна вывучаць геаграфію і біялогію больш за 60 краін.

Аўтастопам вакол свету. Віталіна Лабанава у вялікім інтэрв’ю «Салідарнасці» распавяла пра тое, як начаваць у джунглях, уцякаць ад мядзведзя і тлумачыцца з неадэкватнымі папутнікамі.

У джунглях у прыбіральню ў тапачках лепш не хадзіць, а побач з бегемотамі лепш не плаваць — у большасці людзей такія папярэджанні выклічуць, прынамсі, здзіўленне.

Беларуска Віталіна Лабанава — заолаг, якая 17 гадоў падарожнічае па свеце аўтастопам. Яна можа выдаць цэлы даведнік падобных правілаў, заснаваных на ўласным досведзе.

Па яе маршрутах можна вывучаць і геаграфію, і біялогію. У спісе падарожніцы больш за 60 краін на розных кантынентах, большую частку з іх яна прайшла літаральна ўздоўж і ўпоперак.

«Давялося дастать яшчэ і свісткі, і міскі з лыжкамі і ўжо з усім гэтым “канцэртам” пабегчы проста на мядзведзя»

— На трэцім курсе я пачала падарожнічаць на выхадных і спачатку праехала аўтастопам Беларусь і наваколле. Пасля размеркавання праехала Расію — ад Пецярбурга да Уладзівастока і Камчаткі, а потым адправілася па ўсім свеце.

За пяць гадоў тады тройчы бывала ў Азіі па 2–6 месяцаў, амаль паўгода падарожнічала па Афрыцы і 9 месяцаў ездзіла па Паўднёвай Амерыцы. Амаль усюды перасоўвалася аўтастопам, часам бюджэтным транспартам.

Пабачыла больш за 30 краін, у тым ліку Кітай, Непал, Індыю, Манголію, Кенію, Танзанію, Замбію, Намібію, Калумбію, Эквадор, Перу, Балівію, Бразілію, Аргенціну, Ізраіль, Палестыну.

Часам спалучала падарожжы з валанцёрскімі праектамі. На Камчатцы працавала ў прыродным парку, вывучала млекакормячых, амфібій і насякомых, хадзіла ў экспедыцыі.

На Далёкім Усходзе дапамагала збіраць пячоначнікі (родзічы імхоў) у аўтаномных экспедыцыях, а яшчэ ўдзельнічала ў кальцаванні і ўліках птушак, чысціла экасцежкі, сачыла за пажарамі, дапамагала ў вывучэнні хвароб хвойных і праверках фотапастак.

У розны час былі іншыя праекты — і па запаведніках Расіі, і ў самой Беларусі, а таксама ў далёкіх Амазоніі і ПАР. Там я валанцёрыла з гепардамі і іншымі драпежнікамі.

Усё гэта ў выніку дапамагло мне ў 2022 годзе паступіць у магістратуру ў Францыі і знайсці стажыроўкі ў Швейцарыі і Мексіцы. Цяпер я езджу па Еўропе і шукаю аспірантуру.

— Вы — заолаг, за час падарожжаў якіх жывёл удалося ўбачыць?

— Найлягчэй убачыць жывёл у Афрыцы, бо там адкрытая мясцовасць, савана, дзе за імі можна спакойна назіраць. Там бачыла амаль усю буйную фаўну, акрамя драпежных: зебраў, антылоп, жырафаў, вельмі класных насарогаў, сланоў, бегемотаў.

Даманы ў горах Кеніі — наогул незвычайныя хлопцы. Яны нібыта падобныя да грызуноў, але насамрэч гэта родзічы слана! У ПАР бачыла пінгвінаў.

Адносна лёгка можна паназіраць за жывёламі і ў стэпах і гарах Паўднёвай Амерыкі. Там былі дзікія родзічы лам — гуанако і вікуньі, а яшчэ страусы і браняносцы.

У джунглях жывёл вельмі шмат, але ты іх амаль не ўбачыш — там наогул складана каго-небудзь разгледзець. Тым не менш, калі валанцёрыла ў Паўднёвай Амерыцы, я знайшла мураедаў, ляніўцаў, малпаў, а таксама розных птушак, амфібій і рэптылій, уключаючы анаконду.

