«За дзень можна было зарабіць тры тысячы долараў»

Як гродзенцы вазілі тавары з Польшчы ў 2000-х.

На пачатку 2000-х гродзенскі рынак «Паўднёвы» быў месцам, куды па польскі тавар прыязджалі з усёй Беларусі. Прадпрымальнікі прывозілі адзенне, абутак і ўпрыгожанні і за ўдалы аптовы дзень маглі зарабіць да 3 тыс. долараў. З развіццём гандлёвых цэнтраў і прыходам брэндаў сегмента мас-маркет патрэба ў такіх перакупшчыках адпала, але былыя прадпрымальнікі дагэтуль узгадваюць тыя часы. Васіль — адзін з тых, хто вазіў тавар з Польшчы, — распавёў MOST, як працаваў гэты бізнес і чаму амаль сышоў на нішто.

«Везлі ўсё: абутак, гадзіннікі, трусы, гальштукі»

Тавар прадпрымальнікі закуплялі, у тым ліку, на польскіх рынках. Каб без мытаў перавезці яго праз мяжу і даставіць у Гродна, карысталіся паслугамі пасрэднікаў. Адзін з месцаў, дзе іх можна было знайсці, — так званае «Поле цудаў» у польскай Кузніцы. Туды мясцовыя прадпрымальнікі прывозілі тавар і перадавалі яго людзям, якія згаджаліся перавезці пакупкі праз мяжу пад выглядам тавараў для асабістага карыстання.

— Везлі ўсё: абутак, гадзіннікі, трусы, гальштукі. Ад ла…на да патрона, ад ракеты да іголкі, — жартуе Васіль.

За кожную перавезеную рэч плацілі асобна. Каб правезці больш тавару, перавозчыкі надзявалі частку рэчаў, хавалі этыкеткі, а астатняе складалі ў багажнік.

— Перавезці куртку каштавала пяць долараў. Адна — на сябе, этыкетку схаваў, другую — у багажнік. Вось табе дзесяць баксаў. Так і набіралі тавар — нібыта для сябе.

Пасля таго як пасрэднікі прывозілі тавар у Гродна, прадпрымальнікі аб’язджалі кватэры і забіралі свае пакупкі.

Гандаль часта быў сямейным бізнесам.

Па аўторках на рынку быў аптовы дзень. Па тавар прыязджалі прадпрымальнікі з розных рэгіёнаў Беларусі: Мінска, Віцебска, Гомеля, Магілёва і невялікіх гарадоў.

— Усё было сканцэнтравана ў памежным Гродне. Даехаць з Магілёва да Беластока мог не кожны, ды і нявыгадна гэта было, таму па польскі тавар усе ехалі да нас. У той дзень можна было на буйной партыі тавару зарабіць тры тысячы долараў — як з куста, — узгадвае Васіль.

Золата вазілі на сабе, цыгарэты куплялі ў Расіі

Асобным напрамкам быў гандаль залатымі ўпрыгожаннямі. Паводле слоў Васіля, легальна прадаваць іх тады нельга было, але пакупнікі ведалі, у каго шукаць тавар.

— Стаялі радком дваццаць дзве бабулькі. У руках у кожнай — адна-дзве ланцужкі, і яны, як скорагаворку, прыгаворвалі: «Золата, срэбра, ўпрыгожанні…».

Упрыгожанні таксама перавозілі праз мяжу на сабе. Паводле Васіля, з аднаго грама золата можна было зарабіць каля трох долараў чыстай прыбытку.

Яшчэ адным напрамкам бізнесу ў канцы 1990-х — пачатку 2000-х быў гандаль паміж Расіяй і Беларуссю. Прадпрымальнікі вазілі ў Смаленск малочныя прадукты — сыр і сметану. На выручаныя грошы куплялі цыгарэты і везлі іх у Гродна. Хтосьці прадаваў тавар на месцы, хтосьці адпраўляў далей у Польшчу.

— Галовы сыру па дзесяць кілаграмаў трэба было хаваць. Прывязвалі да жывата. Як правіла, ісці на гандлёвую плошчу нават не трэба было — тавар забіралі проста з цягніка.

«Рынак пачаў страчваць былы размах»

З з’яўленнем сучасных гандлёвых цэнтраў такі гандаль пачаў згасаць, а потым пакупнікі пачалі пераключацца на інтэрнэт-пляцоўкі, у тым ліку міжнародныя. Паводле Васіля, спачатку ў Гродна перасталі прыязджаць гандляры з рэгіёнаў, а пасля — з абласных цэнтраў.

— Зараз з Магілёва прыязджае бус раз на месяц. Рынак пачаў страчваць былы размах прыкладна з 2013 года: з’явіліся гандлёвыя цэнтры, потым кавід, зачыненыя мяжы. А калі з’явіліся інтэрнэт-крамы і маркетплейсы, гандаль амаль сышоў на нішто.

Цяпер «Паўднёвы» — рынак выходнага дня. Па суботах сюды прыходзяць гродзенцы, па нядзелях прыязджаюць жыхары вёсак і раённых цэнтраў.

Ад былых маштабаў рынку засталася прыкладна палова, ацэньвае Васіль. Але гандаль застаецца. Адзін з напрамкаў — адзенне, якое шыюць у прыватных майстэрнях Гродна.

— У Гродне дастаткова прыватных швейных цэхаў. Прадаўцы робяць у іх заказы на штаны, сукенкі, касцюмы. Пераважна прадаюць аптам: па аўторках і пятніцах прыязджаюць прадаўцы з іншых гарадоў і забіраюць тавар. Ёсць і пакупнікі з Расіі. Шмат на рынку і расійскага барахла — са «Садавода» (рынак у Маскве. — Заўв. MOST), напрыклад.

«Тут засталіся энтузіясты»

Частка прадпрымальнікаў пераехала ў гандлёвыя цэнтры. Але іх выдаткі на арэнду выраслі. Паводле Васіля, невялікі бокс на рынку абыходзіцца прыблізна ў 140 рублёў, тады як арэнда ў гандлёвым цэнтры можа каштаваць 40 еўра за кв. метр.

— За кошт чаго прадпрымальнік будзе гэта аплачваць? Вядома, давядзецца падымаць цану. Той касцюм, які ён прадаваў на рынку за 120 долараў, у гандлёвым цэнтры будзе каштаваць 300 еўра.

Тыя, хто працягвае гандляваць на рынку, працуюць ва ўмовах, якія моцна адрозніваюцца ад часоў росквіту чаўночнага бізнесу, кажа Васіль.

— Тут засталіся адны энтузіясты. Шмат зарабіць можна, толькі калі каноплямі гандляваць, — жартуе гродзенец.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com