Навукоўцы раскрылі таямніцу скрутка, знішчанага Везувіем

Унутры выявілі невядомы філасофскі трактат.

Даследчыкі з дапамогай рэнтгенаўскай тамаграфіі, 3D-рэканструкцыі і штучнага інтэлекту змаглі цалкам прачытаць захаваную частку аднаго з абвугленых скруткаў Геркуланума. Амаль 1,5 метра антычнага тэксту ўдалося аднавіць без фізічнага развяртання папіруса, які мог рассыпацца ад найменшага дотыку, піша DescOPERĂ.

Амаль дзве тысячы гадоў таму вывяржэнне Везувія знішчыла Геркуланум і пахавала яго бібліятэку пад пластамі вулканічных матэрыялаў. Высокая тэмпература абвугліла сотні папірусных скруткаў, зрабіўшы іх надзвычай крохкімі.

У XVIII стагоддзі скруткі былі знойдзены падчас раскопак так званай Вілы дэй Папіры. Аднак спробы фізічна разгарнуць некаторыя з іх прыводзілі да пашкоджання або поўнага знішчэння папіруса. З-за гэтага значная частка старажытнай бібліятэкі заставалася недаступнай для даследчыкаў.

Змяніць сітуацыю спрабуе міжнародны праект Vesuvius Challenge. 25 чэрвеня 2026 года каманда абвясціла пра першае віртуальнае развяртанне і поўнае прачытанне захаванай часткі скрутка PHerc. 1667.

Што ўдалося прачытаць

Даследчыкі атрымалі амаль 1,5 метра тэксту, размеркаванага прыблізна на 20 калон. Папярэдне яго датуюць II стагоддзем да нашай эры або, магчыма, канцом III стагоддзя да нашай эры.

Тэкст прысвечаны філасофіі, у прыватнасці пытанням этыкі, чалавечых паводзін, дабрадзейнасцяў, заган, выбару, шчасця і імпульсу. У ім таксама згадваецца паняцце «фронезіс» – практычная мудрасць.

Паводле зместу даследчыкі лічаць, што твор, хутчэй за ўсё, звязаны са стаяцкай філасофіяй. У тэксце згадваецца Арыстакрэонт – сваяк і вучань вядомага стаяка Хрысіпа. Праўда, імя аўтара і назва самога трактата пакуль застаюцца невядомымі.

Як прачыталі папірус, да якога нельга дакранацца

Для даследавання скрутка каманда выкарыстала рэнтгенаўскую мікратамаграфію на высокаэнергетычнай устаноўцы, у прыватнасці на прамянёвай лініі BM18 Еўрапейскага цэнтра сінхратроннага выпраменьвання ў французскім Грэноблі.

Гэтая тэхналогія дазваляе атрымаць надзвычай дэталёвую 3D-выяву скрутка знутры. Пасля гэтага камп'ютарныя алгарытмы рэканструююць асобныя слаі папіруса і віртуальна іх разгортваюць. Наступны этап – пошук слядоў чарнілаў, якія з-за абвуглення амаль не адрозніваюцца ад самога папіруса.

Тут у працу ўступае штучны інтэлект: алгарытмы дапамагаюць выяўляць структуры, якія могуць быць літарамі. Затым атрыманыя вынікі правяраюць спецыялісты па папіралогіі.

Такім чынам, скрутак фактычна раскрываюць у лічбавай прасторы, не пашкоджваючы яго фізічна.

Іншы скрутак раскрыў назву страчанага твора

PHerc. 1667 – не адзіны важны вынік даследаванняў 2026 года. Падчас працы з папірусам PHerc. 139 вучоныя змаглі прачытаць надпіс у канцы скрутка: «Філодэм, Пра багоў, кніга VIII».

Гэтае адкрыццё мае асаблівае значэнне для гісторыкаў антычнай філасофіі. Яно сведчыць пра тое, што твор грэчаскага эпікурэйскага філосафа і паэта Філодэма Гадарскага «Пра багоў» складаўся як мінімум з васьмі кніг. Раней была вядомая толькі першая.

Сотні скруткаў дасюль хаваюць тэксты

Нягледзячы на тэхналагічны прарыў, праца толькі пачынаецца. Больш за 600 скруткаў з Геркуланума застаюцца нераскрытымі.

У межах праекта Vesuvius Challenge ужо адсканавалі 45 скруткаў і фрагментаў, але PHerc. 1667 стаў першым, які ўдалося віртуальна разгарнуць і прачытаць ад пачатку да канца ў межах захаванай часткі.

Кожны папірус мае свае дэфармацыі, разрывы і пашкоджанні, таму ўніверсальнага спосабу прачытання ўсіх скруткаў пакуль няма. Адной з галоўных праблем застаецца выяўленне чарнілаў.

Разам з тым вынік з PHerc. 1667 дэманструе прынцыпова новую магчымасць: тэксты, якія лічыліся назаўсёды страчанымі, можна аднаўляць, не раскрываючы саміх найстаражытнейшых скруткаў.

Вы можаце падтрымаць сайт Charter97.org наступным чынам:

РАЗЛІКОВЫ МУЛЬТЫВАЛЮТНЫ РАХУНАК ДЛЯ АХВЯРАВАННЯЎ:

Назва банка: Bank Millennium S.A.
Адрас: ul. Stanislawa Zaryna, 2A, 02-593, Warszawa
IBAN: PL97116022020000000216711123
SWIFT: BIGBPLPW
Імя ўладальніка рахунку: Fundacja “KARTA ‘97”
рызначэнне аплаты: Darowizna na cele statutowe

Звязацца з намі можна праз адрас charter97@gmail.com