У Мексіцы сустракала каётаў, мясцовых аленяў і вельмі смешных вялікавухіх зайцаў. А вось з буйнымі драпежнікамі, акрамя мядзведзяў, мне звычайна не шанцуе. Як і з дэльфінамі і кітамі. Бачыла толькі ружовых дэльфінаў у Амазонцы, і з імі нават удалося паплаваць.

Мядзведзяў на Камчатцы за паўтара года бачыла ажно 45! І яшчэ трох на Далёкім Усходзе. На Камчатцы таксама было шмат капытных — аленяў і горных бараноў, дробных куновых, грызуноў і птушак.

— Мядзведзь даволі небяспечны і непрадказальны драпежнік.

— Сапраўды пару разоў пры даволі блізкіх сустрэчах з мядзведзямі даводзілася тэрмінова вырашаць, як дзейнічаць, і ледзь не адбівацца.

В адну экспедыцыю я адправілася з сяброўкай-ботанікам — у кожнай з нас было мінімум па два гады на Камчатцы — і двума хлопцамі-валанцёрамі з Германіі, якія знаходзіліся там менш за год.

Мы дабіраліся да аднаго са старых вулканаў: спачатку нас везлі на ўсюдыходзе, а потым яшчэ кіламетраў 40 мы ішлі пешшу па старой аленевадчай сцежцы, пакуль яна не скончылася, і мы пайшлі па пойме ракі.

А камчацкая пойма — гэта трава вышэй за цябе ростам, у якой проста нічога не відаць. Наперадзе ішла сяброўка з GPS, я за ёй, а за намі — хлопцы.

Зразумела, у кожнага быў заплечнік пад 30 кг. І вось метрах у 15 наперадзе нас я ўбачыла ў траве нешта карычневае, а ў мяне ўжо быў досвед назірання за мядзведзямі, і я закрычала, што там мядзведзь.

Мы спыніліся: крычым ва ўсё горла, каб яго напалохаць, але замест гэтага ён пачаў бегчы на нас. Сяброўка змагла дастаць з заплечніка фальшфеер — сігнальны агонь, якіх у кожнага было па два.

Яна яго запаліла, мядзведзь убачыў яркае святло і звярнуў убок, але не сышоў. Потым нам давялося дастать яшчэ і свісткі, і міскі з лыжкамі і ўжо з усім гэтым «канцэртам» пабегчы проста на яго, пасля чаго ён, нарэшце, пачаў уцякаць.

Але пакуль мы крычалі да хрыпаты, калі мядзведзь яшчэ быў побач, у нейкі момант я зразумела, што чую толькі два галасы — свой і сяброўчын, і чамусьці не чую мужчынскіх галасоў.

Азірнулася — а там хлопцаў літаральна паралізавала. Насамрэч людзі па-рознаму могуць рэагаваць на стрэсы. У кагосьці падчас хуткага стрэсу ўсё адключаецца, затое ён лепш пераносіць працяглы, і наадварот.

Я якраз добра рэагую ў экстраннай сітуацыі, часам нават не зусім разумею, што адбываецца, але машынальна нешта раблю. І гэта якасць сапраўды дапамагае падчас падарожжаў.

Нечаканымі могуць быць не толькі сустрэчы з жывёламі: напрыклад, можа рэзка змяніцца надвор’е. Яксьці ў нас была экспедыцыя ў гарах. Проста там стаяў намёт. Днём мы сыходзілі па хрыбту працаваць налягку.

Аднойчы знаходзіліся за 4 км ад намёта, і раптам наляцелі воблакі і пачаўся нават не дождж, а мокры снег. У гарах гэта вельмі небяспечна: калі прамокнеш, пад снегам на ветры хутка наступае пераахаладжэнне і можна змерзнуць.

Таму мы згарнулі працу і пабеглі да намёта. Але бегчы давялося не па роўнай мясцовасці, а па хрыбту са сплошнымі зараснікамі кедравага стланіка. Скрозь іх вельмі складана прабірацца, да таго ж прамокаеш яшчэ больш.

Да намёта дабеглі мокрыя да трусоў, але змаглі сагрэцца і высушыцца. Пазней на іншай гары мы сустрэлі валанцёраў, якія шукалі цела замёрзлага вопытнага паходніка. Ён з групай за месяц да таго ўзбіраўся, і таксама раптам пачаўся снег.

«Мне не страшныя вонкавыя гукі ў лесе, я сплю вельмі моцна»

— Хачу спытаць менавіта пра спецыфіку аўтастопу, які сам па сабе з’яўляецца суцэльным ланцужком непрадбачаных сітуацый. Чым адрозніваюцца ў розных краінах паездкі на папутках?

— Не скажу, што існуюць нейкія агульныя правілы, але ёсць правілы логікі і пачуццё самазахавання, каб сябе абязбечыць. Зразумела, калі ты дзяўчына і ловіш машыну, табе не патрэбнае адкрытае адзенне, у цябе павінен быць максімальна спартыўны стыль, каб не правакаваць, і каб чалавек бачыў, што ты рэальна падарожніца.

У цёмны час важныя святлоадбівальныя элементы, каб цябе не збілі. Увогуле, цёмны час — не найлепшы для аўтастопу; у многіх краінах, скажам, у Кітаі, табе проста не спыняцца. Увечары лепш паставіць намёт і пераначаваць.

Што да гендару, то дзяўчыну якраз возьмуць хутчэй, бо самі вадзіцелі менш баяцца дзяўчат, чым хлопцаў. У той жа час усюды ёсць нейкі працэнт неадэкватных мужчын, якія могуць уяўляць пагрозу ўжо для самой спадарожніцы.

Таму заўсёды трэба пільна сачыць за маршрутам, за размовай, адразу прэсікаць любыя намёкі. Можна, вядома, мець газавы балончык, але толькі калі ўмееш ім карыстацца. У машыне балончык можа прынесці больш шкоды табе самой, чым крыўдзіцелу.

Нож у аўтастопшчыкаў, як правіла, ёсць — ён патрэбны для ежы. Але і ім я карыстацца не рэкамендую, калі не ўмееш, не праходзіў спецыяльных курсаў. Бо, хутчэй за ўсё, мужчына акажацца мацнейшы і, верагодна, проста выхопіць яго.

Асабіста мне хапае размоў. Пры гэтым, калі мне нешта не падабаецца, я становлюся не вельмі мілым чалавекам, магу быць даволі агрэсіўнай.

У крайнім выпадку прашу спыніць машыну. У прынцыпе, заўсёды стараюся выходзіць, калі бачу, што чалавек некалькі разоў не зразумеў, пра што я, незалежна ад тэмы.

— Якія краіны, на ваш погляд, найбольш небяспечныя для падарожжа адзіночнай дзяўчыны?

— Магу судзіць толькі па ўласным досведзе. Найбольш небяспечная краіна, на мой погляд, — Індыя. Потым ідуць Расія, дзе даволі шмат патрыярхальных мужыкоў, і Турцыя, дзе стэрэатып пра дзяўчат з Усходняй Еўропы ідзе наперадзе нас.

Таму там я ўсім казала, што з Сербіі або Фінляндыі. Аднаго разу мы з сяброўкай наогул прыкідаліся парай: яна пагалілася нагала, пераапранулася пад хлопца, і мы прадстаўляліся як «муж і жонка».

Насамрэч раней я займалася хапкідо, маю сіне-зялёны пояс. У мяне нядрэнны хук, і пару разоў я яго нават ужывала, але не ў падарожжах. У прынцыпе, ударыць магу, проста не даводзілася, аднак я не з далікатных дзяўчынак.

— Гэта абсалютна відавочна. «Слабенькая дзяўчынка» наўрад ці будзе начаваць адна ў намёце дзесьці за горадам.

— Намёт трэба ставіць там, куды людзі не пойдуць, каб яго не было відаць з дарогі. Насамрэч ноччу ў лес ніхто рэальна не ходзіць. Я начавала ў намётах шмат гадоў, і ў лесе заўсёды адчуваю сябе спакайней, чым у якой-небудзь індыйскай вёсцы, напрыклад.

Падарожніца з Беларусі: «Магу судзіць толькі па ўласным досведзе: самая небяспечная краіна — Індыя. Пасля ідуць Расія і Турцыя» — «Салідарнасць»

— Проста як у дзіцячай страшылцы: прачынаешся ўначы, а вакол цёмны лес гудзе.

— Першыя тры гады я абавязкова ездзіла з кімсьці, мне адной сапраўды было страшнавата. Аднойчы паехала сама па Беларусі і зразумела, што мне так камфортна.

Аднак спачатку ўсё ж не начавала ў намёце або ставіла яго ў кемпінгу. Яксьці позна ўвечары дабіралася на фестываль, і ніхто не спыніўся. Давялося ставіць намёт там, дзе была — у лесе.

Памятаю, спачатку сядзела ўнутры, было нязвыкла, я выходзіла вонкі, заходзіла зноў, урэшце заснула. Але пасля таго як пераначавала адна, перамагла сябе, зразумела, што ў гэтым няма нічога страшнага, і далей ужо начавала шмат разоў і ў намёце, і нават без яго.

Што да лесу, які гудзе, дык мне не страшныя вонкавыя гукі, я сплю вельмі моцна. Калі звер які-небудзь? Слухайце, я заолаг, не баюся жывёл.

Драпежнікі не нападаюць на людзей, яшчэ паспрабуй іх знайсці. Той жа мядзведзь тэарэтычна можа напасці, але і ён не будзе гэтага рабіць проста так. Я і ў джунглях ставіла намёт, і ў саване — усё выдатна.

Вядома, патрэбны добры намёт, які шчыльна зачыняецца, і каб пад ім і побач з ім не было камянёў, дзе могуць схавацца змеі. Умоўна небяспечным можа быць скарпіён, які сядзіць у нейкай шчыліне. Таму трэба выбіраць больш-менш роўнае месца і не спаць на голай зямлі, а падкладаць карымат.

«Я хаджу па джунглях у трэкінгавых ботах, якія нават змея не пракусіць»

— Побытавыя пытанні як вырашаюцца ў джунглях, асабліва для жанчыны?

— Вядома, пажадана ставіць намёт каля вады, каб можна было нармальна памыцца або памыць бялізну. Але так атрымліваецца не заўсёды, тады можна не памыцца дзень-два і карыстацца вільготнымі сурвэткамі. Вада, каб пачысціць зубы, ёсць заўсёды.

— А як схадзіць у прыбіральню ў джунглях, калі вакол усё паўзе?

— Паўзуць звычайна менавіта ўначы, удзень застаюцца толькі мурашкі. Яксьці бачыла п’явак. Калі ідзеш у прыбіральню ў цёмны час, бярэш ліхтарык і глядзіш, куды ступаеш.

Зразумела, што ў дзікіх джунглях у прыбіральню ў тапачках лепш не хадзіць. Я хаджу па джунглях у трэкінгавых ботах, якія нават змея не пракусіць, калі на яе выпадкова наступіць.

Ношу ў такіх мясцінах не шорты, а толькі шчыльныя штаны, якія добра закрываюць ногі. У дзікай прыродзе хаджу дастаткова абароненай.

— Што вы ясьце, калі доўга знаходзіцеся па-за цывілізацыяй?

— У мяне ёсць звычайная турыстычная газавая гарэлка і заўсёды з сабой запас ежы мінімум на тры дні. Для паходаў запас разлічваю дакладна па грамах і ўсіх стандартах, зыходзячы з колькасці дзён. Напрыклад, для працяглай экспедыцыі на тры тыдні атрымаецца 9 кг прадуктаў.

У заплечніку магу насіць да 35 кг, але стараюся больш за 20 не браць. Звычайная паходная ежа — раніцай гэта каша, аўсянка або іншая, удзень — «хуткія» макароны, пюрэ або бутэрброд з каўбасой.

Увечары — зноў крупа з кансервай або сушаным мясам. Гародніну ў паходы не бяру, толькі ў звычайныя падарожжы аўтастопам.

Калі ідзеш у экспедыцыю па лясах надоўга, загадзя трэба прадумваць не толькі, якую ўзяць ежу, але і вопратку на розныя пагодныя ўмовы.

У мяне заўсёды ў заплечніку мінімум два камплекты вопраткі — для сну і для паходу. Плюс нешта цёплае, з запасам, на выпадак, калі адзін камплект прамокне. Ёсць мінімальная аптэчка, дзе абавязкова прэпараты ад алергіі, праблем з пераварваннем, прастуды, пластыры.

У паходзе галоўнае — зручны заплечнік і спецыяльныя боты. Чым горшы заплечнік, тым цяжэй. Свой першы я купляла ў Беларусі — насіць яго было проста немагчыма, ён быў цяжкі сам па сабе, важыў амаль 4 кг.

У ўсе падарожжы я ўжо ездзіла з іншым крутым заплечнікам, які без зніжак каштуе 350 еўра. Зараз у мяне таннейшы і меншы, жаночы заплечнік з «Дэкатлона», і ён, шчыра кажучы, мяне не задавальняе. Буду змяняць.

А боты апошнія я купіла за 75 еўра. Яны мужчынскія і на памер большыя, але мне ў такіх зручна. Увогуле стараюся купляць усё як мага лепшае, але не самае дарагое, бо мой бюджэт абмежаваны.

Свой цяперашні намёт купіла са зніжкай за 100 еўра. Ён палегчаны, важыць усяго 1,3 кг, з сеткай унутры. Нармальна трымае дождж і вецер, але з-за таго, што тонкі, ставіць трэба асцярожна, каб ніякай галінкай не зачапіць.

Да гэтага ў мяне быў звычайны намёт са «Спортмастэра», які служыў шмат гадоў; у той жа Патагоніі былі вельмі моцныя вятры, яго гнула як заўгодна, але ён вытрымліваў. Праўда, быў цяжэйшы — важыў больш за 2 кг.

— Вы сказалі, што ваш бюджэт абмежаваны. Ці дорага вам абыходзяцца вашы падарожжы?

— Спачатку я ездзіла на назапашаныя сродкі. Таксама ў мяне ёсць невялікі пасіўны даход, яго хапае на квіткі, каб дабрацца да маршруту.

Падчас валанцёрстваў плацяць рэдка, гэта ўнікальныя выпадкі, кшталту таго праекта на Камчатцы, дзе насамрэч аплата была зусім невялікая.

За валанцёрства ў ПАР у гадавальніку гепардаў я сама плаціла 200 долараў за пражыванне, плюс ежа. Відавочна, што ў валанцёрскіх праектах я ўдзельнічаю не дзеля грошай.

У Азіі, калі скончыліся грошы, прадавала паштоўкі са сваімі раздрукаванымі малюнкамі па вольнай цане. У мяне на таблічцы было напісана: «Я падарожнічаю вакол свету, гэта мае творы, калі хочаце мяне падтрымаць, бярыце па вольнай цане».

У Тайландзе і Кітаі добра куплялі, у В’етнаме горш, у Турцыі і Грузіі — слаба. Найгорш у Паўднёвай Амерыцы, там вялікая канкурэнцыя з мясцовымі.

Але калі продажы ішлі добра, можна было за тры вечары зарабіць 150 еўра. Таксама ў некаторых месцах я падпрацоўвала гідам або перакладчыцай.

Насамрэч, калі едзеш аўтастопам, начуеш у намёце і гатуеш сабе сам — гэта даволі бюджэтна. У сярэднім практычна ўсюды ў мяне выходзіць 100–200 долараў у месяц.

Бывае, карыстаюся каўчсёрфінгам, часта сустракаю людзей, якія хочуць пачаставаць чым-небудзь, запрасіць на вячэру. У Інданезіі, Малайзіі, краінах Цэнтральнай Азіі, Грузіі і Турцыі частавалі пастаянна, можна было ўвогуле не траціцца.

Напрыклад, Аргенціна больш дарагая краіна, чым Балівія, таму я закупілася ежай у Балівіі, плюс аргентынцы таксама апынуліся вельмі гасціннымі, увесь час нешта прапаноўвалі. У выніку там за месяц я патраціла ўсяго 30 долараў!

— Але гасцінныя людзі — гэта ж не правіла, а толькі бонус?

— Гэта даволі тыповая сітуацыя: калі знаёмішся з чалавекам, распавядаеш пра сябе, некаторыя кажуць: «Ты едзеш па свеце аўтастопам, я хачу цябе пачаставаць». Часам прапануюць і пераначаваць, прыняць душ.

Калі прамокнеш, можна зняць на суткі хостэл, прасушыцца, памыцца і вярнуцца потым у свой бясплатны намёт. Крэмамі, касметыкай я не карыстаюся, вожу з сабой пробнік з шампунем, які папаўняю ў хостэлах, мыла купляю.

Аднак хостэлы ёсць не ўсюды. Напрыклад, у Афрыцы іх няма. Але і там нас часта запрашаў хто-небудзь да сябе. Госцілі ў мясцовых у Кеніі, Танзаніі, Угандзе.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com